ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਪ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਕੀਰ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਉਚਾਰੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਰਾਜਾ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਸੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਆਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਕਥਾ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿਓ, ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਾਂ ਲਿਆਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਥਾ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲਈ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕਥਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਕੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਤਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਰਾਜੂ ਲਾ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਨ ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਦਇਆਲੂ ਸਨਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੋ ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ ਬਣ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਮਿਲੇ, ਤੇ ਉਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਹੁਣ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਖਾਲੀ ਦਿਲ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਲੱਗਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਤਾਂ ਸੰਯੋਗ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿਕ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ। ਹਰੀਖੇਤਰ, ਕੁਰੁਖੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਵੀ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਐਸਾ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਵੇ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਧਰਤੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮਾੜੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦੇ, ਮਤਿ ਹੀਣ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪੱਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੁਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵੀ ਰੁਕ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਮੰਦਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤੋੜੇ ਗਏ ਹਨ। ਨਾ ਕੋਈ ਯੋਗੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਧ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਟੇਰੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।” “ਇਹ ਸਭ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਇਆ, ਜਿਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ, ਮਨੋਂ ਥੱਕੀ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਬੈਠੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁੱਢੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਸਨ, ਜੋ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋਂਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਰਾਖੀ ਲਈ ਤੱਕਦੀ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਪੱਖਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ।” “ਇਹ ਸਭ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, ‘ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਥੋੜਾ ਠਹਿਰੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।’” “ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।’” ਉਹ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਨੂੰ ਭਗਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ ਦੇ ਆਗੂਪਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ। ਪਰ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।” “ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ; ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲੇਗਾ। ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਉੱਤਪਤੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਮਿਆਂ ਲਈ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਰਜਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਬੁੱਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਥੇ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਤਿਆਚਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਵੇ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰੂਪ ਹੈ।