ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ମହାମଣିଵ୍ରାତମଯେ ସ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵନୋତ୍ତମେ । ଲାଲିତୋ ନିତରାଂ ପିତ୍ରା ନ୍ଯଵସଦ୍ ଦିଵି ଦେଵଵତ୍

ବଡ଼ ମଣିମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜପ୍ରସାଦରେ, ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆଦରରେ ପାଳିତ ହେଇ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ବସନ୍ତି, ସେପରି ରହିଲେ।

ପଯଃଫେନନିଭାଃ ଶଯ୍ଯା ଦାନ୍ତା ରୁକ୍ମପରିଚ୍ଛଦାଃ । ଆସନାନି ମହାର୍ହାଣି ଯତ୍ର ରୌକ୍ମା ଉପସ୍କରାଃ

ସେଠାରେ ଶଯ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଦୁଧର ଫେନ ପରି ଧଳା ଏବଂ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ଆସନଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୃହସାମଗ୍ରୀ ସୁନାରେ ତିଆରି।

ଯତ୍ର ସ୍ଫଟିକକୁଡ୍ଯେଷୁ ମହାମାରକତେଷୁ ଚ । ମଣିପ୍ରଦୀପା ଆଭାନ୍ତି ଲଲନାରତ୍ନସଂଯୁତାଃ

ସେଠାରେ ହିରା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଦେଉଳ ଓ ବଡ଼ ପନ୍ନା ମଣିରେ, ଜଣେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ମଣିରେ ଶୋଭିତ ମଣିଦୀପ ଆଲୋକିତ ହେଉଥିଲା।

ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ରମ୍ଯାଣି ଵିଚିତ୍ରୈରମରଦ୍ରୁମୈଃ । କୂଜଦ୍ଵିହଙ୍‌ଗମିଥୁନୈଃ ଗାଯନ୍ମତ୍ତମଧୁଵ୍ରତୈଃ

ସେଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଦମ୍ପତି ପକ୍ଷୀମାନେ କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ।

ଵାପ୍ଯୋ ଵୈଦୂର୍ଯସୋପାନାଃ ପଦ୍ମୋତ୍ପଲକୁମୁଦ୍ଵତୀଃ । ହଂସକାରଣ୍ଡଵକୁଲୈଃ ଜୁଷ୍ଟାଶ୍ଚକ୍ରାହ୍ଵସାରସୈଃ

ବେଦୁରୀୟ ପଥରର ସିଢ଼ି ଥିବା ପୋଖରୀଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ପଦ୍ମ, ଉତ୍ପଳ ଓ କୁମୁଦ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା, ହଂସ, କାଦମ୍ବ ଓ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ତାହାରେ ଖେଳୁଥିଲେ।

ଉତ୍ତାନପାଦୋ ରାଜର୍ଷିଃ ପ୍ରଭାଵଂ ତନଯସ୍ଯ ତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦ୍ଭୁତତମଂ ପ୍ରପେଦେ ଵିସ୍ମଯଂ ପରମ୍

ରାଜା ଉତ୍ତାନପାଦ, ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ଶୁଣି ଓ ଦେଖି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଵୀକ୍ଷ୍ଯୋଢଵଯସଂ ତଂ ଚ ପ୍ରକୃତୀନାଂ ଚ ସମ୍ମତମ୍ । ଅନୁରକ୍ତପ୍ରଜଂ ରାଜା ଧ୍ରୁଵଂ ଚକ୍ରେ ଭୁଵଃ ପତିମ୍

ତାଙ୍କୁ ବୟସରେ ବଡ଼ ଓ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଦେଖି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ରାଜା ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ପୃଥିବୀର ରାଜା କରିଦେଲେ।

ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପ୍ରଵଯସଂ ଆକଲଯ୍ଯ ଵିଶାମ୍ପତିଃ । ଵନଂ ଵିରକ୍ତଃ ପ୍ରାତିଷ୍ଠଦ୍ ଵିମୃଶନ୍ନାତ୍ମନୋ ଗତିମ୍

ନିଜର ବୟସ ହେବାକୁ ଅନୁଭବି, ସେଇ ରାଜା ବିରକ୍ତ ହୋଇ, ଆତ୍ମାର ଗତି ବିଚାର କରି, ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ଶୌନକ ଉଵାଚ । (ଵଂଶସ୍ଥ) ହତ୍ଵା ସ୍ଵରିକ୍ଥସ୍ପୃଧ ଆତତାଯିନୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ । ସହାନୁଜୈଃ ପ୍ରତ୍ଯଵରୁଦ୍ଧଭୋଜନଃ କଥଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତଃ କିମକାରଷୀତ୍ତତଃ

ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: ରାଜ୍ୟ ଓ ଧନର ଲୋଭରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ, ଏବଂ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଭୋଜନ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲାପରେ, ସେ କଣ କଲେ? ପରେ କିପରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ?

ସୂତ ଉଵାଚ । ଵଂଶଂ କୁରୋର୍ଵଂଶଦଵାଗ୍ନିନିର୍ହୃତଂ ସଂରୋହଯିତ୍ଵା ଭଵଭାଵନୋ ହରିଃ । ନିଵେଶଯିତ୍ଵା ନିଜରାଜ୍ଯ ଈଶ୍ଵରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ପ୍ରୀତମନା ବଭୂଵ ହ

ସୂତ କହିଲେ: ହରି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କୁରୁବଂଶ ନିଜ ପରିବାରର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ ହେବା ପରେ, ତାହାକୁ ପୁନଃ ପୁନର୍ଜୀବିତ କଲେ ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇ, ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଖୁସି ହେଲେ।

ନିଶମ୍ଯ ଭୀଷ୍ମୋକ୍ତମଥାଚ୍ଯୁତୋକ୍ତଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତ ଵିଜ୍ଞାନ ଵିଧୂତ ଵିଭ୍ରମଃ । ଶଶାସ ଗାମିନ୍ଦ୍ର ଇଵାଜିତାଶ୍ରଯଃ ପରିଧ୍ଯୁପାନ୍ତାଂ ଅନୁଜାନୁଵର୍ତିତଃ

ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଦୂର ହେଲାପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଜୟ ଭାଇମାନେ ସହିତ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଦେବମାନେ ସହିତ, ପୃଥିବୀର ଶାସନ କଲେ।

(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) କାମଂ ଵଵର୍ଷ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସର୍ଵକାମଦୁଘା ମହୀ । ସିଷିଚୁଃ ସ୍ମ ଵ୍ରଜାନ୍ ଗାଵଃ ପଯସୋଧସ୍ଵତୀର୍ମୁଦା

ମେଘମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବର୍ଷା କଲେ, ମାଟି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଦେଲା, ଗାଈମାନେ ଖୁସିରେ ଗାଁକୁ ଦୁଧରେ ଭିଜାଇଦେଲେ।

ନଦ୍ଯଃ ସମୁଦ୍ରା ଗିରଯଃ ସଵନସ୍ପତିଵୀରୁଧଃ । ଫଲନ୍ତ୍ଯୋଷଧଯଃ ସର୍ଵାଃ କାମଂ ଅନ୍ଵୃତୁ ତସ୍ଯ ଵୈ

ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ—ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଏବଂ ଗଛମାନେ—ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାମତେ ଫଳ ଦେଲେ।

ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଃ କ୍ଲେଶା ଦୈଵଭୂତାତ୍ମହେତଵଃ । ଅଜାତଶତ୍ରୌ ଅଵଭଵନ୍ ଜନ୍ତୂନାଂ ରାଜ୍ଞି କର୍ହିଚିତ୍

ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳରେ କେବେ କୌଣସି ରୋଗ, ବ୍ୟାଧି କିମ୍ବା ଦୁଃଖ—ଭାଗ୍ୟ, ପର, କିମ୍ବା ନିଜର ଦ୍ୱାରା—ପ୍ରଜାମାନେ ଭୋଗିଲେ ନାହିଁ।

ଉଷିତ୍ଵା ହାସ୍ତିନପୁରେ ମାସାନ୍ କତିପଯାନ୍ ହରିଃ । ସୁହୃଦାଂ ଚ ଵିଶୋକାଯ ସ୍ଵସୁଶ୍ଚ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା

ହରି, ହସ୍ତିନାପୁରରେ କିଛି ମାସ ରହି, ମିତ୍ରମାନେ ଓ ପ୍ରିୟ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ ଥିଲେ।

ଆମଂତ୍ର୍ଯ ଚାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯ ତମ୍ । ଆରୁରୋହ ରଥଂ କୈଶ୍ଚିତ୍ ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋଽଭିଵାଦିତଃ

ବିଦାୟ ନେଇ ଓ ଅନୁମତି ପାଇ, ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, କିଛି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗିତ ଓ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।

ସୁଭଦ୍ରା ଦ୍ରୌପଦୀ କୁନ୍ତୀ ଵିରାଟତନଯା ତଥା । ଗାନ୍ଧାରୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ଯୁଯୁତ୍ସୁଃ ଗୌତମୋ ଯମୌ

ସୁଭଦ୍ରା, ଦ୍ରୌପଦୀ, କୁନ୍ତୀ, ବିରାଟଙ୍କ କନ୍ୟା, ଗାନ୍ଧାରୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯୁୟୁତ୍ସୁ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯମଜ ଭାଇ (ନକୁଳ-ସହଦେବ) ସେଠାରେ ଥିଲେ।

ଵୃକୋଦରଶ୍ଚ ଧୌମ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମତ୍ସ୍ଯସୁତାଦଯଃ । ନ ସେହିରେ ଵିମୁହ୍ଯନ୍ତୋ ଵିରହଂ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵନଃ

ବୃକୋଦର, ଧୌମ୍ୟ ଓ ମତ୍ସ୍ୟରାଜଙ୍କ ଝିଅ ଆଦି ମହିଳାମାନେ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେହି ବିଚ୍ଛେଦ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ସତ୍ସଙ୍ଗାତ୍ ମୁକ୍ତଦୁଃସଙ୍ଗୋ ହାତୁଂ ନୋତ୍ସହତେ ବୁଧଃ । କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ଯଶୋ ଯସ୍ଯ ସକୃତ୍ ଆକର୍ଣ୍ଯ ରୋଚନମ୍

ସଦ୍‌ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଦୁଷ୍ଟ ସଙ୍ଗ ଛାଡିଦେଇଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକଥର ଯାହାଙ୍କ ମଧୁର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସେହି ସଙ୍ଗକୁ ଛାଡିପାରେ ନାହିଁ।

ତସ୍ମିନ୍ ନ୍ଯସ୍ତଧିଯଃ ପାର୍ଥାଃ ସହେରନ୍ ଵିରହଂ କଥମ୍ । ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶସଂଲାପ ଶଯନାସନ ଭୋଜନୈଃ

ଯେଉଁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମନେମନେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଦେଖିବା, ଛୁଇଁବା, କଥାହେବା, ସହିତ ଶୋଇବା, ବସିବା ଓ ଖାଇବା ହେଉଥିଲା, ସେଠି ଏହି ବିଚ୍ଛେଦ କିପରି ସହିପାରିବେ?

ସର୍ଵେ ତେଽନିମିଷୈଃ ଅକ୍ଷୈଃ ତଂ ଅନୁ ଦ୍ରୁତଚେତସଃ । ଵୀକ୍ଷନ୍ତଃ ସ୍ନେହସମ୍ବଦ୍ଧା ଵିଚେଲୁସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହ

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ, ମନ ଦେଇ, ଅନ୍ୟେଅନ୍ୟେ ଅନ୍ୟେଅନ୍ୟେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଅପାର ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା, ଏଠାଉଠା ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।

ନ୍ଯରୁନ୍ଧନ୍ ଉଦ୍ଗଲତ୍ ବାଷ୍ପଂ ଔତ୍କଣ୍ଠ୍ଯାତ୍ ଦେଵକୀସୁତେ । ନିର୍ଯାତ୍ଯଗାରାତ୍ ନୋଽଭଦ୍ରଂ ଇତି ସ୍ଯାତ୍ ବାନ୍ଧଵସ୍ତ୍ରିଯଃ

ବାନ୍ଧବ ମହିଳାମାନେ ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଝରୁଥିବା ଲୁହକୁ ରୋକି ରଖିଲେ, ଭାବିଲେ—‘ଘର ଛାଡିଯିବାବେଳେ କିଛି ଅଶୁଭ ଘଟିନପାରେ।’

ମୃଦଙ୍ଗଶଙ୍ଖଭେର୍ଯଶ୍ଚ ଵୀଣାପଣଵ ଗୋମୁଖାଃ । ଧୁନ୍ଧୁର୍ଯାନକ ଘଣ୍ଟାଦ୍ଯା ନେଦୁଃ ଦୁନ୍ଦୁଭଯସ୍ତଥା

ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ଭେରୀ, ବୀଣା, ପଣବ, ଗୋମୁଖ, ଧୁନ୍ଧୁରୀ, ଆନକ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭି ଆଦି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ବାଜୁଥିଲା।

ପ୍ରାସାଦଶିଖରାରୂଢାଃ କୁରୁନାର୍ଯୋ ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ଵଵୃଷୁଃ କୁସୁମୈଃ କୃଷ୍ଣଂ ପ୍ରେମଵ୍ରୀଡାସ୍ମିତେକ୍ଷଣାଃ

କୁରୁବଂଶର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ମହଳର ଛାଦ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସ୍ନେହ ଓ ଲଜ୍ଜାର ମିଶ୍ରିତ ହସିଯୁକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ।

ସିତାତପତ୍ରଂ ଜଗ୍ରାହ ମୁକ୍ତାଦାମଵିଭୂଷିତମ୍ । ରତ୍ନଦଣ୍ଡଂ ଗୁଡାକେଶଃ ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରିଯତମସ୍ଯ ହ

ଗୁଡାକେଶ, ଯିଏ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୁକ୍ତାମାଳା ଓ ରତ୍ନଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଧଳା ଛତା ଧରିଲେ।

ଉଦ୍ଧଵଃ ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯଜନେ ପରମାଦ୍ଭୁତେ । ଵିକୀର୍ଯମାଣଃ କୁସୁମୈ ରେଜେ ମଧୁପତିଃ ପଥି

ଉଦ୍ଧବ ଓ ସାତ୍ୟକି, ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ବିଶିଷ୍ଟ ବିଶ୍ରାମ ପଙ୍ଖା ନେଇ, ପଥରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା ହେଉଥିବା ସମୟରେ ମଧୁପତିଙ୍କୁ ଝାଡ଼ୁଥିଲେ।

ଅଶ୍ରୂଯନ୍ତାଶିଷଃ ସତ୍ଯାଃ ତତ୍ର ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜେରିତାଃ । ନାନୁରୂପାନୁରୂପାଶ୍ଚ ନିର୍ଗୁଣସ୍ଯ ଗୁଣାତ୍ମନଃ

ଏଠାଉଠା ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯଥାଯଥିକ ଓ କେତେକ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ଶୁଭାଶୀଷ ଦେଉଥିଲେ, ସେସବୁ ନିର୍ଗୁଣ ହେଉଥିବା ଗୁଣମୟଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମାସୀତ୍ ସଂଜଲ୍ପ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଚେତସାମ୍ । କୌରଵେନ୍ଦ୍ରପୁରସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵଶ୍ରୁତିମନୋହରଃ

କୌରବ ରାଜଧାନୀର ମହିଳାମାନେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଉତ୍ତମଶ୍ଳୋକରେ ଲୀନ ଥିଲା, ସେମାନେ ଆପସରେ ଏମିତି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା।

(ଵଂଶସ୍ଥ) ସ ଵୈ କିଲାଯଂ ପୁରୁଷଃ ପୁରାତନୋ ଯ ଏକ ଆସୀଦଵିଶେଷ ଆତ୍ମନି । ଅଗ୍ରେ ଗୁଣେଭ୍ଯୋ ଜଗଦାତ୍ମନୀଶ୍ଵରେ ନିମୀଲିତାତ୍ମନ୍ନିଶି ସୁପ୍ତଶକ୍ତିଷୁ

ଏହି ପୁରୁଷଟିଏ ସେଇ ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ଗୁଣମାନଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆତ୍ମା ଓ ନାୟକ ଭାବରେ, ଯେଉଁଠି ନିଜ ଶକ୍ତି ରାତିରେ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା।