ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ। ନିର୍ଜିତା ଅସୁରା ଦେଵୈର୍ଯୁଧ୍ଯନେନୋପବୃଂହିତୈଃ। ମାଯିନାଂ ପରମାଚାର୍ଯଂ ମଯଂ ଶରଣମାଯଯୁଃ

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲେ, ସେମାନେ ମାୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ ମାୟାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, ଶରଣ ନେବାକୁ ଗଲେ ।

ସ ନିର୍ମାଯ ପୁରସ୍ତିସ୍ରୋ ହୈମୀରୌପ୍ଯାଯସୀର୍ଵିଭୁଃ। ଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯାପାଯସଂଯୋଗା ଦୁର୍ଵିତର୍କ୍ଯପରିଚ୍ଛଦାଃ

ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାୟା ପୂର୍ବରୁ ସୁନା, ଚାଁଦି ଓ ଲୋହାର ତିନୋଟି ନଗର ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉପାୟରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା ।

ତାଭିସ୍ତେଽସୁରସେନାନ୍ଯୋ ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ସେଶ୍ଵରାନ୍ନୃପ। ସ୍ମରନ୍ତୋ ନାଶଯାଂ ଚକ୍ରୁଃ ପୂର୍ଵଵୈରମଲକ୍ଷିତାଃ

ସେଇ ତିନିଟି ନଗର ନେଇ, ଦାନବମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେ, ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତାକୁ ମନେପକାଇ, ତିନି ଲୋକକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହେ ରାଜା ।

ତତସ୍ତେ ସେଶ୍ଵରା ଲୋକା ଉପାସାଦ୍ଯେଶ୍ଵରଂ ନତାଃ। ତ୍ରାହି ନସ୍ତାଵକାନ୍ଦେଵ ଵିନଷ୍ଟାଂସ୍ତ୍ରିପୁରାଲଯୈଃ

ତାପରେ, ସେଇ ତିନି ଲୋକର ନାୟକମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ନାୟକମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ! ତ୍ରିପୁରାବାସୀମାନେ ଆମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି ।'

ଅଥାନୁଗୃହ୍ଯ ଭଗଵାନ୍ମା ଭୈଷ୍ଟେତି ସୁରାନ୍ଵିଭୁଃ। ଶରଂ ଧନୁଷି ସନ୍ଧାଯ ପୁରେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରଂ ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚତ

ତାପରେ, ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କୁ କୃପା କରି କହିଲେ, 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ', ଏବଂ ଧନୁଷରେ ତୀର ଧରି, ସେଇ ନଗରମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଦେଲେ ।

ତତୋଽଗ୍ନିଵର୍ଣା ଇଷଵ ଉତ୍ପେତୁଃ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲାତ୍। ଯଥା ମଯୂଖସନ୍ଦୋହା ନାଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ପୁରୋ ଯତଃ

ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଅଗ୍ନିପ୍ରଭା ତୀରମାନେ ବାହାରିଲେ; ଯେପରି ରଶ୍ମିମାନେ, ସେମାନେ ନଗରମାନେ ଦିଗରେ ଯିବାବେଳେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲେ ।

ତୈଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ଵ୍ଯସଵଃ ସର୍ଵେ ନିପେତୁଃ ସ୍ମ ପୁରୌକସଃ। ତାନାନୀଯ ମହାଯୋଗୀ ମଯଃ କୂପରସେଽକ୍ଷିପତ୍

ସେଇ ତୀରରେ ଆଘାତ ପାଇ, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଜୀବନ ହରାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ମହାଯୋଗୀ ମାୟା ସେମାନେଙ୍କୁ ଏକ ଅମୃତ କୂଆରେ ପକାଇ ଦେଲେ ।

ସିଦ୍ଧାମୃତରସସ୍ପୃଷ୍ଟା ଵଜ୍ରସାରା ମହୌଜସଃ। ଉତ୍ତସ୍ଥୁର୍ମେଘଦଲନା ଵୈଦ୍ଯୁତା ଇଵ ଵହ୍ନଯଃ

ଅମୃତ ରସର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ, ସେମାନେ ବଜ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମେଘ ଭେଦି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭାରେ ପରି ଉଠିଆସିଲେ ।

ଵିଲୋକ୍ଯ ଭଗ୍ନସଙ୍କଲ୍ପଂ ଵିମନସ୍କଂ ଵୃଷଧ୍ଵଜମ୍। ତଦାଯଂ ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତତ୍ରୋପାଯମକଲ୍ପଯତ୍

ତାଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ ମନମେହେରା ହୋଇପଡ଼ିବାରେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ ।

ଵତ୍ସଶ୍ଚାସୀତ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଵିଷ୍ଣୁରଯଂ ହି ଗୌଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତ୍ରିପୁରଂ କାଲେ ରସକୂପାମୃତଂ ପପୌ

ସେ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ବଛା ହେଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ଗାଈ ହେଲେ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ସମୟରେ ତ୍ରିପୁରାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, କୂଆର ଅମୃତ ପିଇଲେ ।

ତେଽସୁରା ହ୍ଯପି ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ନ ନ୍ଯଷେଧନ୍ଵିମୋହିତାଃ। ତଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ମହାଯୋଗୀ ରସପାଲାନିଦଂ ଜଗୌ

ଦାନବମାନେ ଏହା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ବୁଝି, ମହାଯୋଗୀ ମାୟା ରସର ରକ୍ଷକମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ସ୍ମଯନ୍ଵିଶୋକଃ ଶୋକାର୍ତାନ୍ସ୍ମରନ୍ଦୈଵଗତିଂ ଚ ତାମ୍। ଦେଵୋଽସୁରୋ ନରୋଽନ୍ଯୋ ଵା ନେଶ୍ଵରୋଽସ୍ତୀହ କଶ୍ଚନ

ସେ ହସୁଥିଲେ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଦୁଃଖିତମାନେଙ୍କୁ ଓ ଭାଗ୍ୟର ଚାଳିଚଳିକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ; ଦେବ, ଦାନବ, ମଣିଷ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ହେଉନାହିଁ—ଏଠାରେ କେହି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ।

ଆତ୍ମନୋଽନ୍ଯସ୍ଯ ଵା ଦିଷ୍ଟଂ ଦୈଵେନାପୋହିତୁଂ ଦ୍ଵଯୋଃ। ଅଥାସୌ ଶକ୍ତିଭିଃ ସ୍ଵାଭିଃ ଶମ୍ଭୋଃ ପ୍ରାଧାନିକଂ ଵ୍ଯଧାତ୍

ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି, ତାହା କେହି ମଧ୍ୟ ବଦଳାଇପାରେନି; ଏହିପରେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶିବଙ୍କର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କଲେ।

ଧର୍ମଜ୍ଞାନଵିରକ୍ତ୍ଯୃଦ୍ଧି ତପୋଵିଦ୍ଯାକ୍ରିଯାଦିଭିଃ। ରଥଂ ସୂତଂ ଧ୍ଵଜଂ ଵାହାନ୍ଧନୁର୍ଵର୍ମଶରାଦି ଯତ୍

ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଶ୍ରୀ, ତପ, ବିଦ୍ୟା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ରଥ, ସାରଥି, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ଧନୁଷ, କବଚ, ବାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ପ୍ରକଟ କଲେ।

ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଶରଂ ଧନୁରୁପାଦଦେ। ଶରଂ ଧନୁଷି ସନ୍ଧାଯ ମୁହୂର୍ତେଽଭିଜିତୀଶ୍ଵରଃ

ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ରଥରେ ବସିଲେ, ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧରିଲେ; ବାଣକୁ ଧନୁଷରେ ଲଗାଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ବିଜୟର ନାଥ ସଜ୍ଜ ହେଲେ।

ଦଦାହ ତେନ ଦୁର୍ଭେଦ୍ଯା ହରୋଽଥ ତ୍ରିପୁରୋ ନୃପ। ଦିଵି ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁର୍ଵିମାନଶତସଙ୍କୁଲାଃ

ହେ ରାଜା, ସେଇ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ହରା ତିନିଟି ଅଭେଦ୍ୟ ପୁରକୁ ଦହିଦେଲେ; ଆକାଶରେ ଡ଼ଙ୍ଗ ମାଡ଼ିଲା ଓ ଶତଶଃ ଦେବଯାନ ଭିଡ଼ିଗଲା।

ଦେଵର୍ଷିପିତୃସିଦ୍ଧେଶା ଜଯେତି କୁସୁମୋତ୍କରୈଃ। ଅଵାକିରନ୍ଜଗୁର୍ହୃଷ୍ଟା ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ

ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଜୟ ଧ୍ୱନି କରି ଫୁଲ ବିଛାଇଲେ; ଅପ୍ସରାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ଏଵଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ପୁରସ୍ତିସ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ପୁରହା ନୃପ। ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସ୍ତୂଯମାନଃ ସ୍ଵଂ ଧାମ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ

ଏଭଳି ଭାବେ ତିନିଟି ପୁରକୁ ଦହି, ପୁରଭଞ୍ଜନ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ପାଇ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଏଵଂ ଵିଧାନ୍ଯସ୍ଯ ହରେଃ ସ୍ଵମାଯଯା ଵିଡମ୍ବମାନସ୍ଯ ନୃଲୋକମାତ୍ମନଃ। ଵୀର୍ଯାଣି ଗୀତାନ୍ଯୃଷିଭିର୍ଜଗଦ୍ଗୁରୋର୍ଲୋକଂ ପୁନାନାନ୍ଯପରଂ ଵଦାମି କିମ୍

ଏଭଳି ଭାବେ, ନିଜ ମାୟାରେ ମଣିଷ ଭଳି ଲୀଳା କରୁଥିବା ହରିଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି; ଏହି କଥାମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ—ମୁଁ ଆଉ କଣ କହିବି?

ସୂତ ଉଵାଚ । ଆନର୍ତାନ୍ ସ ଉପଵ୍ରଜ୍ଯ ସ୍ଵୃଦ୍ଧାଞ୍ଜନପଦାନ୍ ସ୍ଵକାନ୍ । ଦଧ୍ମୌ ଦରଵରଂ ତେଷାଂ ଵିଷାଦଂ ଶମଯନ୍ନିଵ

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ସେ ଆନର୍ତ୍ତ ଓ ନିଜ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚି, ତାଙ୍କ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ସଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି କଲେ।

ସ ଉଚ୍ଚକାଶେ ଧଵଲୋଦରୋ ଦରୋଽପି ଉରୁକ୍ରମସ୍ଯ ଅଧରଶୋଣ ଶୋଣିମା । ଦାଧ୍ମାଯମାନଃ କରକଞ୍ଜସମ୍ପୁଟେ ଯଥାବ୍ଜଖଣ୍ଡେ କଲହଂସ ଉତ୍ସ୍ଵନଃ

ସେଇ ସଙ୍ଖ, ଧଳା ଗଭାର ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର, ଭଗବାନଙ୍କ ରକ୍ତିମ ତଳ ଓଠରେ ଛୁଇଁ, କମଳ ମୁଡ଼ିରେ ରହିଥିବା ହଂସର ଡାକ ଭଳି ଶୁଣାଗଲା।

ତମୁପଶ୍ରୁତ୍ଯ ନିନଦଂ ଜଗଦ୍ଭଯଭଯାଵହମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯଯୁଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵା ଭର୍ତୃଦର୍ଶନଲାଲସାଃ

ସେଇ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ବାହାରିଆସିଲେ।

ତତ୍ରୋପନୀତବଲଯୋ ରଵେର୍ଦୀପମିଵାଦୃତାଃ । ଆତ୍ମାରାମଂ ପୂର୍ଣକାମଂ ନିଜଲାଭେନ ନିତ୍ଯଦା

ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶକ୍ତି ନେଇ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ଦୀପକୁ ଯେପରି ଆଦର କରାଯାଏ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଲେ।

ପ୍ରୀତ୍ଯୁତ୍ଫୁଲ୍ଲମୁଖାଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା । ପିତରଂ ସର୍ଵସୁହୃଦଂ ଅଵିତାରଂ ଇଵାର୍ଭକାଃ

ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁ ଖିଲିଯାଇଥିବା ସେମାନେ ଉଲ୍ଲାସରେ କନ୍ପଥଳିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, ଯେପରି ଛୁଆଁମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।

ନତାଃ ସ୍ମ ତେ ନାଥ ସଦାଙ୍‌ଘ୍ରିପଙ୍‌କଜଂ ଵିରିଞ୍ଚଵୈରିଞ୍ଚ୍ଯ ସୁରେନ୍ଦ୍ର ଵନ୍ଦିତମ୍ । ପରାଯଣଂ କ୍ଷେମମିହେଚ୍ଛତାଂ ପରଂ ନ ଯତ୍ର କାଲଃ ପ୍ରଭଵେତ୍ପରଃ ପ୍ରଭୁଃ

ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଚରଣକମଳକୁ ସଦା ନମସ୍କାର କରୁଛୁ; ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ତୁମେ ହେଉଛ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୟ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରେନି।

ଭଵାଯ ନସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ଵିଶ୍ଵଭାଵନ ତ୍ଵମେଵ ମାତାଥ ସୁହୃତ୍ପତିଃ ପିତା । ତ୍ଵଂ ସଦ୍ଗୁରୁର୍ନଃ ପରମଂ ଚ ଦୈଵତଂ ଯସ୍ଯାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା କୃତିନୋ ବଭୂଵିମ

ଆମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ ଓ ସଂରକ୍ଷକ; ତୁମେ ଆମର ମାଆ, ବନ୍ଧୁ, ପତି ଓ ପିତା; ତୁମେ ଆମର ସତ୍ୟ ଗୁରୁ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା—ତୁମ ପଥ ଅନୁସରି ଆମେ ସଫଳ ହୋଇଛୁ।

ଅହୋ ସନାଥା ଭଵତା ସ୍ମ ଯଦ୍ଵଯଂ ତ୍ରୈଵିଷ୍ଟପାନାମପି ଦୂରଦର୍ଶନମ୍ । ପ୍ରେମସ୍ମିତ ସ୍ନିଗ୍ଧ ନିରୀକ୍ଷଣାନନଂ ପଶ୍ଯେମ ରୂପଂ ତଵ ସର୍ଵସୌଭଗମ୍

ହେ ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ଧନ୍ୟ ହେଲୁ; କାରଣ, ସ୍ୱର୍ଗର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଦୁରରୁ ଦେଖନ୍ତି, ଆମେ ସେଇ ପ୍ରେମ ହସ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭରିଥିବା ତୁମ ମୁହଁ ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣରେ ଶୋଭିତ ତୁମ ରୂପକୁ ଦେଖୁଛୁ।

ଯର୍ହ୍ଯମ୍ବୁଜାକ୍ଷାପସସାର ଭୋ ଭଵାନ୍ କୁରୂନ୍ ମଧୂନ୍ ଵାଥ ସୁହୃଦ୍ ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ତତ୍ରାବ୍ଦକୋଟିପ୍ରତିମଃ କ୍ଷଣୋ ଭଵେଦ୍ ରଵିଂ ଵିନାକ୍ଷ୍ଣୋରିଵ ନସ୍ତଵାଚ୍ଯୁତ

ହେ କମଳନୟନ, ଯେତେବେଳେ ଆପଣ କୁରୁ କିମ୍ବା ମଧୁବଂଶୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଆମ ପାଇଁ କୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରି ଲାଗେ, ଯେପରି ଆଖିରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ଇତି ଚୋଦୀରିତା ଵାଚଃ ପ୍ରଜାନାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ଶୃଣ୍ଵାନୋଽନୁଗ୍ରହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିତନ୍ଵନ୍ ପ୍ରାଵିଶତ୍ପୁରମ୍

ଏଭଳି ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ କଥା କହିଲେ, ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି ଓ ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।