ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ, “ਮੇਰੇ ਸੱਜਣ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਇੱਕ ਰਥ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੁਰੂ ਫੌਜ ਦੇ ਅਤੁੱਟ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਤਾਜ ਉਤਾਰ ਲਏ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਥੀ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਿਆ, ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ। ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਬੇਅਸਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਸੈੰਧਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਹਰਿ ਦੇ ਸੇਵਕ ਨ੍ਰਿਹਰੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੇ ਰਣ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਮੁਕਤੀ ਵਾਸਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਪਰ ਵੈਰੀ ਰਥੀ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਤਿਵ੍ਰਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਖੇਡਣ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ, ਚੰਨਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ‘ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਮਿੱਤਰ! ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ!’—ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਕੋ ਸਿਰਹਾਣੇ, ਇਕੋ ਅਸਥਾਨ, ਇਕੋ ਰਸਤਾ, ਇਕੋ ਗੱਲਾਂ-ਬਾਤਾਂ ਤੇ ਇਕੋ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਿਆ, ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀਆਂ ਸਭ ਭੁੱਲਾਂ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਾਥੀ, ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਾਰ ਕੇ ਬੇਸਹਾਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਉਹ ਬਾਣ, ਉਹ ਰਥ, ਉਹ ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਮੈਂ—ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਝੁਕਦੇ ਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ, ਅਸਥੀ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਨਿਕੰਮੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਾਦਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮਤਿਵ੍ਰਿਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀਤੀ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਲੜਦੇ ਲੜਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਲੀਲਾ ਦਾ ਹੀ ਤਰੀਕਾ ਹੈ: ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਲਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀ ਛੋਟੀ ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਨਿਰਬਲ ਨੂੰ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੇ ਗਏ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਠੰਡ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਚੇਤੇ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਉੱਚੇ ਚੇਤਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਉਪਦੇਸ਼ਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਦਵੈਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਸਰੀਰਕ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਅਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਕੇ, ਉੱਚੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੁਣਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਉਹ ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕਾਂਟਾ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਹੀ ਫੈਂਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਛਲੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਲੀ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਗੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਤੇ ਪਰਖੂ ਸੀ, ਨੇ ਕਲੀ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਸ਼ਹਿਰ, ਰਾਜ, ਘਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਲਾਲਚ, ਝੂਠ ਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਤਦ ਉਹ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਲਈ। ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਗੁਣ ਤੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੈਨਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੱਗ ਦਾ ਪਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧ, ਸੰਗੀ, ਤੇ ਧਨ-ਸਪੱਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਹ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਹੋਰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਲੀਨਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ, ਫਿਰ ਇੱਕਤਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਛਾਲਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਜਟਾਵਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਨੰਗੇ ਸਿਰ, ਉਹ ਮੂਰਖ, ਪਾਗਲ ਜਾਂ ਭੂਤਪ੍ਰੇਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਬੇਪਰਵਾਹ, ਬੇਸੁਣਿਆ ਜਿਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਉਣਾ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲੀ ਦੇ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਛੋਹ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਰਤਤਾ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਪਰਮ ਲਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ। ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਉੱਤੇ ਅਡੋਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਹ ਉਸ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਤੇ ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀਆਂ ਦੀ ਵੈਰਾਗਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਜੇਹੜਾ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਥਾ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਸੀ, ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰਾ ਦੀ ਧੀ ਇਰਾਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇਜਯਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।