ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਇਰਾਵਤੀ ਤੋਂ ਉਸਨੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇਜਯ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਯਜ੍ਮਾਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਮੁੱਖ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਇੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਹੌਲ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਆਪਣੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵੇਖੀ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਵੈਸ਼-ਭੂਸ਼ਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ, ਇੱਕ ਗਾਂ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਲਦ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਕਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਸੁਣਕੇ ਸ਼ੌਣਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਫੜਿਆ? ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਾ ਕੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਨਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ।" "ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਕਥਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਫੋਕਟ ਗੱਲਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" ਫਿਰ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਾਨਵ ਜੀਵਨ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਾਮਿਕ ਨੇ ਇਥੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੌਤ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਰਦਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਸੀ। ਆਓ, ਹਰੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਏਂ!" "ਇਸ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਰਾਤਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ।" ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਕੁਰੂ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਉਸਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰਥ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਲੇ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਸਨ ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਸੀ। ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਤ ਲਏ ਤੇ ਉਥੋਂ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਉੱਥੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਸੁਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪ ਅਸ਼੍ਵਥਾਮਾਨ ਦੇ ਅਗਨੀ-ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਰਸਪਰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਬੜੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਵਿ਷्णੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ—ਕਦੇ ਰਥਵਾਨ, ਕਦੇ ਸਾਥੀ, ਸੇਵਕ, ਮਿੱਤਰ, ਦੂਤ ਬਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਅਸਥਾਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿ਷्णੂ ਅੱਗੇ ਨਤ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਛਾਂ ਘਟ ਗਈ, ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਈ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਧਰਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਤਾ, ਕੀ ਤੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਮਲਿਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਦਿਸ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਸਬੰਧੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਿ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਲੋਕ ਤੈਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਜ੍ਮਾਨੀ ਦੀ ਹਿੱਸਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਹੁਣ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਿ-ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਰਦਈ ਲੋਕ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤ ਰੀਤੀਆਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਲਈ, ਜੋ ਅਧਰਮੀ ਰਾਜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਕਰਤੂਤਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਭੋਜਨ, ਪਾਣੀ, ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਮਾਂ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ ਹੈ?" "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਤੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕਾਲ ਨੇ ਛੀਨ ਲਈ ਹੈ?" ਧਰਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਧਰਮ, ਤੂੰ ਤਾੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੈਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਉਹ ਚਾਰ ਪੈਰ ਹੈਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਖ਼ਿਮਾ, ਤਿਆਗ, ਸੰਤੋਖ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਯਮ, ਤਪ, ਸਮਤਾ, ਧੀਰਜ, ਵਿਰਕਤੀ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਸ਼ਕਤੀ, ਯਾਦ, ਸੁਤੰਤਰਤਾ, ਹੁਨਰ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਸਾਖ, ਨਮਰਤਾ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਜੋਸ਼, ਧਨ, ਗੰਭੀਰਤਾ, ਅਡੋਲਤਾ, ਆਸਥਾ, ਯਸ਼, ਮਾਣ, ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਕਮੀ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ (ਭਗਵਾਨ) ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਅਤੇ ਕਲੀ ਦੇ ਪਾਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਲਈ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਵਰਣ-ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹਾਂ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਕ ਝਲਕ ਵਾਸਤੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਕੜੀ ਦੀ ਲੀਲਾਵਾਂ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲਕੜੀ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਰਨ-ਚਰਨ ਦੀ ਧੂੜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭਾਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ—ਕਮਲ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼, ਧੰਝਾ ਆਦਿ—ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੋ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕੀ। ਅਖੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਣਦਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਹ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰਿਆ, ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਕ ਮਿੱਠੀ ਨਜ਼ਰ, ਹਾਸਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ, ਅਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸਭ ਦੇ ਅਧਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ, ਸਰਵੋਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਪਰਮ ਸੱਤ, ਅਸਲ ਮੂਲ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਤਵ ਗਿਆਨ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਅਪਰਮਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਪ੍ਰਮਾਣਕ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਨਿਰਿਕਸ਼ਕ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਕਾਰਣ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ।