ਇਕ ਦਿਨ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਸੀਨਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ, ਬਾਗ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦਾ ਚਮਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਇਹ ਧਰਤੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਤ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ, ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਅਰਜੁਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਤੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੀ ਅਨਰਤਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਮਧੂ, ਭੋਜ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਆਹੁਕ, ਸਾਤ੍ਵਤ, ਅੰਧਕ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡਾ ਨਾਨਾ ਸ਼ੂਰ ਤੇ ਉਹਦੀ ਪਤਨੀ ਠੀਕ ਹਨ? ਸਾਡਾ ਮਾਮਾ ਵਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਮੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੇਵਕੀ ਆਦਿ ਸਭ ਸੁਖੀ ਹਨ?" "ਕੀ ਰਾਜਾ ਆਹੁਕ, ਉਸਦਾ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਹ੍ਰਿਦਿਕਾ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਕਰੂਰ, ਜਯੰਤ, ਗਦਾ ਤੇ ਸਾਰਨ—all safe ਹਨ? ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਰਾਮ, ਜੋ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਖੁਸ਼ ਹਨ? ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਪ੍ਰਦੁਮਨਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਅਨੀਰੁੱਧ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡੂੰਘਾ ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੈ, ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਸੁਸ਼ੇਣ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼, ਜਾਮਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਤੇ ਹੋਰ ਕਾਰਸ਼ਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ ਆਦਿ—all well ਹਨ? ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ—ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਉਦ੍ਧਵ, ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼ਾਣਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤ੍ਵਤ ਮੁਖੀ—ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਜਿਹੜੇ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੁਧਰਮਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਅਨੰਤ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਯਾਦਵ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।" "ਸਤਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣਪ ਬਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯੋਗ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ, ਜਿਹੜੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਡਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਘਟ ਗਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਤੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ, ਧੁਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਉਲਝਣ ਆਈ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਚੇ, ਗਾਂ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਬੀਮਾਰ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਠੁਕਰਾਇਆ? ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਜਿਹੜੀ ਤੇਰੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ? ਜਾਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਉੱਚੇ ਜਾਂ ਨੀਵੇਂ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹਾਰ ਗਿਆ?" "ਕੀ ਤੂੰ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਜੋ ਤੇਰੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਸੀ? ਕੀ ਤੇਰਾ ਮੰਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਲੀ ਜਾਂ ਬੇ-ਮੁੱਲ ਹੈ ਜਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਜਲਦੀ ਆ ਗਿਆ, ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ, ਆ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾ ਲੈ।" ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ਾ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ), ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਜਗਰ ਦੀ ਖਾਲ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੋਰ ਪੰਖ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰੰਗ ਲਗਾ ਕੇ, ਵਾਂਸਲੀ ਤੇ ਸਿੰਗ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਸ ਗਾਂਉਂਦਾ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ, ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਬੱਚੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਵੱਡੇ ਸਾਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ ਲਿਆ।" ਇਸ ਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ?" ਤਾਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ, ਧਨ, ਵਸਤਾਂ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬੱਚਿਆਂ, ਧਨ ਜਾਂ ਘਰ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੀਊਣ ਦੀ ਆਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਲਈ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਸਲ 'ਆਪ' ਜਾਣ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਮੰਨ, ਜੋ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲਈ ਇਥੇ ਸਿਰਫ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਹੀ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਮੂਰਤੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਹੀਂ।" "ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਅਸਲ ਤੱਤ ਉਸਦੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਵੀ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਅਸਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ਕੋਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਨੌਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਇਕ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਪੈਰ ਦੀ ਖੁੜੀ ਵਰਗਾ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਦਮ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" "ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਕੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।