ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଅହୋ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵାଚୋ ନାସତ୍ଯାଃ ସନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍ । ଗର୍ଗୋ ଯଦାହ ଭଗଵାନ୍ ଅନ୍ଵଭାଵି ତଥୈଵ ତତ୍

ନିଶ୍ଚୟ, ଯେମାନେ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନଙ୍କ କଥା କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୁଏନାହିଁ। ଗର୍ଗ ଋଷି ଯାହା କହିଥିଲେ, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଘଟିଛି।

ଇତି ନନ୍ଦାଦଯୋ ଗୋପାଃ କୃଷ୍ଣରାମକଥାଂ ମୁଦା । କୁର୍ଵନ୍ତୋ ରମମାଣାଶ୍ଚ ନାଵିନ୍ଦନ୍ ଭଵଵେଦନାମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ, ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପାମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କ କଥାରେ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଜାରେ ଦିନ କଟାଇଲେ, ସଂସାର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେନାହିଁ।

ଏଵଂ ଵିହାରୈଃ କୌମାରୈଃ କୌମାରଂ ଜହତୁର୍ଵ୍ରଜେ । ନିଲାଯନୈଃ ସେତୁବନ୍ଧୈଃ ମର୍କଟୋତ୍ପ୍ଲଵନାଦିଭିଃ

ଏଭଳି ଖେଳ, ଲୁକାଚୁରି, ଛୋଟ ନଦୀ ଆଟକାଇବା, ମାଙ୍କଡ଼ ପରି ଦୌଡ଼ିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଶିଶୁ ଖେଳରେ, ସେମାନେ ବ୍ରଜରେ ନିଜ ଶିଶୁ ଦିନ କଟାଇଲେ।

ଶୌନକ ଉଵାଚ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନୋପସୃଷ୍ଟେନ ବ୍ରହ୍ମଶୀର୍ଷ୍ଣୋରୁତେଜସା । ଉତ୍ତରାଯା ହତୋ ଗର୍ଭ ଈଶେନାଜୀଵିତଃ ପୁନଃ

ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭର ଶିଶୁ ମରିଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ପୁଣି ଜୀବନ ପାଇଲେ।

ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ମହାବୁଦ୍ଧେଃ କର୍ମାଣି ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ନିଧନଂ ଚ ଯଥୈଵାସୀତ୍ ସ ପ୍ରେତ୍ଯ ଗତଵାନ୍ ଯଥା

ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ, ଏହି ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ କିପରି ହେଲା, ଏବଂ ସେ ପରେ କେଉଁଠି ଗଲେ, ଏ ସବୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।

ତଦିଦଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମୋ ଗଦିତୁଂ ଯଦି ମନ୍ଯସେ । ବ୍ରୂହି ନଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାନାଂ ଯସ୍ଯ ଜ୍ଞାନମଦାଚ୍ଛୁକଃ

ଯଦି ଆପଣ ଭଲ ଭାବନ୍ତି, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହି କଥା କହନ୍ତୁ। ଆମେ ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣୁଛୁ, ଯାହା ଶୁକଦେବ ଆମକୁ ଶିଖାଇଥିଲେ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଅପୀପଲଦ୍ଧର୍ମରାଜଃ ପିତୃଵଦ୍ ରଞ୍ଜଯନ୍ ପ୍ରଜାଃ । ନିଃସ୍ପୃହଃ ସର୍ଵକାମେଭ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣପାଦାନୁସେଵଯା

ସୂତ କହିଲେ: ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପିତା ପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଥିଲେ। ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦସେବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାରୁ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।

ସମ୍ପଦଃ କ୍ରତଵୋ ଲୋକା ମହିଷୀ ଭ୍ରାତରୋ ମହୀ । ଜମ୍ବୂଦ୍ଵୀପାଧିପତ୍ଯଂ ଚ ଯଶଶ୍ଚ ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତମ୍

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ, ଯଜ୍ଞ, ରାଜ୍ୟ, ରାଣୀ, ଭାଇ, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଶାସନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା କୀର୍ତ୍ତି ଥିଲା।

କିଂ ତେ କାମାଃ ସୁରସ୍ପାର୍ହା ମୁକୁନ୍ଦମନସୋ ଦ୍ଵିଜାଃ । ଅଧିଜହ୍ରୁର୍ମୁଦଂ ରାଜ୍ଞଃ କ୍ଷୁଧିତସ୍ଯ ଯଥେତରେ

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମନ ମୁକୁନ୍ଦରେ ଲଗିଛି, ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରୁଥିବା ଇଚ୍ଛାମାନେ କଣ କାମର? ଯେପରି ଭୁଖା ରାଜାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ଖୁସି ମିଳେ, ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହେଲେ।

ମାତୁର୍ଗର୍ଭଗତୋ ଵୀରଃ ସ ତଦା ଭୃଗୁନନ୍ଦନ । ଦଦର୍ଶ ପୁରୁଷଂ କଞ୍ଚିଦ୍ ଦହ୍ଯମାନୋଽସ୍ତ୍ରତେଜସା

ହେ ଭୃଗୁବଂଶୀ, ସେ ସମୟରେ ମାଆଁର ଗର୍ଭରେ ଥିବା ସେ ଶୂରବୀର ଶିଶୁ, ଅସ୍ତ୍ରର ତାପରେ ଦହିଯାଉଥିବା ବେଳେ, କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।

ଅଙ୍‌ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରମମଲଂ ସ୍ଫୁରତ୍ ପୁରଟ ମୌଲିନମ୍ । ଅପୀଵ୍ଯଦର୍ଶନଂ ଶ୍ଯାମଂ ତଡିଦ୍ ଵାସସମଚ୍ଯୁତମ୍

ସେ ଅମଳ ଆକୃତି, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, ସୁନା ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲେ।

ଶ୍ରୀମଦ୍ ଦୀର୍ଘଚତୁର୍ବାହୁଂ ତପ୍ତକାଞ୍ଚନ କୁଣ୍ଡଲମ୍ । କ୍ଷତଜାକ୍ଷଂ ଗଦାପାଣିଂ ଆତ୍ମନଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶମ୍ । ପରିଭ୍ରମନ୍ତଂ ଉଲ୍କାଭାଂ ଭ୍ରାମଯନ୍ତଂ ଗଦାଂ ମୁହୁଃ

ସେ ଚାରିଟି ଲମ୍ବା ହାତ, ତପ୍ତ ସୁନା କଣ୍ଠା ପିନ୍ଧିଥିବା, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, ହାତରେ ଗଦା ଧରିଥିବା, ଶିଶୁଟି ଚାରିପଟେ ଘୂରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଗଦାକୁ ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ବାଘୁଚାଉଥିଲେ।

ଅସ୍ତ୍ରତେଜଃ ସ୍ଵଗଦଯା ନୀହାରମିଵ ଗୋପତିଃ । ଵିଧମନ୍ତଂ ସନ୍ନିକର୍ଷେ ପର୍ଯୈକ୍ଷତ କ ଇତ୍ଯସୌ

ସେ ନିଜ ଗଦାଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତ୍ରର ତାପକୁ ମେଘ ଭାଙ୍ଗିଦେଉଥିବା ଗୋପାଳଙ୍କ ପରି ଦୂର କରିଦେଲେ, ଏବଂ ଶିଶୁଟି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ—'ଏହେ କିଏ?'

ଵିଧୂଯ ତଦମେଯାତ୍ମା ଭଗଵାନ୍ ଧର୍ମଗୁବ୍ ଵିଭୁଃ । ମିଷତୋ ଦଶମାସସ୍ଯ ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଦଧେ ହରିଃ

ସେ ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଭଗବାନ, ସେ ଆପଦକୁ ଦୂର କରି, ଦଶମାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାବେଳେ, ଶିଶୁଟିର ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତଃ ସର୍ଵଗୁଣୋଦର୍କେ ସାନୁକୂଲ ଗ୍ରହୋଦଯେ । ଜଜ୍ଞେ ଵଂଶଧରଃ ପାଣ୍ଡୋଃ ଭୂଯଃ ପାଣ୍ଡୁରିଵୌଜସା

ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଗୁଣ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ ଗ୍ରହମାନେ ଅନୁକୂଳ ହେଲେ, ପାଣ୍ଡୁବଂଶର ଧାରକ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରୀତମନା ରାଜା ଵିପ୍ରୈର୍ଧୌମ୍ଯ କୃପାଦିଭିଃ । ଜାତକଂ କାରଯାମାସ ଵାଚଯିତ୍ଵା ଚ ମଙ୍‌ଗଲମ୍

ରାଜା ଅତି ଖୁସି ହୋଇ, ଧୌମ୍ୟ, କୃପା ଓ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁର ଜନ୍ମକୁଣ୍ଡଳୀ ଦେଖାଇଲେ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।

ହିରଣ୍ଯଂ ଗାଂ ମହୀଂ ଗ୍ରାମାନ୍ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ ନୃପତିର୍ଵରାନ୍ । ପ୍ରାଦାତ୍ସ୍ଵନ୍ନଂ ଚ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଜାତୀର୍ଥେ ସ ତୀର୍ଥଵିତ୍

ତୀର୍ଥବିଦ୍ ରାଜା ଜନ୍ମତୀର୍ଥରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସୁନା, ଗାଈ, ଜମି, ଗ୍ରାମ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

ତମୂଚୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତୁଷ୍ଟା ରାଜାନଂ ପ୍ରଶ୍ରଯାନ୍ଵିତମ୍ । ଏଷ ହ୍ଯସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଜାତନ୍ତୌ ପୁରୂଣାଂ ପୌରଵର୍ଷଭ

ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିନୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ହେ ପୁରୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ବଂଶରେ ଏହି ଶିଶୁ ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ଅତିଶୟ।'

ଦୈଵେନାପ୍ରତିଘାତେନ ଶୁକ୍ଲେ ସଂସ୍ଥାମୁପେଯୁଷି । ରାତୋ ଵୋଽନୁଗ୍ରହାର୍ଥାଯ ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରଭଵିଷ୍ଣୁନା

'ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୈବବାନୀରେ, ଶୁଭ ଶିର ଉପରେ ଆସି ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ସମର୍ଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ଏହି ଶିଶୁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି।'

ତସ୍ମାନ୍ନାମ୍ନା ଵିଷ୍ଣୁରାତ ଇତି ଲୋକେ ବୃହଚ୍ଛ୍ରଵାଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସନ୍ଦେହୋ ମହାଭାଗଵତୋ ମହାନ୍

'ସେହିପାଇଁ, ଏହି ଶିଶୁ ବିଷ୍ଣୁରାତ ନାମରେ ସାରା ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ସେ ମହାଭକ୍ତ ଓ ମହାନ ଆତ୍ମା ହେବେ।'

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ । ଅପ୍ଯେଷ ଵଂଶ୍ଯାନ୍ ରାଜର୍ଷୀନ୍ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକାନ୍ ମହାତ୍ମନଃ । ଅନୁଵର୍ତିତା ସ୍ଵିଦ୍ଯଶସା ସାଧୁଵାଦେନ ସତ୍ତମାଃ

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—'ଏହି ଶିଶୁ ଆମ ବଂଶର ପବିତ୍ର ରାଜା ଋଷିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନାମରେ ପବିତ୍ର ଓ ମହାନ, ସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରିବେ କି?'

ବ୍ରାହ୍ମଣା ଊଚୁଃ । ପାର୍ଥ ପ୍ରଜାଵିତା ସାକ୍ଷାତ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁରିଵ ମାନଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଃ ସତ୍ଯସନ୍ଧଶ୍ଚ ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଯଥା

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଲେ—'ହେ ପୃଥାପୁତ୍ର, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପରି ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାନ ହେବେ, ଦଶରଥପୁତ୍ର ରାମଙ୍କ ପରି।'

ଏଷ ଦାତା ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଯଥା ହ୍ଯୌଶୀନରଃ ଶିବିଃ । ଯଶୋ ଵିତନିତା ସ୍ଵାନାଂ ଦୌଷ୍ଯନ୍ତିରିଵ ଯଜ୍ଵନାମ୍

'ସେ ଦାନଶୀଳ ଓ ଆଶ୍ରୟଦାତା ହେବେ, ଯେପରି ଔଶୀନର ଶିବି; ତାଙ୍କ ବଂଶର ମହିମା ସାରା ଯଜ୍ଞକାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଷ୍ୟନ୍ତିଙ୍କ ପରି ପ୍ରସାରିତ କରିବେ।'

ଧନ୍ଵିନାମଗ୍ରଣୀରେଷ ତୁଲ୍ଯଶ୍ଚାର୍ଜୁନଯୋର୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ହୁତାଶ ଇଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ଦୁସ୍ତରଃ

'ସେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସମାନ; ଅଗ୍ନି ପରି ଅଜୟ୍ୟ, ସମୁଦ୍ର ପରି ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ କଠିନ।'

ମୃଗେନ୍ଦ୍ର ଇଵ ଵିକ୍ରାନ୍ତୋ ନିଷେଵ୍ଯୋ ହିମଵାନିଵ । ତିତିକ୍ଷୁର୍ଵସୁଧେଵାସୌ ସହିଷ୍ଣୁଃ ପିତରାଵିଵ

'ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ପରି ପ୍ରବଳ, ହିମାଳୟ ପରି ଦୃଢ଼, ଭୂମି ପରି ସହନଶୀଳ, ତାଙ୍କ ପିତାମାତାଙ୍କ ପରି ସହିଷ୍ଣୁ।'

ପିତାମହସମଃ ସାମ୍ଯେ ପ୍ରସାଦେ ଗିରିଶୋପମଃ । ଆଶ୍ରଯଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଥା ଦେଵୋ ରମାଶ୍ରଯଃ

'ସମତାରେ ପିତାମହଙ୍କ ସମାନ, କୃପାରେ ଶିବଙ୍କ ପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ଯେପରି ଦେବତା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ।'

ସର୍ଵସଦ୍ଗୁଣମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଏଷ କୃଷ୍ଣମନୁଵ୍ରତଃ । ରନ୍ତିଦେଵ ଇଵୋଦାରୋ ଯଯାତିରିଵ ଧାର୍ମିକଃ

ଏହି ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ସମସ୍ତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ରନ୍ତିଦେବଙ୍କ ପରି ଦାନଶୀଳ ଓ ଯୟାତିଙ୍କ ପରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।

ଧୃତ୍ଯା ବଲିସମଃ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରହ୍ରାଦ ଇଵ ସଦ୍ଗ୍ରହଃ । ଆହର୍ତୈଷୋଽଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ପର୍ଯୁପାସକଃ

ଧୃତିରେ ସେ ବଳିଙ୍କ ପରି, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତିରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପରି ଅଟୁଟ। ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବେ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ।

ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ଜନଯିତା ଶାସ୍ତା ଚୋତ୍ପଥଗାମିନାମ୍ । ନିଗ୍ରହୀତା କଲେରେଷ ଭୁଵୋ ଧର୍ମସ୍ଯ କାରଣାତ୍

ସେ ରାଜା ଋଷିମାନେଙ୍କର ପିତା ହେବେ, ଓ ଯେମାନେ ମାର୍ଗ ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବେ। ଧର୍ମ ପାଇଁ ସେ ଏହି ଭୂମିରେ କଳିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବେ।