ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸੁਹਾਵਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ—ਲੁਕਣ-ਛੁਪਾਈ, ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਛਲ-ਕੂਦ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ। ਇਹ ਲਾਡ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਵੜੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮੂਲ ਜੜ੍ਹ ਬਣ ਗਏ। ਪਰ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੱਜਣ, ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਗੁਆਚ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬੋਲਣ ਜੋਗੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝੀਆਂ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਦੋਸਤੀ, ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਪਲ ਯਾਦ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੇ ਰਥੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਕੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਹੰਜੂ ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਮੈਨੂੰ ਹਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਕਾ ਬਣ ਕੇ ਆਏ, ਠੱਗ ਲਿਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਾਕਤ ਆ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ। ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁੰਨ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਉਹਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਾਨੋ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਰਗਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਘਰ ਸੁਯੰਵਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜੀਤ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮੈਂ ਖਾਂਡਵ ਵਨ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਮਾਇਆ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਤੇਰੇ ਯਗਨ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਭੀਮ ਨੇ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਹ ਰਾਜੇ ਯਗਨ ਲਈ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਆਏ। ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਯਗਨ ਦੌਰਾਨ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਰਾਜਸੂਯ ਲਈ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਜੂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ ਜਦ ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਾਰ ਗਏ—ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਗਈਆਂ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਚਾਉਂਦੇ, ਜਦ ਸਾਨੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਆਦਿ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੱਤੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਾਂ ਜਦ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾ ਰਹੇ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਉਪਾਅ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਈਏ। ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਅਰਧਾਂਗੀਨੀ ਸਮੇਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੌਜਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਸੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਨਾਸ ਲਈ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋਏ, ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਏ। ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਾਕਾ, ਮੈਂ ਇਕੋ ਰਥ ਤੇ ਕੁਰੂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਵੱਡੇ ਹੀਰੇ-ਮੋਤੀ ਤੇ ਰਤਨ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਾਜ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਆਏ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਰਥੀ ਸਿਰਮੌਰ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੇ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਸਜਾਉਂਦੇ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ਲ੍ਯ ਆਦਿ ਸਾਹਮਣੇ, ਉਹਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲ੍ਯ, ਸੈੰਧਵ ਆਦਿ ਦੇ ਮਹਾਂ ਅਸਤਰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਮੁਕਤੀ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ। ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਥੀ, ਉਹਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਹਾਸੀ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ—'ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਮਿੱਤਰ! ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਵਿਭੂਸ਼ਣ!'—ਜਦ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਇਕੋ ਸੰਗ ਬੈਠਣਾ, ਚਲਣਾ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ, ਖਾਣਾ—ਕਈ ਵਾਰੀ ਮੈਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਸਾਥੀ ਹੀ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮਿੱਤਰ ਜਾਂ ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ ਪਿਓ, ਤੇ ਅਣਜਾਣੀ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੁੱਟ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਿ ਜਾਂਦੇ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਖਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਮਾਨੋ ਉਹ ਔਰਤ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਚੋਰ ਲੁੱਟ ਕੇ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਉਹ ਤੀਰ, ਉਹ ਰਥ, ਉਹ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਮੈਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾਉਂਦੇ—ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਅਰਥਹੀਣ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਭੇਟ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਾਦਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਗਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ, ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ, ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਹੀ ਢੰਗ ਹੈ—ਉਸਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਤੇ ਪਾਲਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਕਤਵਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਕਤਵਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮਨ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕੀਤਾ, ਉਹਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਵਿਰਤ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਗਿਆਨ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਕਾਲ, ਭਾਗ, ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੁਖ-ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੁਵੈਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਅਸਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉੱਚੀ ਲੀਲਾ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਉਹ ਅਜਨਮੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕੰਡਾ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੱਢ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਨਟ ਨਾਨਾ ਰੂਪ—ਮੱਛੀ ਆਦਿਕ—ਧਾਰ ਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ ਉਹ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਮੁਕੁੰਦ, ਭਾਗਵਾਨ, ਆਪਣੀ ਮੰਗਲਮਈ ਮੂਰਤੀ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਛੱਡ ਗਏ, ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਕਲੀ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਤਨ ਨਹੀਂ ਜਾਗੇ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੇ ਲੱਛਣ—ਲਾਲਚ, ਝੂਠ, ਹਿੰਸਾ—ਨਗਰ, ਰਾਜ, ਘਰ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਚੀ ਲੀਲਾ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ, ਜੋ ਗੁਣ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ, ਵਜ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ੂਰਸੈਨਾਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੱਗ ਦਾ ਪਾਨ ਕੀਤਾ—ਮਾਨੋ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ।