ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଯାଵତଃ କୃତଵାନ୍ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ କ୍ଷତ୍ତା କୌଷାରଵାଗ୍ରତଃ । ଜାତୈକଭକ୍ତିଃ ଗୋଵିନ୍ଦେ ତେଭ୍ଯଶ୍ଚୋପରରାମ ହ

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଦୁର କୌଷାରବ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ପରେ ସେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ବନ୍ଦ କଲେ।

ତଂ ବନ୍ଧୁମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମପୁତ୍ରଃ ସହାନୁଜଃ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚ ସୂତଃ ଶାରଦ୍ଵତଃ ପୃଥା

ସେ ବନ୍ଧୁ ବିଦୁର ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଧର୍ମପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯୁୟୁତ୍ସୁ, ସୂତ, କୃପ ଓ ପୃଥା,

ଗାନ୍ଧାରୀ ଦ୍ରୌପଦୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୁଭଦ୍ରା ଚୋତ୍ତରା କୃପୀ । ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ ଜାମଯଃ ପାଣ୍ଡୋଃ ଜ୍ଞାତଯଃ ସସୁତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ଗାନ୍ଧାରୀ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୁଭଦ୍ରା, ଉତ୍ତରା, କୃପୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜଣାନୀମାନେ, ସହ ସନ୍ତାନ ଓ ଜନାନୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନେ,

ପ୍ରତ୍ଯୁଜ୍ଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ପ୍ରାଣଂ ତନ୍ଵ ଇଵାଗତମ୍ । ଅଭିସଙ୍‌ଗମ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ପରିଷ୍ଵଙ୍‌ଗାଭିଵାଦନୈଃ

ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି, ମନେ ମନେ ଜଣେ ପ୍ରିୟଜନ ଫେରିଥିବା ପରି, ଯଥାଯଥିତ ଭାବେ ସମ୍ମିଳିତ ହୋଇ, ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ନମସ୍କାର କଲେ।

ମୁମୁଚୁଃ ପ୍ରେମବାଷ୍ପୌଘଂ ଵିରହୌତ୍କଣ୍ଠ୍ଯ କାତରାଃ । ରାଜା ତମର୍ହଯାଂ ଚକ୍ରେ କୃତାସନ ପରିଗ୍ରହମ୍

ବିରହ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରିଯାଇ, ସେମାନେ ପ୍ରେମର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ଆସନ ଦେଇ ସ୍ବାଗତ କଲେ।

ତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଆସୀନଂ ସୁଖମାସନେ । ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତୋ ରାଜା ପ୍ରାହ ତେଷାଂ ଚ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତାମ୍

ସେ ଭୋଜନ କରି, ବିଶ୍ରାମ ନେଇ, ସୁଖରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାଜା ନମ୍ରତା ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶୁଣୁଥିବାବେଳେ କହିଲେ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ । ଅପି ସ୍ମରଥ ନୋ ଯୁଷ୍ମତ୍ ପକ୍ଷଚ୍ଛାଯାସମେଧିତାନ୍ । ଵିପଦ୍ଗଣାଦ୍ ଵିଷାଗ୍ନ୍ଯାଦେଃ ମୋଚିତା ଯତ୍ସମାତୃକାଃ

ୟୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ଆପଣ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଛାୟା ତଳେ ବଢ଼ିଥିଲୁ, ଓ ଆମ ମା ସହ ଅନେକ ବିପଦ, ବିଷ, ଅଗ୍ନି ଆଦିରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲୁ।

କଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵର୍ତିତଂ ଵଃ ଚରଦ୍‌ଭିଃ କ୍ଷିତିମଣ୍ଡଲମ୍ । ତୀର୍ଥାନି କ୍ଷେତ୍ରମୁଖ୍ଯାନି ସେଵିତାନୀହ ଭୂତଲେ

ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବା ସମୟରେ କେମିତି ଜୀବିକା ଚାଲାଇଲେ? ଏଠାର ମୁଖ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ଦେଖିଛନ୍ତି କି?

ଭଵଦ୍ଵିଧା ଭାଗଵତାଃ ତୀର୍ଥଭୂତାଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିଭୋ । ତୀର୍ଥୀକୁର୍ଵନ୍ତି ତୀର୍ଥାନି ସ୍ଵାନ୍ତଃସ୍ଥେନ ଗଦାଭୃତା

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ପରି ଭକ୍ତମାନେ ନିଜେ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ସମାନ। ସେମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିଥିବାରୁ, ଯେଉଁଠି ଯାଆନ୍ତି, ସେଠିକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରିଦିଅନ୍ତି।

ଅପି ନଃ ସୁହୃଦସ୍ତାତ ବାନ୍ଧଵାଃ କୃଷ୍ଣଦେଵତାଃ । ଦୃଷ୍ଟାଃ ଶ୍ରୁତା ଵା ଯଦଵଃ ସ୍ଵପୁର୍ଯାଂ ସୁଖମାସତେ

ହେ ପ୍ରିୟ, ଆମର କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ବନ୍ଧୁ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ କେହି ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ସମ୍ବାଦ ମିଳିଛି? ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ନିଜ ସହରରେ ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି କି?

ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଧର୍ମରାଜେନ ସର୍ଵଂ ତତ୍ ସମଵର୍ଣଯତ୍ । ଯଥାନୁଭୂତଂ କ୍ରମଶୋ ଵିନା ଯଦୁକୁଲକ୍ଷଯମ୍

ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ, ସେ ନିଜ ଅନୁଭବ ଅନୁଯାୟୀ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କହିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯଦୁବଂଶର ବିନାଶ ବିଷୟ ଉଲ୍ଲେଖ କଲେ ନାହିଁ।

ନନ୍ଵପ୍ରିଯଂ ଦୁର୍ଵିଷହଂ ନୃଣାଂ ସ୍ଵଯମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ନାଵେଦଯତ୍ ସକରୁଣୋ ଦୁଃଖିତାନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମକ୍ଷମଃ

ଯଦିଓ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଓ ଅସହ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୟାଳୁ ହୋଇ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି, ଏହି କଥା କହିଲେ ନାହିଁ।

କଞ୍ଚିତ୍ କାଲମଥ ଅଵାତ୍ସୀତ୍ ସତ୍କୃତୋ ଦେଵଵତ୍ସୁଖମ୍ । ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଶ୍ରେଯସ୍କୃତ୍ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁଖମାଵହନ୍

ତା’ପରେ ସେ କିଛି ଦିନ ଭାଇଙ୍କଠାରେ ଦେବତା ପରି ସମ୍ମାନ ଓ ସୁଖରେ ରହିଲେ, ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କ ଭଲ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖରେ ଅନେକ ଉପକାର କଲେ।

ଅବିଭ୍ରଦର୍ଯମା ଦଣ୍ଡଂ ଯଥାଵତ୍ ଅଘକାରିଷୁ । ଯାଵଦ୍ ଦଧାର ଶୂଦ୍ରତ୍ଵଂ ଶାପାତ୍ ଵର୍ଷଶତଂ ଯମଃ

ଅର୍ୟମା ନୀତିଅନୁସାରେ ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ, ଯମ ଏକ ଶାପରେ ଶତବର୍ଷ ଶୂଦ୍ର ରୂପେ ରହିଥିଲେ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଲବ୍ଧରାଜ୍ଯୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌତ୍ରଂ କୁଲନ୍ଧରମ୍ । ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଲୋକପାଲାଭୈଃ ମୁମୁଦେ ପରଯା ଶ୍ରିଯା

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜ୍ୟ ପୁନଃ ପାଇ, ନାତିକୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଦେଖି, ଭାଇମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକପାଳ ସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତ୍ୟଧିକ ଧନ-ଏଶ୍ୱର୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ଏଵଂ ଗୃହେଷୁ ସକ୍ତାନାଂ ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ତଦୀହଯା । ଅତ୍ଯକ୍ରାମତ୍ ଅଵିଜ୍ଞାତଃ କାଲଃ ପରମଦୁସ୍ତରଃ

ଏଭଳି ଘରକୁ ଆସକ୍ତ ଓ ଅବିବେକୀ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଅନୁଭବ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ କିପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଜୟ କାଳ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଯାଉଛି।

ଵିଦୁରସ୍ତତ୍ ଅଭିପ୍ରେତ୍ଯ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଅଭାଷତ । ରାଜନ୍ ନିର୍ଗମ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ପଶ୍ଯେଦଂ ଭଯମାଗତମ୍

ଏହା ଦେଖି ଵିଦୁର ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଶୀଘ୍ର ଚାଲନ୍ତୁ, ଦେଖନ୍ତୁ, କିପରି ଭୟ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି।'

ପ୍ରତିକ୍ରିଯା ନ ଯସ୍ଯେହ କୁତଶ୍ଚିତ୍ କର୍ହିଚିତ୍ ପ୍ରଭୋ । ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ କାଲଃ ସର୍ଵେଷାଂ ନଃ ସମାଗତଃ

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ କେବେ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ, କୌଣସି ସମୟରେ କିମ୍ବା କୌଣସିଠାରୁ ନୁହେଁ। ଏହି କାଳ ନିଜେ ଭଗବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି।

ଯେନ ଚୈଵାଭିପନ୍ନୋଽଯଂ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତମୈରପି । ଜନଃ ସଦ୍ଯୋ ଵିଯୁଜ୍ଯେତ କିମୁତାନ୍ଯୈଃ ଧନାଦିଭିଃ

ଯିଏ ଆମର ପ୍ରାଣ ଓ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଲୋକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଆପ୍ଲୁତ କରିଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ହଠାତ୍ ଅଲଗା ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେବେ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ତ କଥା ହେଉଛି।

ପିତୃଭ୍ରାତୃସୁହୃତ୍ପୁତ୍ରା ହତାସ୍ତେ ଵିଗତଂ ଵଯଃ । ଆତ୍ମା ଚ ଜରଯା ଗ୍ରସ୍ତଃ ପରଗେହମୁପାସସେ

ପିତା, ଭାଇ, ବନ୍ଧୁ, ପୁଅମାନେ — ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ଯୌବନ ଚାଲିଯାଇଛି; ତୁମେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଦେହକୁ ଖୋଇଯାଇଛ; ଏବଂ ଅନ୍ୟର ଘରରେ ରହୁଛ।

ଅହୋ ମହୀଯସୀ ଜନ୍ତୋଃ ଜୀଵିତାଶା ଯଯା ଭଵାନ୍ । ଭୀମାପଵର୍ଜିତଂ ପିଣ୍ଡଂ ଆଦତ୍ତେ ଗୃହପାଲଵତ୍

ହାଁ, ଜୀବର ଜୀବନ ଆଶା କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ! ଏହି ଆଶା ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ଭୀମଙ୍କ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଭୋଜନକୁ ଗୃହପାଳକ ପରି ଗ୍ରହଣ କରୁଛନ୍ତି।

ଅଗ୍ନିର୍ନିସୃଷ୍ଟୋ ଦତ୍ତଶ୍ଚ ଗରୋ ଦାରାଶ୍ଚ ଦୂଷିତାଃ । ହୃତଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଧନଂ ଯେଷାଂ ତଦ୍ଦତ୍ତୈରସୁଭିଃ କିଯତ୍

ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଅଗ୍ନି ଲଗାଯାଇଛି, ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି, ବିଷ ଦିଆଯାଇଛି, ଜନାନୀମାନେ ଅପମାନିତ, ଜମି ଓ ଧନ ହରାଯାଇଛି — ସେମାନେ ଏପରି ଜୀବନ ପାଇଁ କେତେ ଅନ୍ତର ଦେଇଥିଲେ?

ତସ୍ଯାପି ତଵ ଦେହୋଽଯଂ କୃପଣସ୍ଯ ଜିଜୀଵିଷୋଃ । ପରୈତ୍ଯନିଚ୍ଛତୋ ଜୀର୍ଣୋ ଜରଯା ଵାସସୀ ଇଵ

ହେ ଦୁଃଖୀ, ଜୀବିତ ରହିବା ଆଶାରେ ତୁମର ଏହି ଦେହ ଚାହୁଁନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଜରା ଦ୍ୱାରା ଝିଣ୍ଡା ପୋଷାକ ପରି ଛାଡ଼ିଯିବ।

ଗତସ୍ଵାର୍ଥମିମଂ ଦେହଂ ଵିରକ୍ତୋ ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ । ଅଵିଜ୍ଞାତଗତିଃ ଜହ୍ଯାତ୍ ସ ଵୈ ଧୀର ଉଦାହୃତଃ

ଯିଏ ଏହି ଦେହରେ କୌଣସି କାମ ନ ଦେଖି, ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ଏହାର ଗତି ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିନଥିବା ବେଳେ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଉଁଠି ଲୋକକୁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ କୁହାଯାଏ।

ଯଃ ସ୍ଵକାତ୍ପରତୋ ଵେହ ଜାତନିର୍ଵେଦ ଆତ୍ମଵାନ୍ । ହୃଦି କୃତ୍ଵା ହରିଂ ଗେହାତ୍ ପ୍ରଵ୍ରଜେତ୍ ସ ନରୋତ୍ତମଃ

ଯିଏ ନିଜ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ଘର ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୁରୁଷ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅଥୋଦୀଚୀଂ ଦିଶଂ ଯାତୁ ସ୍ଵୈରଜ୍ଞାତ ଗତିର୍ଭଵାନ୍ । ଇତୋଽର୍ଵାକ୍ ପ୍ରାଯଶଃ କାଲଃ ପୁଂସାଂ ଗୁଣଵିକର୍ଷଣଃ

ଏହିପରି, ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଅ, ତୁମର ଗତି କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏଠାରୁ ପରେ ସାଧାରଣତଃ କାଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗୁଣର ଆକର୍ଷଣରେ ଆଣି ନେଇଯାଏ।

ଏଵଂ ରାଜା ଵିଦୁରେଣାନୁଜେନ ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁର୍ବୋଧିତ ଆଜମୀଢଃ । ଛିତ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵେଷୁ ସ୍ନେହପାଶାନ୍ଦ୍ରଢିମ୍ନୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଭ୍ରାତୃସନ୍ଦର୍ଶିତାଧ୍ଵା

ଏଭଳି ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନୀ ଭାଉଣ୍ଡ ଵିଦୁରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ ହୋଇ, ନିଜ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଗଢ଼ିଆ ମମତାର ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ଭାଉଣ୍ଡ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ବିଦାୟ ନେଲେ।

ପତିଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ସୁବଲସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ପତିଵ୍ରତା ଚାନୁଜଗାମ ସାଧ୍ଵୀ । ହିମାଲଯଂ ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡପ୍ରହର୍ଷଂ ମନସ୍ଵିନାମିଵ ସତ୍ସମ୍ପ୍ରହାରଃ

ସୁବଳଙ୍କ ଝିଅ, ନିଜ ପତି ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଶୁଭିଳା ଗାନ୍ଧାରୀ, ପତି ବିଦାୟ ନେଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରିଲେ। ସେ ନିଜର ଅଧିକାରର ଛଡ଼ି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ମନେ ମହାନ ଲୋକମାନେ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି।

ଅଜାତଶତ୍ରୁଃ କୃତମୈତ୍ରୋ ହୁତାଗ୍ନିଃ ଵିପ୍ରାନ୍ ନତ୍ଵା ତିଲଗୋଭୂମିରୁକ୍ମୈଃ । ଗୃହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋ ଗୁରୁଵନ୍ଦନାଯ ନ ଚାପଶ୍ଯତ୍ ପିତରୌ ସୌବଲୀଂ ଚ

ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରି, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତିଳ, ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ। ପରେ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ନ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କର ପିତାମାତା କିମ୍ବା ସୁବଳଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ।