ਜਦੋਂ ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਰਣਭੂਮੀ ’ਚ ਜੋ ਗਿਆਨ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਗਿਆਨ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ, ਕ਼ਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਦਵੈਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੇਹ-ਭਾਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਚੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ। ਕੁੰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਸਮਾਚਾਰ ਸੁਣਿਆ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਉਤਰ ਗਈ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਉਸ ਅਜਨਮੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਓਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਕੰਟਾ ਦੂਜੇ ਕੰਟੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਮੱਛੀ ਆਦਿਕ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਭਗਵਾਨ, ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਗੀ ਰੂਪ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਗਏ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਕਲੀ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਵਿਆਪਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਕਾਲ ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਘਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ—ਲਾਲਚ, ਝੂਠ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ—ਪੈਰ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਜਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੈਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ, ਸਾਥੀ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਪਰਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਛਾਲਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਜਟਾ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਸਿਰ ਨੰਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਪਾਗਲ ਲੱਗਦੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਹਿਰਾ ਸੁਣੇ ਨਾ, ਉੱਤਰੀ ਮਾਰਗ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਪੱਕੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲੀ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਾਂ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਬੈਠੇ। ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਦੇਖ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਵਾਸੁਦੇਵ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸ੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਰ ਅਧਿਆਪਕ ਨਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਉੱਤਮ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਜਨਮੇਜਯ ਆਦਿ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਭੇਸ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਗਾਇ ਅਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਫੜਿਆ? ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ ਹੋਏ ਸੀ ਅਤੇ ਗਾਇ ਨੂੰ ਲੱਤ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਜੇ ਇਹ ਕਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਲੈਣਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਉਮਰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਸੁਜਨ, ਨਾਸਵੰਤ ਜੀਵ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮਿਕ ਮੁਨੀ ਵਲੋਂ ਸੱਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੌਤ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ। ਆਓ, ਹਰੀ ਦੀ ਲੀਲਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਜਗਤ ਪੀਵੇ! ਇਸ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਮੰਦ, ਮੰਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਰਾਤਾਂ ਸੁੱਤ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਕੁਰੁਖੇਤਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਰਥ ’ਚ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਕਾਲੇ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਹੋਏ ਸੀ ਤੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਝੰਡਾ ਲਹਿਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਦਰਾਸ਼ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰੀ ਕੁਰੂ, ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ ਜਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਾਜ਼rana ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੰਗਲ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵਰਗੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਤੇ ਹੋਰ ਜਗ੍ਹਾ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ—ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾਨ ਦੇ ਅਗਨਿ ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਿਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿੰਨਾ ਪਿਆਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੇਸ਼ਵ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕਿੰਨੀ ਡੂੰਘੀ ਸੀ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਨਵਾਜਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵਿਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ—ਕਦੇ ਰਥੀ, ਸਾਥੀ, ਸੇਵਕ, ਮਿੱਤਰ, ਦੂਤ, ਯੁੱਧ ਸਾਥੀ, ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਿਣੂ ਅੱਗੇ ਨਮਾਉਂਦਾ।