ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਿਆਰੇ ਭਗਤ ਜੀ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਬਾਲ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਨਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਚੇ, ਗਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੀਮਾਰ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਇਆ, ਕਦੇ ਠੁਕਰਾਇਆ ਹੈ? ਜਾਂ ਫਿਰ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਏ ਹੋ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਹੇਠਲੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲਾਜ਼ਤਲਕ ਸੀ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ? ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਦੇ ਸੁੰਨਾਪਣ ਜਾਂ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਇਆ? ਜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਾਡਾ ਸੁਆਗਤ ਹੈ! ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ, ਆਓ, ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰੋ।” ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ), ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਗਰ ਦੀ ਖਾਲ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮੋਰ ਪੰਖ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਵਾਂਸਰੀ ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਦੀ ਧੁਨ ਵਿਚ ਰੰਗੇ, ਬਛੜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਯਸ਼ ਗਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਵਸੇਬੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ: “ਅੱਜ ਯਸ਼ੋਦਾ ਅਤੇ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਾਂ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਉਹ ਆਪਾ (ਆਤਮਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ—ਬੱਚੇ, ਧਨ—ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਆਪਾ ਲਈ ਲਗਾਵ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਨ, ਘਰ ਆਦਿ ਵਿਚ ਉਹਨਾ ਅੰਸ਼ਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ। ਜੇ ਸਰੀਰ 'ਮੇਰਾ' ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਉਹ ਆਪਾ ਹੀ ਹੈ; ਇਸੀ ਲਈ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਇਹੀ ਆਪਾ ਹਨ—ਸਭ ਦੇ ਆਪਾ ਦਾ ਆਪਾ। ਉਹ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਆਕਾਰ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਉਸ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਇੱਕ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਖੁਰ ਦੀ ਛਾਪ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੁਹਦੇ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਬਾਲ-ਲੀਲਾ ਹੈ। ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਚਲਣ—ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਗਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੁਕਣ-ਛੁਪਾਈ, ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ, ਵਾਂਗੂਆਂ ਵਾਂਗ ਉਛਲਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ (ਅਰਜੁਨ), ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਈ ਸੰਦੇਹਾਂ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਚਾਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ, ਚਮਕ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਪੋਂਛਦਿਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਤਲਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਦੋਸਤੀ, ਨੇੜਤਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚਾਰੀਓਟੀਅਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੂੰ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਰਜੁਨ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ‘ਮੈਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਹਰੀ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਸਾਕਾ ਬਣਕੇ ਆਇਆ; ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੀ ਉਹ ਤਾਕਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਮੁਝ ਤੋਂ ਛੀਨ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ—even ਇਕ ਪਲ ਲਈ—ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੁੰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਤੋਂ ਵੰਞ ਕੇ, ਮੈਂ ਮਰੇ ਵਰਗਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਘਮੰਡੀ ਰਾਜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਮੁਕਾਬਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਖਾਂਡਵ ਜੰਗਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ, ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਵਿਲੱਖਣ ਸਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯਜਨ ਲਈ ਦੱਖਣਾ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੀਮ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੱਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਯਜਨ ਲਈ ਦੱਖਣਾ ਲਿਆ ਕੇ ਆਏ। ਤੁਹਾਡੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ, ਰਾਜਸੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਜਾਈ ਹੋਈ, ਜੂਆਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਪਹਾਸਿਤ ਹੋਈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਖੁੱਲ ਗਏ, ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਾਰੇ; ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਜਦ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਸਖਤ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾ ਰਹੇ ਸੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਮੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਬਚਾਇਆ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ—even ਜਦ ਅਸੀਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ਿਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰੀਆਂ ਦੋ ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਜੋ ਗਾਂਡੀਵ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਸੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਪਸੰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਹ ਤਾਕਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਆਮ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਸਾਕਾ, ਮੈਂ ਇਕ ਰਥ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਰੂ ਫੌਜ ਦੇ ਬੇਅੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦਿਖਾਈ; ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ-ਰਤਨ ਲੈ ਆਇਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਕੁਟ ਉਤਾਰ ਲਏ। ਉਹ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰਥੀ ਵਾਂਗ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਸੀ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਰਥਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦਾ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ, ਗੁਰੂ, ਸ਼ਲਯ ਆਦਿ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ—ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਭੀਸ਼ਮ, ਕਰਨ, ਦ੍ਰੋਣ, ਸ਼ਲਯ, ਸੈਧਵ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਅਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨ੍ਰਿਸ਼ਿੰਘ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਭਾਸਾ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਮੈਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਮੋਖ ਲਈ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਇਆ; ਜਦ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਥੱਕ ਗਏ ਅਤੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਥੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਖੇਡੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ—‘ਹੇ ਪਾਰਥ! ਹੇ ਅਰਜੁਨ! ਦੋਸਤ! ਕੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ!’—ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਪੱਥਰ ਵਰਗਾ ਦਿਲ ਵੀ ਪਿਘਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਹੀ ਸੰਗਤ, ਬੈਠਕ, ਰਲ ਮਿਲ ਕੇ ਚਲਣ, ਗੱਲਾਂ ਕਰਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ—ਇਹ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਦੋਸਤ ਨੂੰ ਦੋਸਤ ਸਮਝਿਆ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝਿਆ; ਪਰ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਸਭ ਗਲਤੀਆਂ ਸਹਿ ਲਈਆਂ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਚਪਨ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।