ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਬੇਚੈਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਕਬੂਤਰ, ਜੋ ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਆਇਆ ਹੈ; ਉਲੂ ਅਤੇ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰਦੇ ਉਲੂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਅਤੇ ਸੁੰਨਤਾਪ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰਬਤ ਵੀ ਹਿਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਸਮਾਨ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੀ ਹਵਾ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਦਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਭਿਆਨਕ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਅੱਗ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਜੀਬ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹਨ। ਅੱਗ ਵੀ ਘੀ ਪਾਉਣ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਭੜਕਦੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਬੱਚੜੇ ਆਪਣੀ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੁੱਖੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਬਲਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਸੀਨਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਬਾਗ, ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗਵਾ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤਾ ਦੀ ਪੇਸ਼ਗੋਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰੀ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਗਵਾ ਬੈਠੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਐਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਾਨਰ-ਧੁਜਾ ਵਾਲਾ ਭਰਾ, ਅਰਥਾਤ ਭੀਮ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਨਗਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਭੀਮ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੱਲੇ ਨਿਵਾਂ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਹਨ। ਭਰਾ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਅਨਰਤਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ—ਮਧੂ, ਭੋਜ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਆਹੁਕ, ਸਾਤਵਤ, ਅੰਧਕ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡਾ ਨਾਨਾ ਸ਼ੂਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਠੀਕ ਹਨ? ਸਾਡੇ ਮਾਮਾ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਠੀਕ ਹਨ?" "ਕੀ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਧੂਆਂ, ਦੇਵਕੀ ਸਹਿਤ, ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਆਹੁਕ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪੀ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਹ੍ਰਿਦਿਕਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਕਰੂਰ, ਜਯੰਤ, ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ਰਨਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਆਦਿ ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਸੁਖੀ ਹਨ?" "ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼, ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ ਆਦਿ, ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ—ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਉਦ੍ਧਵ, ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼ਣਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤਵਤ ਮੁਖ—ਠੀਕ ਹਨ?" "ਕੀ ਜਿਹੜੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਸਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਧਰਮਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੈ?" "ਕੀ ਉਹ ਆਦਿ-ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਲਈ ਹੈ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਯਾਦਵ ਆਪਣੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਕਤਵਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਏ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।" "ਸਤਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਸੁੰਦਰ ਹਨ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਨਿਰਭਉ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਭਰਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਠੀਕ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਜਾਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਸ਼ੁਭ ਘਟਨਾ ਜਾਂ ਅਵਾਜ਼ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਹੋ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਚੇ, ਗਾਂ, ਵੱਡੇ, ਬੀਮਾਰ, ਔਰਤ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਤੇ ਠੁਕਰਾਇਆ ਹੈ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਔਰਤ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਜਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਜਾਂ ਅਨੁਚਿਤ ਰਸਤੇ ਤੇ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਵੱਡਿਆਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ ਜਾਂ ਲਾਜ਼ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੀ?" "ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨਤਾ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੋਚਦੇ ਹੋ? ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਜਲਦੀ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਖਾਧਾ ਨਹੀਂ। ਆਓ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਾਓ।" ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ), ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਬੈਠੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਗਰ ਦੀ ਖਾਲ ਵਿਖਾਈ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਆ ਗਏ। ਮੋਰ ਪੰਖ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਖਣਿਜ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਵਾਂਸਲੀ ਤੇ ਸਿੰਗ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਵੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਯਸ਼ੋਦਾ ਤੇ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਹੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਵੱਡਾ ਪਿਆਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਧਨ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪਿਆਰੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਜਾਂ ਘਰ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਬਾਰੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ।