ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਦ੍ਵੈਪਾਇਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੰਨਿਆਸ ਸਮੇਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਘੜੀ 'ਚ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣਯ ਅਸ਼੍ਰਮ ਵਿਚ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਸੂਤ ਜੀ, ਜੋ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸੁਆਦ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸੂਤ! ਤੇਰੀ ਜੋਤਿ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ, ਉਹ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਰਸ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਵਿਵੇਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭ੍ਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵ ਅਸੁਰ-ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕੀ ਹੈ? ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਆਚਰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪਥਰ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸਵਰਗ ਦੇ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ! ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕਾਲ-ਨਾਗ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿਚ ਕਿਰਾ ਨੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਉਚਾਰਿਆ। ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਸਤਸੰਗ ਵਿਚ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਬੈਠੇ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਪਹੁੰਚੇ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਤੁਰ ਦੇਵਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਅਸੀਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਆਏ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਥਾ-ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਿਓ।” ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣਾ ਸੀ, ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਗੇ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਅਸਲ ਅਮ੍ਰਿਤ, ਅਸਲ ਕਥਾਵਾਂ, ਕੱਚ, ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਰਤਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਬ੍ਰਹਮਰਾਤ (ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ) ਨੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੋ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਥਾ-ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਸਤਯਲੋਕ ਵਿਚ ਤੋਲ ਕਰਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਇਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਅਤਿ ਆਸ਼ਚਰਜ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਗਈ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਇਆਲੂ ਸਨਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਢੰਗ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨਾਰਦ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਬਣਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਤੇ ਸਦਾ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯਜਨ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਦੱਸੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਤਸੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਤੂੰ ਖਾਲੀ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ। ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਅਸੰਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਕੇ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ 'ਚ ਵੀ ਗਿਆ, ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਧਰਤੀ ਕਲੀ-ਯੁਗ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਭਰਨ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਅਭਾਗੇ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰੁਕਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆ ਵੀ ਰੁਕ ਗਏ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਮੰਦਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਿੱਧ, ਨਾ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਚੰਗਾ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ। ਕਲੀ-ਯੁਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾ-ਮਾਰਗ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਲੁਟੇਰੇ ਮਚਦੇ ਹਨ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦਾ ਵਾਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਖੁਲ੍ਹੀ ਜਟਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਲੀ-ਯੁਗ ਵਿਚ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲੀ-ਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲੀਲਾ-ਸਥਾਨ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖਿਆ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਉਹ ਥੱਕੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਦਿਖ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਹੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ। ਮੈਂ ਇਹ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਉਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਇਹ ਬੋਲ ਪਈ...