ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬਿਸਤਰੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਆਸਨ, ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਾਨ, ਦੋਸਤ ਜਾਂ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗੂ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਹਾਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਔਰਤ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਬਿਨਾ ਸਹਾਰੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉਹ ਧਨੁ, ਤੀਰ, ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਤੇ ਮੈਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦੇ ਸਨ—ਇਲਾਜੀ ਜਾਦੂ ਵਾਂਗ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਕਰਮ ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਭੋਗ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ। ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਾਦਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਲਈ ਅਸਲ ਦੋਸਤੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭਟਕ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾ ਲੜ ਪਏ; ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਜੋਕੀ ਲੀਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਲਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਜਲਜੀਵ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਇਆ, ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਚਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਨ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਚਿੰਤਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਂਵੀਰ ਅਰਜੁਨ, ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਸਮੇਂ, ਭਾਗ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦਵੈਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਉੱਤੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸੰਮਾਪਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਕੰਡਾ ਦੂਜੇ ਕੰਡੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ—ਮਛੀ ਆਦਿ—ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ। ਮੁਕੁੰਦ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਦ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਸਮੇਤ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਕਲੀ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ, ਨੇ ਕਲੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਨਗਰ, ਰਾਜ, ਘਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ—ਲੋਭ, ਝੂਠ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਰੂਪ—ਦੇਖ ਕੇ, ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੇਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਾਇਆ, ਤੇ ਸਹੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਯਜਨ ਅੱਗ ਪੀਤੀ। ਉਥੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਬੰਧ—ਰਿਸ਼ਤੇ, ਸਾਥੀ, ਧਨ—ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਏਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਛਾਲਾ, ਉਪਵਾਸ, ਜਟਾ ਬੰਨ ਕੇ, ਨੰਗਾ ਸਿਰ, ਉਹ ਮੂਰਖ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ ਸਮਾਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉੱਤਰ ਪੰਥ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ, ਜਿਸ ਰਾਹ ਤੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾਤ, ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲੀ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਦੋਸਤ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਭਾਈ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਕ ਲਕੜੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਅਟਲ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਚੇਤਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਧਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਵਿਰਕਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਵੱਡਾ ਭਗਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਨਿਪੁੰਨ ਗੁਰੂ ਨਵਜਾਤ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇਜਯਾ ਪਹਿਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਿੰਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕੀਤੇ, ਵੱਡੀ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਸ਼ਾਰਦਵਤ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ, ਗਾਂ ਤੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਕਿਉਂ ਫੜਿਆ? ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ, ਜੋ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ, ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੌਣ ਸੀ? ਜੇ ਇਹ ਕਥਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੱਸੋ। ਜਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਰਸ ਚੱਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਰਥ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮੀਠੇ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਮਰਤ ਲੋਕ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਮੌਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਮੀਕ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਆਈ ਹੈ।