ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਨੀੰਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ, “ਹੇ ਗਿਆਨ! ਜਲਦੀ ਜਾਗੋ। ਹੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ! ਜਾਗੋ।” ਫੇਰ ਉਸ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠ ਤਾਂ ਪਏ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ, ਹੰਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨਾਂ ਨੇ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਸਲੇਟੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮੁੜ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਇਹ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਹਨੀ ਵੱਡੀ ਬੁੱਢੀ ਅਵਸਥਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ?” ਇੰਝ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਪਸ਼ਟ ਵਾਣੀ ਹੋਈ, “ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ! ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਲਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤੇ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੁਰ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਗੱਲ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।” ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸਲ ਮਾਰਗ ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਲਕਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ?” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਰਹੇ, “ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਮਾਰਗ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਥਾਂ ਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਇਹ ਪੁੱਛਦੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ,” ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸਮਝਣੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ,” ਤੇ ਕਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਸ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤੀ। ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ।” ਨਾਰਦ ਵਰਗਾ ਯੋਗੀ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ ਉੱਤੇ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਮਾਰਗ ਆਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਤੇ ਓਥੇ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪ ਕਰਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਕਾਦਿਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੀ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਗਵਾਨ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਲ ਦਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬੁੱਢਾਪਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਭੰਉਹ ਚੜ੍ਹਾਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਤੁਰੰਤ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ?” “ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੋ। ਉਹ ਮਾਰਗ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ! ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਵੈਰਾਗ੍ਯੀਆਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵਰਗ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਮਾਰਗ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਦਮ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਯਜ੍ਯ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਕਦੇਵ ਆਦਿਕ ਨੇ ਗਾਇਆ। ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਲੀਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਦੋਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੇ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਤੇ ਕਥਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਸਲ ਅਰਥ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਹਰ ਪੰਗਤੀ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅੰਤਰਨਿਹਿਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਅਸਲ ਮਾਰਗ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਪਾਠ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।