ਇਕ ਦਿਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਦਿਲ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, "ਕੀ ਅਨਾਰਤਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਮਧੂ, ਭੋਜ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਆਹੁਕ, ਸਤਵਤ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡਾ ਨਾਨਾ ਸ਼ੂਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡਾ ਮਾਮਾ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਤਾ-ਪੱਖੀ ਮਾਮੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ—ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ?" ਉਹ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਕੀ ਰਾਜਾ ਆਹੁਕ ਜੀਵਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਪੁੱਤ ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਹ੍ਰਿਦਿਕਾ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤ, ਅਕਰੂਰ, ਜਯੰਤਾ, ਗਦਾ ਤੇ ਸਰਨਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਰਾਮ, ਸਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਵਧ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼, ਸੰਬਾ—ਜੰਬਾਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਸ਼ਣੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਰਿਸ਼ਭ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਹਨ?" "ਕੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ—ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਉਧਵ, ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼ੰਯ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਸਤਵਤ—ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਧਰਮਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਅਦਿ-ਮਿੱਤਰ, ਅਨੰਤ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਉਨਤੀ ਲਈ ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ?" "ਜਦੋਂ ਯਦੁ ਸਵਾਂ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਉਹ ਮਹਾ-ਵੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।" "ਸੱਤਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਰੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀਆਂ, ਮੁਖੀ ਕਰਤਵ ਵਜੋਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਸੀਮ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਯਦੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਗਵਾਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਭੈ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਲਾਂ ਦੇ ਉੱਭਾਰ ਤੇ ਜੀਵਨ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ Sudharmā ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭਾ ਨੂੰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਜੋਤ ਮੱਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਏ ਹੋ, ਜਾਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਹੋ, ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਧੁਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਿਆਧੀਆਂ ਨੇ ਪੀੜਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਲੋਭ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਰਥੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰੀ ਨਾ ਕੀਤੀ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ, ਆਸ਼੍ਰਯ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਚਾ, ਗਾਂ, ਵੱਡਾ, ਰੋਗੀ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਕੋਈ ਜੀਵ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾਇਆ ਹੈ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਔਰਤ, ਜੋ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਾਂ ਸਾਥੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ, ਕੋਲ ਗਏ ਹੋ, ਜਾਂ ਉੱਚ-ਨੀਚ ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਐਸਾ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲਾਜ਼-ਸ਼ਰਮ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ?" "ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀ ਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਸੋਚਦੇ ਹੋ? ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ।" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਉਣ ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, "ਤੁਸੀਂ ਇੰਨੇ ਤੇਜ਼ ਆਏ ਹੋ! ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਜੇ ਇਕ ਨਿਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ; ਆਓ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਓ।" ਫਿਰ ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮੁਸਕਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਖਾਣ ਲੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਗਰ ਦੀ ਖਾਲ ਦਿਖਾਈ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਮੋਰ ਪੰਖ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਵਾਂਸਲੀ ਤੇ ਸ਼ਿੰਗ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਧਾਈਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ, ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਸ ਦਿਨ, ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤ ਨੇ ਮਹਾ-ਸਰਪ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਾਂ ਲਈ ਨਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਾ ਜੀ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੋਰ—ਬੱਚੇ, ਧਨ—ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਿਆਰ ਪੁੱਤ, ਧਨ, ਘਰ ਆਦਿ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਸਿਰਫ 'ਮੇਰਾ' ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।" "ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਆਪਣ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਰੀਰ ਉਤਨਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੰਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ।" "ਜੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੀਉਣ ਦੀ ਆਸ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ—ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ—ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਹੈ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਹੀ ਇਹੀ 'ਆਪ' ਸਮਝੋ, ਸਭ ਦੇ ਆਪ; ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਥੇ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੀ ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ ਸਤ ਹੈ; ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" "ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਤ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ; ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਵੀ, ਜੋ ਉਸ ਰੂਪ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਅਸਲ ਹੋ ਸਕਦਾ?" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਨਰਮ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਨੌਕ ਨੂੰ ਆਸ਼੍ਰਯ ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਉੱਚਾ ਗੰਤਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਛੁੰਦਾ।" "ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਹਰੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਕੰਮ ਤੇ ਉਸਦੇ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ।" "ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ, ਖੇਡਾਂ, ਬੁਰਾਈ ਦਾ ਨਾਸ, ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਵਧਾਈ ਦੇ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਭ ਲਕਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੁਕਣ-ਛੁਪਣ, ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਚਲਣ ਤੇ ਹੋਰ ਖੇਡਾਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਇਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਸੀ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਕਈ ਸੰਦੇਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਸੀ ਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਗਿਆ।" ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਤੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕਮਲ ਦੁਖ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾ ਗਿਆ, ਜੋਤ ਮੱਤ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।