ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଦ୍ରୌପଦୀ ଚ ପରିତ୍ରାତା ଯେନ କୌରଵକଶ୍ମଲାତ୍ । ପାଲିତା ଗୋପସୁନ୍ଦର୍ଯଃ ସ କୃଷ୍ଣଃ କ୍ଵାପି ନୋ ଗତଃ

ଯିଏ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୌରବମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଗତିରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଇଥିଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲେ?

ତ୍ଵଂତୁ ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରିଯା ତସ୍ଯ ସତତଂ ପ୍ରାଣତୋଽଧିକା । ତ୍ଵଯାଽଽହୂତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଯାତି ନୀଚଗୃହେଷ୍ଵପି

କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି, ତୁମେ ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଜୀବନଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ଡାକିଲେ ଭଗବାନ ନିମ୍ନ ଘରେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି।

ସତ୍ଯାଦିତ୍ରିଯୁଗେ ବୋଧ ଵୈରାଗ୍ଯୌ ମୁକ୍ତିସାଧକୌ । କଲୌ ତୁ କେଵଲା ଭକ୍ତିଃ ବ୍ରହ୍ମସାଯୁଜ୍ଯକାରିଣୀ

ସତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ, ବିରକ୍ତି ସହ କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଥିଲା; କିନ୍ତୁ କଳିରେ କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମ ସାୟୁଜ୍ୟ ମିଳେ।

ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଚିଦ୍‌ରୂପଃ ସଦ୍‌ରୂପାଂ ତ୍ଵାଂ ସସର୍ଜ ହ । ପରମାନନ୍ଦଚିନ୍ମୂର୍ତି ସୁଂଦରୀଂ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାମ୍

ଏଭଳି ଭାବି, ଚେତନ୍ୟସ୍ୱରୂପ ପରମେଶ୍ୱର ତୁମକୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଶୁଭ୍ରା ଓ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ବଦ୍ଧ୍ଵାଂଜଲିଂ ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟଂ କିଂ କରୋମୀତି ଚୈକଦା । ତ୍ଵାଂ ତଦାଽଽଜ୍ଞାପଯତ୍ କୃଷ୍ଣୋ ମଦ୍‌ଭକ୍ତାନ୍ ପୋଷଯେତି ଚ

ତୁମେ ହାତ ଜୋଡି ଏକଦିନ ପଚାରିଥିଲ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?' ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଆଦେଶ ଦେଲେ: 'ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର।'

ଅଂଗୀକୃତଂ ତ୍ଵଯା ତଦ୍ଵୈ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂତ୍ ହରିସ୍ତଦା । ମୁକ୍ତିଂ ଦାସୀଂ ଦଦୌ ତୁଭ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯକୌ ଇମୌ

ତୁମେ ସେ ଆଦେଶ ଗ୍ରହଣ କଲ, ତେଣୁ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତିକୁ ଦାସୀ ଭାବେ, ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ — ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦେଲେ।

ପୋଷଣଂ ସ୍ଵେନ ରୂପେଣ ଵୈକୁଣ୍ଠେ ତ୍ଵଂ କରୋଷି ଚ । ଭୂମୌ ଭକ୍ତଵିପୋଷାଯ ଛାଯାରୂପଂ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍

ବୈକୁଣ୍ଠରେ ତୁମେ ନିଜ ରୂପରେ ପୋଷଣ କର, ପୃଥିବୀରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ଛାୟାରୂପ ଧାରଣ କର।

ମୁକ୍ତିଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିରକ୍ତିଂ ଚ ସହ କୃତ୍ଵା ଗତା ଭୁଵି । କୃତାଦି ଦ୍ଵାପରସ୍ଯାନ୍ତଂ ମହାନନ୍ଦେନ ସଂସ୍ଥିତା

ମୁକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ସହିତ ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଲ, କୃତ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାପର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲ।

କଲୌ ମୁକ୍ତିଃ କ୍ଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ତା ପାଖଣ୍ଡାମଯପୀଡିତା । ତ୍ଵଦ୍ ଆଜ୍ଞଯା ଗତା ଶୀଘ୍ରଂ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ପୁନରେଵ ସା

କଳିଯୁଗରେ ମୁକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲା, ପାଖଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପଡ଼ିଲା; ତୁମ ଆଦେଶରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପୁନି ଚାଲିଗଲା।

ସ୍ମୃତା ତ୍ଵଯାପି ଚାତ୍ରୈଵ ମୁକ୍ତିରାଯାତି ଯାତି ଚ । ପୁତ୍ରୀକୃତ୍ଯ ତ୍ଵଯେମୌ ଚ ପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଵସ୍ଯୈଵ ରକ୍ଷିତୌ

ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସ୍ମରଣ କର, ମୋକ୍ଷ ଏଠାରେ ଆସେ ଓ ଯାଏ; ଏହି ଦୁଇଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ପୁଅ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ପାଖରେ ନିଜେ ରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି।

ଉପେକ୍ଷାତଃ କଲୌ ମନ୍ଦୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ଜାତୌ ସୁତୌ ତଵ । ତଥାପି ଚିନ୍ତାଂ ମୁଞ୍ଚ ତ୍ଵଂ ଉପାଯଂ ଚିନ୍ତଯାମ୍ଯହମ୍

ତୁମର ଅବହେଳାରେ, କଳିଯୁଗରେ ତୁମ ଦୁଇ ପୁଅ ଦୁର୍ବଳ ଓ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତଥାପି, ଚିନ୍ତା କରନି—ମୁଁ ଉପାୟ ଭାବିବି।

କଲିନା ସଦୃଶଃ କୋଽପି ଯୁଗୋ ନାସ୍ତି ଵରାନନେ । ତସ୍ମିନ୍ ତ୍ଵାଂ ସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ଗେହେ ଗେହେ ଜନେ ଜନେ

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, କଳିଯୁଗ ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଗ ନାହିଁ; ସେଇ ଯୁଗରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସାଇଦେବି।

ଅନ୍ଯଧର୍ମାନ୍ ତିରସ୍କୃତ୍ଯ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ମହୋତ୍ସଵାନ୍ । ତଦା ନାହଂ ହରେର୍ଦାସୋ ଲୋକେ ତ୍ଵାଂ ନ ପ୍ରଵର୍ତଯେ

ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଗୁଡିକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ପର୍ବପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ହରିଙ୍କର ସେବା କରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମକୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚାର କରିବି ନାହିଁ।

ତ୍ଵଦ୍ ଅନ୍ଵିତାଶ୍ଚ ଯେ ଜୀଵା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କଲୌ ଇହ । ପାପିନୋଽପି ଗମିଷ୍ଯନ୍ତି ନିର୍ଭଯଂ କୃଷ୍ଣମନ୍ଦିରମ୍

ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଯେମାନେ ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯିବେ।

ଯେଷାଂ ଚିତ୍ତେ ଵସେଦ୍‌ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵଦା ପ୍ରେମରୂପିଣୀ । ନତେ ପଶ୍ଯନ୍ତି କୀନାଶଂ ସ୍ଵପ୍ନେଽପ୍ଯମଲମୂର୍ତଯଃ

ଯାହାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ସଦା ପ୍ରେମରୂପୀ ଭକ୍ତି ବସିଥାଏ, ଅଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ନ ପ୍ରେତୋ ନ ପିଶାଚୋ ଵା ରାକ୍ଷସୋ ଵାସୁରୋଽପି ଵା । ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତମନସ୍କାନାଂ ସ୍ପର୍ଶନେ ନ ପ୍ରଭୁର୍ଭଵେତ୍

ଭୂତ, ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ଅସୁର ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନେ ଭକ୍ତି ଅଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

ନ ତପୋଭିର୍ନ ଵେଦୈଶ୍ଚ ନ ଜ୍ଞାନେନାପି କର୍ମଣା । ହରିର୍ହି ସାଧ୍ଯତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରମାଣଂ ତତ୍ର ଗୋପିକାଃ

ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହରିକୁ ପାଇଯିବାଯାଏ ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା; ଏଥିରେ ଗୋପୀମାନେ ପ୍ରମାଣ।

ନୃଣାଂ ଜନ୍ମସହସ୍ରେଣ ଭକ୍ତୌ ପ୍ରୀତିର୍ହି ଜାଯତେ । କଲୌ ଭକ୍ତିଃ କଲୌ ଭକ୍ତିଃ ଭକ୍ତ୍ଯା କୃଷ୍ଣଃ ପୁରଃ ସ୍ଥିତଃ

ହଜାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପରେ ମାନବ ମନେ ଭକ୍ତିପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଜନ୍ମନେଇଥାଏ; କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି, ଭକ୍ତି—ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଭକ୍ତିଦ୍ରୋଅକରା ଯେ ଚ ତେ ସୀଦନ୍ତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ଦୁର୍ଵାସା ଦୁଃଖମାପନ୍ନଃ ପୁରା ଭକ୍ତଵିନିନ୍ଦକଃ

ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି; ପୂର୍ବେ ଦୁର୍ବାସା ଏକ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥିବାରୁ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ।

ଅଲଂ ଵ୍ରତୈଃ ଅଲଂ ତୀର୍ଥୈଃ ଅଲଂ ଯୋଗୈରଲଂ ମଖୈଃ । ଅଲଂ ଜ୍ଞାନକଥାଲାପୈଃ ଭକ୍ତିରେକୈଵ ମୁକ୍ତିଦା

ଅଧିକ ବ୍ରତ ଦରକାର ନାହିଁ, ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଦରକାର ନାହିଁ, ଅଧିକ ଯୋଗ ଦରକାର ନାହିଁ, ଅଧିକ ଯଜ୍ଞ ଦରକାର ନାହିଁ, ଅଧିକ ଜ୍ଞାନ କଥା ଦରକାର ନାହିଁ—କେବଳ ଭକ୍ତି ମାତ୍ର ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି।

ସୂତ ଉଵାଚ - ଇତି ନାରଦନିର୍ଣୀତଂ ସ୍ଵମାଯାତ୍ମ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ସା । ସର୍ଵାଙ୍ଗପୁଷ୍ଟିସଂଯୁକ୍ତା ନାରଦଂ ଵାକ୍ଯମଵ୍ରଵୀତ୍

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣି, ସେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଭକ୍ତିରୁଵାଚ - ଅହୋ ନାରଦ ଧନ୍ଯୋଽସି ପ୍ରୀତିସ୍ତେ ମଯି ନିଶ୍ଚଲା । ନ କଦାଚିଦ୍ ଵିମୁଞ୍ଚାମି ଚିତ୍ତେ ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ସର୍ଵଦା

ଭକ୍ତି କହିଲେ—ହେ ନାରଦ, ତୁମେ କେତେ ଧନ୍ୟ! ତୁମର ପ୍ରେମ ମୋ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ। ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିବି ନାହିଁ; ସଦା ତୁମ ହୃଦୟରେ ରହିବି।

କୃପାଲୁନା ତ୍ଵଯା ସାଧୋ ମଦ୍‌ବାଧା ଧ୍ଵଂସିତା କ୍ଷଣାତ୍ । ପୁତ୍ରଯୋଶ୍ଚେତନା ନାସ୍ତି ତତୋ ବୋଧଯ ବୋଧଯ

ହେ ଦୟାଳୁ ଋଷି, ତୁମେ ମୋର ଦୁଃଖକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୂର କରିଦେଲା। ମୋର ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ—ସେଥିପାଇଁ, ସେମାନେକୁ ଜାଗାଅ, ଜାଗାଅ।

ସୂତ ଉଵାଚ - ତସ୍ଯା ଵଚଃ ସମାକର୍ଣ୍ଯ କାରୁଣ୍ଯଂ ନାରଦୋ ଗତଃ । ତଯୋର୍ବୋଧନମାରେଭେ କରାଗ୍ରେଣ ଵିମର୍ଦଯନ୍

ସୂତ କହିଲେ—ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ନାରଦଙ୍କ ହୃଦୟରେ କରୁଣା ଜାଗିଲା ଓ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଙ୍ଗୁଠିର ଟିପରେ ମସାଇ ଜାଗାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ମୁଖଂ ସଂଯୋଜ୍ଯ କର୍ଣାନ୍ତେ ଶବ୍ଦମୁଚ୍ଚୈଃ ସମୁଚ୍ଚରନ୍ । ଜ୍ଞାନ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ରେ ଵୈରାଗ୍ଯ ପ୍ରବୁଧ୍ଯତାମ୍

ମୁଁହ କାନ ଛାଡ଼ିରେ ନିକଟେ ରଖି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—'ହେ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ! ହେ ବୈରାଗ୍ୟ, ଜାଗ!'

ଵେଦଵେଦାନ୍ତଘୋଷୈଶ୍ଚ ଗୀତାପାଠୈର୍ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ବୋଧ୍ଯମାନୌ ତଦା ତେନ କଥଂଚିତ୍ ଚୋତ୍ଥିତୌ ବଲାତ୍

ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠ ବାରମ୍ବାର କରି, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଜାଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ବହୁ ପ୍ରୟାସରେ ସେମାନେ କିଛି ଉଠିଲେ।

ନେତ୍ରୈଃ ଅନଵଲୋକନ୍ତୌ ଜୃମ୍ଭନ୍ତୌ ସାଲସାଵୁଭୌ । ବକଵତ୍ପଲିତୌ ପ୍ରାଯଃ ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠସମାଙ୍ଗକୌ

ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଆଖି ଖୋଲିପାରୁନଥିଲେ, ହାମି ଦେଉଥିଲେ, ବକ ପରି ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୁଷ୍କ କାଠର ଦେହ ଭଳି ପକ୍କା ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମୌ ତୌ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯୈଵ ପୁନଃ ସ୍ଵାପପରାଯଣୌ । ଋଷିଶ୍ଚିନ୍ତାପରୋ ଜାତଃ କିଂ ଵିଧେଯଂ ମଯେତି ଚ

ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ପୁଣି ଘୁମରେ ଲୀନ ଦେଖି, ଋଷି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ—'ମୁଁ କଣ କରିବି?'

ଅହୋ ନିଦ୍ରା କଥଂ ଯାତି ଵୃଦ୍ଧତ୍ଵଂ ଚ ମହତ୍ତରମ୍ । ଚିନ୍ତଯନ୍ ଇତି ଗୋଵିନ୍ଦଂ ସ୍ମାରଯାମାସ ଭାର୍ଗଵ

ହାଁ, ଏମିତି ଘୁମ କିପରି ଆସେ? ଏପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ହୁଏ? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଭାର୍ଗବ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।