ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੋਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਅਸਲ ਮਹੱਤਤਾ ਉਸਦੇ ਅਸਤਿਤਵ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨੌਕ ਵਿਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕ ਬੱਝੇ ਦੀ ਖੁਰ ਦੀਆਂ ਰੇਖਾਂ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਚਾ ਗੰਤਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਦੁੱਖ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕਰਤਬ ਅਤੇ ਉਹ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਰਾਰੀ ਦੀ ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ—ਮੰਦ-ਮੰਦ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨ ਤੇ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ—ਲੁਕਣ-ਛਿਪੀ, ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਵਾਨੀ ਸਮਾਂ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵਲੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਈ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਬਿਨਾ ਚੋਣ ਦੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਮਲ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਖੋ ਗਈ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਰੋਕਦਾ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਾ, ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਲਾਲਾਇਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਦਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੋਸਤੀ, ਲਗਾਵਟ, ਪਿਆਰ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਥ ਚਾਲਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅਰਜੁਨ, ਅਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਹਰੀ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਕਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ; ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਖੋ ਗਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁੰਞਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਂ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿਅਾ-ਸਵਯੰਵਰ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਸਭ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਖਾਂਡਵ ਵਣ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੈਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਬਣੀ ਅਸਧਾਰਣ ਸਭਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਰਾਜੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਲਈ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਭੀਮ, ਤੇਰਾ ਉੱਤਮ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਯਜਨ ਲਈ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਭੇਟ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ 'ਤੇ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਜਸੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਜੂਆਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿਗ ਪਈਆਂ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ ਜਦ ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਾਰ ਗਏ—ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਚਾਇਆ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਵਲੋਂ ਆਈਆਂ ਭਾਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਜਦ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ ਸਬਜ਼ੀਆਂ 'ਤੇ ਜੀ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਹਥਿਆਰ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ—ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ ਭੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਗਿਆ; ਤੇ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹ, ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਰਾਹੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਯ ਆਏ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਾਕਾ, ਮੈਂ ਇਕਲਾ, ਇਕ ਰਥ 'ਤੇ, ਕੁਰੂ ਫੌਜ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ; ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ ਤੇ ਰਤਨ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਮੋਤੀ ਵਾਲੇ ਤਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਾਰ ਲਏ। ਉਹ, ਜੋ ਰਥ ਚਾਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚਲਿਆ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਗੋਲ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾਈ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ, ਸੈੰਧਵ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨ੍ਰਿਹਰੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਾ ਸਕੇ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੰਦ-ਮੰਦ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੁਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ; ਜਦ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਗਏ, ਤੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਥੀ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮਨ ਭਟਕ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲੀ ਬਾਤ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ—'ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਦੋਸਤ! ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ!'—ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਦ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ—ਇਕੋ ਸੰਗ ਬਿਸਤਰਾ, ਸੀਟ, ਚਲਣ-ਫਿਰਣ, ਗੱਲ-ਬਾਤ, ਤੇ ਖਾਣਾ—ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਦੋਸਤ ਨਾਲ ਦੋਸਤ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ; ਪਰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸਭ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਾਂਗ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੁੰਞਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਜੀਵਨ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਹਾਂ, ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਗਈ, ਤੇ ਬਿਨਾ ਸਹਾਇਤਾ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਉਹ ਤੀਰ, ਉਹ ਰਥ, ਉਹ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਰਥੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਸਮਰਥ ਤੇ ਬੇਕਾਰ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਭੇਟ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਾਦਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਅਸਲ ਦੋਸਤ ਨਾ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜ ਪਏ, ਤੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਗੋਚਰ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਆਮ ਰੀਤ ਹੈ: ਜੀਵ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਛੀ ਛੋਟੀ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਕਰਵਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਵਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਰਜੁਨ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਬਾਕੀ ਰਹੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਸੁੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉੱਚੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਰਜੁਨ ਨੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸਮੇਂ, ਭਾਗ ਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਦਵੈਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਅਸਮਿਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉੱਚੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚਲਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਵੀ, ਅਰਜੁਨ ਵਲੋਂ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਵਿਦਾ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਿਰਭਰ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਉਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾਇਆ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕੰਡਾ ਦੂਜੇ ਕੰਡੇ ਨਾਲ ਹਟਾ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅਦਾਕਾਰ, ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ, ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਉਤਕਰਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੇ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।