ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੇਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਯੱਗ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ, ਸਾਥੀ, ਅਤੇ ਸਮਪੱਤੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹਰੇਕ ਬੰਧਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤੇ ਸਿਰ ਨੰਗਾ, ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮੂੜ੍ਹ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਸੁਣੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੁੱਪਚਾਪ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਵੀ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਸਨ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਲਕੜ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਕਰਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਉਹ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਜੋੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਵਾਂ ਦੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤੋ ਬਾਦ, ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯ ਆਦਿ ਚਾਰ ਪੁੱਤ੍ਰ ਹੋਏ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਵਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਉਸ ਦਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਬੜੀ ਦਾਨ-ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਤੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਅਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਫੜਿਆ? ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਇਹ ਕਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਗਵਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਜਨ, ਇਸ ਨਾਸਵੰਤ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਲਈ ਸ਼ਾਮਿਕ ਮੁਨੀ ਦੁਆਰਾ ਆਮੰਤਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੌਤ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਇਸੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਆਓ, ਲੋਕ-ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਏਂ। ਇਸ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਅਲਪ-ਆਯੁ ਅਤੇ ਆਲਸੀ ਹਨ; ਰਾਤਾਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਜਦੋਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਰਥ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੇ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੁ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਉਥੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਜੀਬ-ਗਜਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ—ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਕਿਵੇਂ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦੇ ਅੱਗ ਦੇ ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਵੀ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸੀ, ਉਹ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ—ਕਦੇ ਰਥੀ, ਕਦੇ ਸਾਥੀ, ਕਦੇ ਸੇਵਕ, ਦੋਸਤ, ਦੂਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਿਵਾਉਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵਾਪਰੀ। ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਧਰਮ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਧਰਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਸੁਧਰਮੀਏ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਮਲਿਨ ਤੇ ਦੁਖੀ ਕਿਉਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈਂ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ—ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਸੰਬੰਧੀ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਾਤਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਅੰਗ ਲਈ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁਟਿਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਖੋਹ ਲਏ ਗਏ ਹਨ? ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦਰ ਹੁਣ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ? ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਬੋਲੀ ਲਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਈ ਹੈ? ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਅਧਰਮੀ ਰਾਜਿਆਂ ਕਰਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਤੂੰ ਕਲੀ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਖ਼ਤਰੀ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋਏ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਰੋਟੀ, ਪਾਣੀ, ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਟੁੱਟ ਗਈ ਹੈ? ਜਾਂ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਕੀ ਤੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਉਹ ਕਾਰਜ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਉਧਾਰ ਠੱਲ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਹੈਂ। ਕੀ ਤੇਰੀ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਧਰਮ, ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਚਾਰ ਪੈਰ ਹੈਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।