ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਦਿਲੋਂ ਉਹ ਦੋਨੋਂ—ਜ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਰਗੜਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਓ ਜ੍ਯਾਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗੋ! ਓ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗੋ!" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਕੁਝ ਜਾਗੇ ਪਰ ਹਾਲੇ ਵੀ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ, ਹੰਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਂਘਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਭੁਰੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵੇਖੀ—ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਬਲੇ, ਫੇਰ ਸੌਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ, "ਆਹ, ਇਹ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਭਾਰਗਵ (ਨਾਰਦ) ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੀ ਵੇਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਓ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਯਤਨ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਓ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਤਕਰਮ ਕਰੋ। ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।" "ਜਦ ਉਹ ਸਤਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਵਿਚੋਂ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸਾਰੇ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਸ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਇ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ?" "ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਇ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੀਰਥ-ਤਿਰੀਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਪਾਇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।" ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਪਾਇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਕਈ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਭਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਹੋਇਆ, ਹੈਰਾਨੀ ਫੈਲ ਗਈ; ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਜਾਪਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹ ਜਾਗਿਆ। ਪਰ ਜਦ ਭਗਤੀ, ਜ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤ੍ਰਿਅਦ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ—ਜੋ ਯੋਗੀ ਸੀ—ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ; ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ? ਇਸ ਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਪਰ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਉਪਲੱਬਧ ਨਹੀਂ। ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਵਨ ਆਏ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਸਨਕ ਆਦਿ—ਦਿੱਖ ਪਏ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ। ਓ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਬਤਾਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਪੰਡਿਤ ਹੋ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਗਲੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਜੀਵਨ ਹਨ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬੁੱਢਾਪਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਭ੍ਰਕਟੀ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆ; ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ—ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ—ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਖਾਓ।" "ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਇ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ, ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਭਗਤੀ, ਜ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਓ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ; ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆਓ। ਉਪਾਇ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ।" "ਆਹ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਧਨ੍ਯ ਹੋ, ਵੈਰਾਗੀ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਪਹਿਲਵਾਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।" "ਇਹ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੋ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਔਖੇ ਹਨ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਜੋ ਰਾਹ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਰਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ।" "ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੁਆਰਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਅੱਜ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਯਗ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ, ਕੁਝ ਯੋਗ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਅਤੇ ਗਿਆਨ; ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਗਿਆਨ-ਯਗ੍ਯ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਮ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ, ਸ਼ੁਕਾਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਈ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੋਨੋਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ।" "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਕਲਿ-ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਵਾਂਗ ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਰਸ ਨਾਲ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਖੇਡੇਗੀ।