ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਭਾਗਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਪਰਿਕਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬੈਠੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਸਾਰੇ ਚਤੁਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵੋ, ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਨਿਰਣਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਿਤ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣਗੇ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭੀ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣਗੇ। ਫਿਰ ਸੋਚਿਆ ਗਿਆ—ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਕਾਂਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਹੀਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤਾ (ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ) ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੋਲ-ਤਕੜੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ। ਜੋ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੋਟੇ ਹਨ; ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਭਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਦਇਆਲੂ ਸਨਕਾਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿਵ੍ਯ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਢੰਗ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨਾਰਦ ਜੀ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮੰਨ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।” ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਤਸੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਮਨ ਚਿੰਤਤ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ?” “ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਖਾਲੀ-ਦਿਲ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਅਸੰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ। ਹਰੀਖੇਤਰ, ਕੁਰੁਖੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਧਰਤੀ ‘ਕਲੀ’, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦੀ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਈ ਹੈ।” “ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਅਕਲੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਈ ਮੰਦਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ; ਕਲੀ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਚਾਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।” “ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਵਾਂਗ ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਸ ਕਲੀਯੁਗ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ ਕਰਕੇ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਲੀਯੁਗ ਦੇ ਦੁਸ਼ਪਰਭਾਵ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੇਖੀ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਸੀ।” “ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁੱਢੇ ਆਦਮੀ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਹੜੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤੱਕਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਪੱਖੀ ਕਰਕੇ ਜਾਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।” “ਇਹ ਸਭ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਐਸੇ ਬੋਲਿਆ: ‘ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕੋ, ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।’” “‘ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।’” ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।” ਉਹ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ; ਪਰ ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।” “ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸ੍ਵਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ; ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉੱਥੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਆਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਰਹੀ।” “ਫਿਰ, ਵਾਪਿਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆ ਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹਾਂ।