ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଆହ ରାଜା ଧର୍ମସୁତଃ ଚିନ୍ତଯନ୍ ସୁହୃଦାଂ ଵଧମ୍ । ପ୍ରାକୃତେନାତ୍ମନା ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ନେହମୋହଵଶଂ ଗତଃ

ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ରାଜା, ବନ୍ଧୁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଚିନ୍ତା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସାଧାରଣ ମନ ଓ ସ୍ନେହ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ।

ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତାଜ୍ଞାନଂ ହୃଦି ରୂଢଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ । ପାରକ୍ଯସ୍ଯୈଵ ଦେହସ୍ଯ ବହ୍ଵ୍ଯୋ ମେଽକ୍ଷୌହିଣୀର୍ହତାଃ

ହାୟ, ମୋର ଅଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖ, ମୋ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟରେ ଗଭୀର ଭାବେ ବସିଛି। ଅନ୍ୟର ଦେହ ପାଇଁ, ମୁଁ ଅନେକ ସେନାଙ୍କୁ ନାଶ କରିଛି।

ବାଲଦ୍ଵିଜସୁହୃନ୍ ମିତ୍ର ପିତୃଭ୍ରାତୃଗୁରୁ ଦ୍ରୁହଃ । ନ ମେ ସ୍ଯାତ୍ ନିରଯାତ୍ ମୋକ୍ଷୋ ହ୍ଯପି ଵର୍ଷ ଅଯୁତ ଆଯୁତୈଃ

ଶିଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବନ୍ଧୁ, ପିତା, ଭାଇ, ଗୁରୁଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିବା ପାପରୁ, ଦଶ ହଜାର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ନରକରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବି ନାହିଁ।

ନୈନୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଜାଭର୍ତୁଃ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧେ ଵଧୋ ଦ୍ଵିଷାମ୍ । ଇତି ମେ ନ ତୁ ବୋଧାଯ କଲ୍ପତେ ଶାସନଂ ଵଚଃ

ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପାପ ନୁହେଁ, ଏହି ଶାସନ ଓ ଉପଦେଶ ମୋତେ ବୁଝାଇପାରୁନାହିଁ।

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମତ୍ ହତବଂଧୂନାଂ ଦ୍ରୋହୋ ଯୋଽସୌ ଇହୋତ୍ଥିତଃ । କର୍ମଭିଃ ଗୃହମେଧୀଯୈଃ ନାହଂ କଲ୍ପୋ ଵ୍ଯପୋହିତୁମ୍

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମହିଳାମାନଙ୍କର ହତବନ୍ଧୁ ହୋଇଥିବା ଦ୍ୱେଷ ଉପଜିଛି, ସେହି ଦ୍ୱେଷକୁ ମୁଁ କେବେ ମିଟାଇପାରିବି ନାହିଁ।

ଯଥା ପଙ୍କେନ ପଙ୍କାମ୍ଭଃ ସୁରଯା ଵା ସୁରାକୃତମ୍ । ଭୂତହତ୍ଯାଂ ତଥୈଵୈକାଂ ନ ଯଜ୍ଞୈଃ ମାର୍ଷ୍ଟୁମର୍ହତି

ଯେପରି ମାଟି ଦ୍ୱାରା ମାଟି ମିଶା ପାଣି ପରିଷ୍କାର ହେଉନାହିଁ, ମଦ ଦ୍ୱାରା ମଦର ଦୋଷ ଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଜୀବ ହତ୍ୟା ମାନେ କେବେ ବଳିଦାନ ଦ୍ୱାରା ପରିଷ୍କାର ହେଉନାହିଁ।

ଜପଶ୍ଚ ପରମୋ ଗୁହ୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ମେ ନୃପାତ୍ମଜ । ଯଂ ସପ୍ତରାତ୍ରଂ ପ୍ରପଠନ୍ ପୁମାନ୍ ପଶ୍ଯତି ଖେଚରାନ୍

ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ମହାମନ୍ତ୍ର ଶୁଣ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସପ୍ତ ରାତି ପଢିଲେ, ମଣିଷ ଆକାଶରେ ଚଳାଉଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିପାରିବ।

ଓଁ ନମୋ ଭଗଵତେ ଵାସୁଦେଵାଯ । ମନ୍ତ୍ରେଣାନେନ ଦେଵସ୍ଯ କୁର୍ଯାଦ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯମଯୀଂ ବୁଧଃ । ସପର୍ଯାଂ ଵିଵିଧୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ଦେଶକାଲଵିଭାଗଵିତ୍

ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଭଲ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣି ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

ସଲିଲୈଃ ଶୁଚିଭିର୍ମାଲ୍ଯୈଃ ଵନ୍ଯୈର୍ମୂଲଫଲାଦିଭିଃ । ଶସ୍ତାଙ୍‌କୁରାଂଶୁକୈଶ୍ଚାର୍ଚେତ୍ ତୁଲସ୍ଯା ପ୍ରିଯଯା ପ୍ରଭୁମ୍

ଶୁଧ୍ଧ ପାଣି, ଫୁଲ, ଜଙ୍ଗଲର ମୂଳ ଓ ଫଳ, କୋମଳ ଅଂକୁର ଓ ନୂତନ ବସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ପ୍ରିୟ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ଲବ୍ଧ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯମଯୀମର୍ଚାଂ କ୍ଷିତ୍ଯମ୍ବ୍ଵାଦିଷୁ ଵାର୍ଚଯେତ୍ । ଆଭୃତାତ୍ମା ମୁନିଃ ଶାନ୍ତୋ ଯତଵାଙ୍‌ମିତଵନ୍ଯଭୁକ୍

ମାଟି, ପାଣି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଦାର୍ଥରେ ତିଆରି ଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଲେ, ଜଣେ ମୁନି ନିଜକୁ ସଂଯମ କରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ, କଥାରେ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ମାପ ରଖି, ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଵେଚ୍ଛାଵତାରଚରିତୈଃ ଅଚିନ୍ତ୍ଯନିଜମାଯଯା । କରିଷ୍ଯତି ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଃ ତଦ୍ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ ହୃଦଯଙ୍‌ଗମମ୍

ଉତ୍ତମ ଶ୍ଲୋକରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ସେ ନିଜ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଲୀଳା ପ୍ରକାଶ କରିବେ; ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ପରିଚର୍ଯା ଭଗଵତୋ ଯାଵତ୍ଯଃ ପୂର୍ଵସେଵିତାଃ । ତା ମଂତ୍ରହୃଦଯେନୈଵ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜ୍ଯାନ୍ ମଂତ୍ରମୂର୍ତଯେ

ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭୁସେବା କରାଯାଇଥିଲା, ସେଗୁଡିକୁ ଏବେ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରମୟ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ହୃଦୟର ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ କାଯେନ ମନସା ଵଚସା ଚ ମନୋଗତମ୍ । ପରିଚର୍ଯମାଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଭକ୍ତିମତ୍ପରିଚର୍ଯଯା

ଏଭଳି ଶରୀର, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ହୃଦୟର ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ସେଠି ନିଜର ସତ୍ୟ ପୂଜା ହୁଏ।

ପୁଂସାଂ ଅମାଯିନାଂ ସମ୍ଯକ୍ ଭଜତାଂ ଭାଵଵର୍ଧନଃ । ଶ୍ରେଯୋ ଦିଶତ୍ଯଭିମତଂ ଯଦ୍ଧର୍ମାଦିଷୁ ଦେହିନାମ୍

ଯେଉଁ ଲୋକେ ଚତୁର୍ତ୍ତା ଛାଡ଼ି ଭଲଭାବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି, ପ୍ରଭୁ ସେମାନଙ୍କର ଭକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି ଏବଂ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମିଳେନାହିଁ, ସେହି ଲାଭ ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଵିରକ୍ତଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯରତୌ ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଭୂଯସା । ତଂ ନିରନ୍ତରଭାଵେନ ଭଜେତାଦ୍ଧା ଵିମୁକ୍ତଯେ

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି ଦେଇଛି, ସେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିରନ୍ତର ଏବଂ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଭଜିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ ନୃପାର୍ଭକଃ । ଯଯୌ ମଧୁଵନଂ ପୁଣ୍ଯଂ ହରେଶ୍ଚରଣଚର୍ଚିତମ୍

ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ରାଜପୁତ୍ର ସେଠାକୁ ପରିକ୍ରମା କରି ଶିର ନମାଇଲେ, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନରେ ପବିତ୍ର ମଧୁବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତପୋଵନଂ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽନ୍ତଃପୁରଂ ମୁନିଃ । ଅର୍ହିତାର୍ହଣକୋ ରାଜ୍ଞା ସୁଖାସୀନ ଉଵାଚ ତମ୍

ସେ ତପୋବନକୁ ଯିବା ପରେ, ମୁନି ରାଜମହଳର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥି ଆଦର ପାଇଲେ, ଏବଂ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନରେ ବସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ରାଜନ୍ କିଂ ଧ୍ଯାଯସେ ଦୀର୍ଘଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା । କିଂ ଵା ନ ରିଷ୍ଯତେ କାମୋ ଧର୍ମୋ ଵାର୍ଥେନ ସଂଯୁତଃ

ନାରଦ କହିଲେ: ରାଜା, କାହିଁକି ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଛ? ମୁହଁ ମୁଝି ଯାଇଛି। କି ତୁମ ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଧର୍ମ, ଧନ ସହିତ ମିଳିଲାନି କି?

ରାଜୋଵାଚ - ସୁତୋ ମେ ବାଲକୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ତ୍ରୈଣେନା-କରୁଣାତ୍ମନା । ନିର୍ଵାସିତଃ ପଞ୍ଚଵର୍ଷଃ ସହ ମାତ୍ରା ମହାନ୍କଵିଃ

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପୁଅ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷର ଶିଶୁ, ଏକ କଠୋର ମନର ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ମା' ସହିତ ଅନ୍ୟାୟରେ ନିର୍ବାସିତ କରିଛି; ସେ ଏକ ମହାକବି।

ଅପ୍ଯନାଥଂ ଵନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମା ସ୍ମାଦନ୍ତ୍ଯର୍ଭକଂ ଵୃକାଃ । ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଶଯାନଂ କ୍ଷୁଧିତଂ ପରିମ୍ଲାନମୁଖାମ୍ବୁଜମ୍

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଅନାଥ ଶିଶୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିଲେ, ଭେଡ଼ିଆମାନେ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ନଦିଅନ୍ତୁ। ସେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଶୁଅଛନ୍ତି, ଭୁଖା ଓ ମୁହଁ ମୁଝିଯାଇଛି।

ଅହୋ ମେ ବତ ଦୌରାତ୍ମ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଜିତସ୍ଯୋପଧାରଯ । ଯୋଽଙ୍‌କଂ ପ୍ରେମ୍ଣାଽଽରୁରୁକ୍ଷନ୍ତଂ ନାଭ୍ଯନନ୍ଦମସତ୍ତମଃ

ହାଁ, ମୋର ଦୁର୍ଦ୍ଦୈଵ ଦେଖ, ମୁଁ ଜଣେ ମହିଳା ଦ୍ୱାରା ଜିତ ହୋଇଛି! ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଶିଶୁ ମୋ ଆଙ୍କରେ ଆସିବାକୁ ଚାହିଲେ, ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲିନି—ମୁଁ କେତେ ନିମ୍ନ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ମା ମା ଶୁଚଃ ସ୍ଵତନଯଂ ଦେଵଗୁପ୍ତଂ ଵିଶାମ୍ପତେ । ତତ୍ପ୍ରଭାଵଂ ଅଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରାଵୃଙ୍‌କ୍ତେ ଯଦ୍ଯଶୋ ଜଗତ୍

ନାରଦ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସେ ଦେବତାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଜାଣିନଥିବାରୁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।

ସୁଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ କୃତ୍ଵା ଲୋକପାଲୈରପି ପ୍ରଭୁଃ । ଐଷ୍ଯତ୍ଯଚିରତୋ ରାଜନ୍ ଯଶୋ ଵିପୁଲଯଂସ୍ତଵ

ହେ ରାଜା, ସେ ଯେଉଁ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ, ଏହି କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି ସେ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଇଁ ବିଶାଳ କୀର୍ତ୍ତି ଆଣିଦେବେ।

ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ - ଇତି ଦେଵର୍ଷିଣା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗତୀପତିଃ । ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀମନାଦୃତ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ଏଵାନ୍ଵଚିନ୍ତଯତ୍

ମୈତ୍ରେୟ କହିଲେ— ଦେବର୍ଷିଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ପୃଥିବୀର ନାଥ ରାଜସମ୍ପଦକୁ ଅବହେଳା କରି, କେବଳ ପୁଅଙ୍କୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କଲେ।

ତତ୍ରାଭିଷିକ୍ତଃ ପ୍ରଯତଃ ତାଂ ଉପୋଷ୍ଯ ଵିଭାଵରୀମ୍ । ସମାହିତଃ ପର୍ଯଚର ଦୃଷ୍ଯାଦେଶେନ ପୂରୁଷମ୍

ସେଠାରେ ଅଭିଷେକ ହୋଇ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ରାତିଟିକୁ ଉପବାସରେ କାଟିଲେ ଏବଂ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଦେଖାଯାଇଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସେବା କଲେ।

ତ୍ରିରାତ୍ରାନ୍ତେ ତ୍ରିରାତ୍ରାନ୍ତେ କପିତ୍ଥବଦରାଶନଃ । ଆତ୍ମଵୃତ୍ତ୍ଯନୁସାରେଣ ମାସଂ ନିନ୍ଯେଽର୍ଚଯନ୍ ହରିମ୍

ପ୍ରତି ତିନି ରାତି ପରେ ପରେ କପିଥ ଓ ବଦର ଫଳ ଖାଇ, ସେ ଏକ ମାସ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ତଥା ମାସଂ ଷଷ୍ଠେ ଷଷ୍ଠେଽର୍ଭକୋ ଦିନେ । ତୃଣପର୍ଣାଦିଭିଃ ଶୀର୍ଣୈଃ କୃତାନ୍ନୋଽଭ୍ଯର୍ଚଯନ୍ ଵିଭୁମ୍

ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସରେ, ପ୍ରତି ଛଅ ଦିନ ପରେ, ସେ ଛୁଆଁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ଘାସ, ପତ୍ର ଓ ଏମିତି ଜିନିଷରେ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ତୃତୀଯଂ ଚାନଯନ୍ ମାସଂ ନଵମେ ନଵମେଽହନି । ଅବ୍ଭକ୍ଷ ଉତ୍ତମଶ୍ଲୋକଂ ଉପାଧାଵତ୍ସମାଧିନା

ତୃତୀୟ ମାସରେ, ପ୍ରତି ନବମ ଦିନରେ, ସେ କେବଳ ପାଣି ଖାଇ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଉତ୍ତମ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ଚତୁର୍ଥମପି ଵୈ ମାସଂ ଦ୍ଵାଦଶେ ଦ୍ଵାଦଶେଽହନି । ଵାଯୁଭକ୍ଷୋ ଜିତଶ୍ଵାସୋ ଧ୍ଯାଯନ୍ ଦେଵମଧାରଯତ୍

ଚତୁର୍ଥ ମାସରେ, ପ୍ରତି ଦ୍ୱାଦଶ ଦିନରେ, ସେ କେବଳ ବାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରହିଲେ।