ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੋ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਖੁਲਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਸੁਸਤ ਅਤੇ ਨੀਲ-ਸਲੇਟੀ ਰੰਗ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜ ਵਰਗੇ ਲਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੁੜ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ? ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?" ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਪੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ! ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਜ਼ਰੂਰ ਫਲ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਿਹੜੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਇਸ ਕਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਗੇ।" "ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਰਤ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸਾਰੇ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰਹੀ। ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਕਿੱਥੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਮਿਲਣਗੇ, ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਉਪਾਏ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਥਾਂ 'ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਇਕ ਧਾਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਧਾਮ, ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਤੀਰਥ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ ਚਲੇ ਗਏ।" ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ', ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ', ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕਿਕ ਜੋੜ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਚੁਪਚਾਪ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ।" ਇਹ ਗੱਲ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਆਪ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਪਾਏ ਆਮ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਤਪ ਕਰਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿਕ—ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਈ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰਵਜ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਚੁਭਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੰਵ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਨਗਰੀ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਹੀਣ ਹਾਂ, ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" "ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਲਈ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਓ। ਉਹ ਉਪਾਏ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਲਭ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਨਾਰਦ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਤੀ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ।" "ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੇਵਕ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਥਾਪਨ ਸਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਔਖੇ ਹਨ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਜੋ ਮਾਰਗ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਵੱਡੀ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ; ਅੱਜ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਆਦਿਕ ਨੇ ਗਾਇਆ।" "ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਹਾੜੇ ਅੱਗੇ ਭੇੜਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਵਿਅਕਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਖੇਡੇਗੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਲੋਕਿਕ ਜੋੜ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ—" "ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇਗੀ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ 'ਚ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।