ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਸਤੂ, ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲਗਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲਗਾਵ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਧਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ‘ਮੇਰਾ’ ਮੰਨਣ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ‘ਮੇਰਾ’ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਸਰੀਰ ਵੀ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਉਸਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੀ ਲਈ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ—ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਤੇ ਅਚਲ—ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹ ਅਸਲ ਆਪ ਜਾਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਆਪਾਂ ਦਾ ਭੀ ਆਪ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ, ਦੇਹ ਧਾਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੀ ਸਚੀ ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਹਕੀਕਤ ਹਨ; ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਇਹ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਉਸਦੇ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਵੀ, ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਚੀਜ਼ ਹੀ ਸੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਸੀ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨਾਓ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਖੁਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਂਗ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁਖ ਛੁਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਮੁਰਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਕੀਤਾ—ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦਾ ਨਾਸ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਕੇ ਅਤੇ ਗਾਇਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ—ਛੁਪਣਾ, ਪੁਲ ਬਣਾਉਣਾ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਛਲਣਾ ਆਦਿ—ਇਹ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਿਤਾ ਗਏ। ਹੁਣ ਸੁਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਭਰਾ ਵਲੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਈ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਬੋਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਦੀ ਲੋਚ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੋਸਤੀ, ਨੇੜਤਾ, ਪਿਆਰ—ਚਰੀਓਟੀਅਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਦਿ—ਸਭ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਲਾ ਲੈ ਕੇ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਹਰੀ ਨੇ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਕਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ, ਮੇਰੀ ਉਹ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀ ਸੀ, ਖੋਹ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ—even ਇਕ ਪਲ ਲਈ—ਸੰਸਾਰ ਸੁੰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਆਸਰੇ, ਮੈਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਘਰ ‘ਸਵਯੰਵਰ’ ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਣੀ ਹੋਏ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੈਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਅਦਭੁਤ ਸਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਯਜਨ ਲਈ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਤੇਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੀਮ, ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਭਰਾ, ਜਿਸਦੀ ਤਾਕਤ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਉਹ ਰਾਜੇ, ਯਜਨ ਲਈ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਜ਼ਰਾਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੇ। ਤੇਰੇ ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਨੂੰ ਜੂਆਰੀਆਂ ਨੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਤਪੀੜਨ ਕੀਤਾ; ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ, ਜਦ ਰਖਵਾਲੇ ਹਾਰ ਗਏ—ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਗਈਆਂ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਕਠਿਨ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਜਦ ਸਾਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾ ਰਹੇ ਸੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਮੁੱਕ ਗਏ; ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਤੇ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਸਨ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਸੀ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਰਾਹੇ ਗਏ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਏ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਤਾਕਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ। ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਾਕਾ, ਮੈਂ ਇਕਲੇ ਨੇ, ਇਕ ਰਥ ਤੇ, ਕੁਰੂ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ; ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ ਤੇ ਮੋਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਤਾਜ ਉਤਾਰ ਲਏ। ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਨੂੰ ਸੋਭਾ ਦਿੰਦਾ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ਲਯ ਆਦਿ ਸਾਹਮਣੇ—ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਨ ਬੇਅਸਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ, ਸੈੰਧਵ ਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਅਣਫ਼ੈਲ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨ੍ਰਿਹਰੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਬੁਰੇ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੁਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ; ਜਦ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਗਏ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਰਥੀ, ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ, ਮੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਹੱਸਣ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ—'ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਦੋਸਤ! ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ!'—ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜਦ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਸੰਗ ਸੌਣਾ, ਬੈਠਣਾ, ਤੁਰਨਾ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ, ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ, ਜਾਂ ਪਿਉ-ਪੁੱਤ ਵਾਂਗ; ਪਰ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੁੰਨ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਚੋਰਾਂ ਹੱਥੋਂ ਹਾਰੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਲਾਚਾਰ ਹਾਂ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਉਹ ਬਾਣ, ਉਹ ਰਥ, ਉਹ ਘੋੜੇ, ਤੇ ਮੈਂ ਰਥੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਝੁਕਦੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਕੰਮੇ ਤੇ ਅਸਰਹੀਣ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂ ਦੇ ਭਰਮੇ ਨਾਲ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਹਵਨ ਸਮਾਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਾਦਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਏ ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜ ਪਏ। ਵਾਰੁਣੀ ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ, ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕੇ, ਤੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਅਖੀਰ ਚਾਰ ਜਾਂ ਪੰਜ ਹੀ ਬਚੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਥਾਹ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹੀ ਢੰਗ ਹੈ: ਜੀਵ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਾਸ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਾਲਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਾਲ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮੱਛੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਛੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ, ਵੱਡੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਕਤਵਰ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਵਿੰਦ ਵਲੋਂ ਸਮੇਂ, ਥਾਂ ਤੇ ਮੌਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਦਿਲ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ।