ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਖਾਲੀਪਨ ਜਾਂ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੋਚਦੇ ਹੋ? ਜੇ ਐਸਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, "ਆਪਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ! ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਖਾਧਾ ਨਹੀਂ, ਆਓ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਓ।" ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਗਰ ਦੀ ਖਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਪਰਤ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਮੋਰ ਪੰਖ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀਆਂ ਲੀਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵਾਂਗੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ, ਬਛੜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਅਤੇ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਲਬਧੀ ਦੇ ਮੌਕੇ 'ਤੇ, ਰਾਜਾ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਮਝਾਓ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਧਨ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਘਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਹ ਹੀ ਆਪ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੇ ਦੇਹ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪ ਜਿੰਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਦੇਹ ਵਧੇਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਾਹੇ ਚਲਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ, ਸਭ ਸਵਰੂਪਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਜਾਣੋ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸੱਚ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੀ ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਚਲ ਰਹੀ ਹਕੀਕਤ ਹਨ; ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਉਸ ਦੀ ਅਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਵੀ, ਜੋ ਉਸ ਧਾਤੂ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨਾਵ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਇਕ ਵੱਛੇ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਦੁੱਖ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਹਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੌਮਾਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਚਾਲ-ਚਲਣ—ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੁਕਣ-ਛੁਪਾਈ, ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਭਰਾ ਵਲੋਂ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਕਈ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਮਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਮਿਟ ਗਈ ਸੀ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਬੋਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਰੋਕਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਸਤੀ, ਨੇੜਤਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ—ਜਿਵੇਂ ਰਥੀ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੋਣਾ ਆਦਿ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਗਲਾ ਕਰਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਕਾ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਲੋਂ ਮੇਰੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਖੋਹ ਲਈ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਸੰਸਾਰ ਸੁੰਨਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿਅਹੇ ਵਕਤ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਬਣਿਆ ਅਦਭੁਤ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਹਰੇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਯਜਨ ਲਈ ਭੇਟਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੀਮ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਦੀ ਤਾਕਤ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ, ਯਜਨ ਲਈ ਵਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੰਦੈ ਸਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਤੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਰਾਜਸੂਯ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੂਆਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਪਹਾਸ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਉਸਦੇ ਵਾਲ ਖੁਲ ਗਏ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਾਰ ਗਏ—ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਵਲੋਂ ਹੋਏ ਭਾਰੀ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਏ ਹਮਲੇ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਗ-ਪਾਤ ਖਾ ਰਹੇ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਬਚਾਇਆ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਇਸੀ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਲਾ ਅਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹ, ਜੋ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਸਨ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਸਹਿਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਬਣੀਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਆਸਰੇ ਆਏ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਗਈ, ਮੈਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਾਕਾ, ਮੈਂ ਇਕ ਰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਰੂ ਫੌਜ ਦੇ ਅਥਾਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਮਹਾਨ ਵੀਰਤਾ ਵਿਖਾਈ, ਵੱਡਾ ਧਨ ਤੇ ਰਤਨ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਮੁਕੁਟ ਉਤਾਰ ਲਏ। ਉਹ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਥੀ ਸੀ, ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਵਧੀਆ ਰਥਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ਲਯ ਆਦਿ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦਾ—ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਮਨ ਵਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਣ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ, ਸੈੰਧਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਥਿਆਰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨ੍ਰਿਹਰੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੂਹ ਸਕੇ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਪੁਣਿਆਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੁਜਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਲੋਤਾ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਰਥੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਉਹ ਖੇਡਾਂ ਭਰੀਆਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੋਹਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ—'ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਦੋਸਤ! ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਆਨੰਦ!'—ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਕਹੀਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ, ਮੇਰਾ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੰਗਤ, ਬੈਠਕ, ਚਲਣਾ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ, ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਦੋਸਤ ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ; ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਸਭ ਭੁੱਲਾਂ ਸਹਿ ਲਈਆਂ। ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਕੇ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੁੰਨਾ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਹਾਂ ਜੋ ਚੋਰਾਂ ਵਲੋਂ ਹਾਰ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਬੇਸਹਾਰਾ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਧਨੁਸ਼, ਉਹ ਤੀਰ, ਉਹ ਰਥ, ਉਹ ਘੋੜੇ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਰਥੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਨਿਵਦੇ ਸਨ—ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਮੋਹ ਦੀ ਜਾਦੂ ਨਾਲ, ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਰਾਖ ਵਿੱਚ ਡੱਲ ਜਾਣ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਯਾਦਵ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਗਰ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।