ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੂੰ ਯਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੱਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸ ਅਜਨਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਕੰਡੇ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਟ ਮੱਛੀ ਆਦਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਸੁਭਗ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਲੀ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਜੇ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਸਨ, ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਘਰ ਤੇ ਖੁਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲਚ, ਝੂਠ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਆਚਾਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੈਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਠੀਕ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗ ਅਰਪਣ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ, ਸਾਥੀ ਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਹਰ ਬੰਧਨ ਵਿੱਛੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਇੱਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲਾ ਚੋਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਜਟਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਤੇ ਸਿਰ ਨੰਗਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗਦੇ ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਸੁਣੇ, ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ ਵੀ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲੀ ਦੀ ਛਾਂਹ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਰਭਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁੱਲਭ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨਾਲ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀਵਰਤਾ ਪਤੀ ਦੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਜੇਹੜਾ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯ ਆਦਿ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਭੇਸ ਵਿਚ ਪਰ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਗਾਂ ਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੇ ਫੜਿਆ? ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਕੌਣ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗਾ ਸੀ ਤੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਜੇ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ। ਅਥਵਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਦਾ ਰਸ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਜਨ, ਨਾਸਵੰਤ ਜੀਵ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ, ਇੱਥੇ ਸਾਮੀਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਸੱਦੇ ਗਏ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੌਤ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਇਸੇ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਆਓ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਏਂ। ਇਸ ਕਲਿ-ਯੁਗ ਵਿਚ ਲੋਕ ਮੰਦ, ਬੁੱਧੀਹੀਣ, ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਤੇ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਕੁਰੁ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਝੰਡਾ ਸੀ, ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੁ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਰ ਵਸੂਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਉਥੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਚੰਭੀ ਵਸਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ, ਸੁੰਦਰ ਮਹਿਲ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ। ਉਥੇ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ, ਜਿਹੜੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾਨ ਦੇ ਅਗਨੀ ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ ਸੀ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਹਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਿਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ, ਕਦੇ ਰਥੀ, ਕਦੇ ਸਾਥੀ, ਕਦੇ ਦੂਤ, ਕਦੇ ਸੇਵਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਵ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਣੂ ਅੱਗੇ ਨਿਵਾਉਂਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਨ-ਪਰ-ਦਿਨ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਹੋਈ। ਧਰਮ, ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਸੁਧਰਮੀ ਧਰਤੀ, ਕੀ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੂੰ ਇੰਨੀ ਮਲਿਨ ਤੇ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਰਲੇ ਸਾਕ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਾਤਾ?