ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସାସକୃତ୍ସ୍ନେହଗୁଣିତା! ଦୀନଚିତ୍ତାଜମାଯଯା। ସ୍ଵଯଂ ଚାବଧ୍ଯତ ଶିଚା ବଦ୍ଧାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯପସ୍ମୃତିଃ

ସେ, ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ନିଜ ପିଲାମାନେକୁ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଲରେ ଆଟକିଗଲେ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇଲେ।

କପୋତଃ ସ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ବଦ୍ଧାନାତ୍ମନୋଽପ୍ଯଧିକାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍। ଭାର୍ଯାଂ ଚାତ୍ମସମାଂ ଦୀନୋ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ

କପୋତ, ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ପିଲାମାନେ ବନ୍ଧା ଓ ନିଜ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତାପାଯମଲ୍ପପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ଅତୃପ୍ତସ୍ଯାକୃତାର୍ଥସ୍ଯ ଗୃହସ୍ତ୍ରୈଵର୍ଗିକୋ ହତଃ

ହାଁ, ମୋର ଦୁଃଖ ଦେଖ, ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୂର୍ଖ ମନର ଫଳ! ଅତୃପ୍ତ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହି, ଘରସ୍ଥ ଜୀବନର ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

ଅନୁରୂପାନୁକୂଲା ଚ ଯସ୍ଯ ମେ ପତିଦେଵତା। ଶୂନ୍ଯେ ଗୃହେ ମାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ସ୍ଵର୍ଯାତି ସାଧୁଭିଃ

ଯିଏ ମୋର ମନର ଅନୁକୂଳ ଓ ମୋ ପତିଦେବୀ ଥିଲେ, ସେ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ପୁଅମାନେ ସହିତ, ନିର୍ମଳ ମନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।

ସୋଽହଂ ଶୂନ୍ଯେ ଗୃହେ ଦୀନୋ ମୃତଦାରୋ ମୃତପ୍ରଜଃ। ଜିଜୀଵିଷେ କିମର୍ଥଂ ଵା ଵିଧୁରୋ ଦୁଃଖଜୀଵିତଃ

ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁଅ ହରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ମୁଁ, ଏମିତି ଦୁଃଖର ଜୀବନ ନେଇ କାହିଁକି ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିବି?

ତାଂସ୍ତଥୈଵାଵୃତାନ୍ ଶିଗ୍ଭିର୍ମୃତ୍ଯୁଗ୍ରସ୍ତାନ୍ଵିଚେଷ୍ଟତଃ। ସ୍ଵଯଂ ଚ କୃପଣଃ ଶିକ୍ଷୁ ପଶ୍ଯନ୍ନପ୍ଯବୁଧୋଽପତତ୍

ଏଭଳି ଭାବରେ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇ, ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଏବଂ ଅସହାୟ ଭାବେ ହେଉଥିବା ଦୟନୀୟ ପକ୍ଷୀ, ତୀରମାନେ ଦେଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଜ୍ଞାନରେ ତଳକୁ ପଡ଼ିଗଲା।

ତଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୁବ୍ଧକଃ କ୍ରୂରଃ କପୋତଂ ଗୃହମେଧିନମ୍। କପୋତକାନ୍କପୋତୀଂ ଚ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ ଗୃହମ୍

ତାହାକୁ ଧରି, ନିଷ୍ଠୁର ଶିକାରୀ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସଫଳ ହୋଇ, ସେଇ ପକ୍ଷୀ, ତାହାର ସାଥୀ ଓ ଛୁଆମାନେ—ସମସ୍ତେ ଗୃହସ୍ଥ—କୁ ନେଇ ଘରକୁ ଚଲିଗଲା।

ଏଵଂ କୁଟୁମ୍ବ୍ଯଶାନ୍ତାତ୍ମା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାରାମଃ ପତତ୍ରିଵତ୍। ପୁଷ୍ଣନ୍କୁଟୁମ୍ବଂ କୃପଣଃ ସାନୁବନ୍ଧୋଽଵସୀଦତି

ଏଭଳି ଯେଉଁ ଗୃହସ୍ଥ ମନେ ଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଆସକ୍ତ ଓ ପକ୍ଷୀ ପରି ନିଜ ପରିବାରକୁ ଆସକ୍ତିରେ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଜଣେ ଦୟନୀୟ ଲୋକ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କରେ ବନ୍ଧି ଅବସାନକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।

ଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ ମୁକ୍ତିଦ୍ଵାରମପାଵୃତମ୍। ଗୃହେଷୁ ଖଗଵତ୍ସକ୍ତସ୍ତମାରୂଢଚ୍ଯୁତଂ ଵିଦୁଃ

ଯିଏ ଏହି ମାନବ ଜନ୍ମ ପାଇଁଛି, ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତିର ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷୀ ପରି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଆସକ୍ତ ରହିଯାଏ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଉପରକୁ ଚଢ଼ି ତଳକୁ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଲୋକ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

ସୂତ ଉଵାଚ । (ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଅଥ ତେ ସମ୍ପରେତାନାଂ ସ୍ଵାନାମୁଦକମିଚ୍ଛତାମ୍ । ଦାତୁଂ ସକୃଷ୍ଣା ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯଯୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ତାପରେ, ନିଜ ପରିବାରର ଚାଲିଯାଇଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଗଲେ।

ତେ ନିନୀଯୋଦକଂ ସର୍ଵେ ଵିଲପ୍ଯ ଚ ଭୃଶଂ ପୁନଃ । ଆପ୍ଲୁତା ହରିପାଦାବ୍ଜଃ ଅଜଃପୂତସରିଜ୍ଜଲେ

ସମସ୍ତେ ଜଳ ଦେଇ, ପୁନି ପୁନି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି, ହରିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଓ ଅଜ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ।

ତତ୍ରାସୀନଂ କୁରୁପତିଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ସହାନୁଜମ୍ । ଗାନ୍ଧାରୀଂ ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତାଂ ପୃଥାଂ କୃଷ୍ଣାଂ ଚ ମାଧଵଃ

ସେଠାରେ ମାଧବ ଦେଖିଲେ କୁରୁ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ବସିଥିବା, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ପୁଅ ହାରାଇ ଦୁଃଖିତ, ପୃଥାଙ୍କୁ ଓ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ।

ସାଂତ୍ଵଯାମାସ ମୁନିଭିଃ ହତବଂଧୂନ୍ ଶୁଚାର୍ପିତାନ୍ । ଭୂତେଷୁ କାଲସ୍ଯ ଗତିଂ ଦର୍ଶଯନ୍ ଅପ୍ରତିକ୍ରିଯାମ୍

ସେ ମୁନିମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ବନ୍ଧୁ ହରାଇ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେଠାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ କାଳର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଗତିକୁ ଦେଖାଇଲେ।

ସାଧଯିତ୍ଵାଜାତଶତ୍ରୋଃ ସ୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ କିତଵୈର୍ହୃତମ୍ । ଘାତଯିତ୍ଵାସତୋ ରାଜ୍ଞଃ କଚସ୍ପର୍ଶକ୍ଷତାଯୁଷଃ

ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ନିଜ ରାଜ୍ୟ, ଯାହା ଜୁଆଡ଼ିମାନେ ହରିଥିଲେ, ପୁନି ଦେଇ, ଅଧର୍ମୀ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଆୟୁ କଚର ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେଠାରେ ନାଶ କରି, ନିଜ କାମ୍ୟ ସାଧନ କଲେ।

ଯାଜଯିତ୍ଵାଶ୍ଵମେଧୈସ୍ତଂ ତ୍ରିଭିରୁତ୍ତମକଲ୍ପକୈଃ । ତଦ୍ଯଶଃ ପାଵନଂ ଦିକ୍ଷୁ ଶତମନ୍ଯୋରିଵାତନୋତ୍

ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହିତ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରାଇ, ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପିଗଲା, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର।

ଆମଂତ୍ର୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଶୈନେଯୋଦ୍ଧଵସଂଯୁତଃ । ଦ୍ଵୈପାଯନାଦିଭିର୍ଵିପ୍ରୈଃ ପୂଜିତୈଃ ପ୍ରତିପୂଜିତଃ

ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଶାଇନେୟ, ଉଦ୍ଧବ ସହିତ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ଗନ୍ତୁଂ କୃତମତିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଦ୍ଵାରକାଂ ରଥମାସ୍ଥିତଃ । ଉପଲେଭେଽଭିଧାଵନ୍ତୀଂ ଉତ୍ତରାଂ ଭଯଵିହ୍ଵଲାମ୍

ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ରଥରେ ଚଢ଼ିଥିବା ବେଳେ, ସେ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୌଡ଼ିଆସୁଥିବା ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଉତ୍ତରୋଵାଚ ପାହି ପାହି ମହାଯୋଗିନ୍ ଦେଵଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । ନାନ୍ଯଂ ତ୍ଵଦଭଯଂ ପଶ୍ଯେ ଯତ୍ର ମୃତ୍ଯୁଃ ପରସ୍ପରମ୍

ଉତ୍ତରା କହିଲେ: ମହାଯୋଗୀ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସ୍ୱାମୀ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର! ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଦିଗରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁଛି, ତୁମ୍ଭିନା ଆଉ କେହି ଆଶ୍ରୟ ଦେଖୁନାହିଁ।

ଅଭିଦ୍ରଵତି ମାମୀଶ ଶରସ୍ତପ୍ତାଯସୋ ଵିଭୋ । କାମଂ ଦହତୁ ମାଂ ନାଥ ମା ମେ ଗର୍ଭୋ ନିପାତ୍ଯତାମ୍

ପ୍ରଭୁ, ଏକ ତାପିତ ଲୋହାର ତୀର ମୋ ପାଖକୁ ଆସୁଛି! ଯଦି ମୋତେ ଦହିଦେଉ, ତେବେ ଦେଉ, କିନ୍ତୁ ନାଥ, ମୋ ଗର୍ଭକୁ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଦିଅନାହିଁ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଉପଧାର୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯା ଭଗଵାନ୍ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲଃ । ଅପାଣ୍ଡଵମିଦଂ କର୍ତୁଂ ଦ୍ରୌଣେରସ୍ତ୍ରମବୁଧ୍ଯତ

ସୂତ କହିଲେ: ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ଭକ୍ତପ୍ରିୟ ଥିବାରୁ ବୁଝିଲେ ଯେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପାଣ୍ଡବ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଥିଲା।

ତର୍ହ୍ଯେଵାଥ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡଵାଃ ପଞ୍ଚ ସାଯକାନ୍ । ଆତ୍ମନୋଽଭିମୁଖାନ୍ ଦୀପ୍ତାନ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯୁପାଦଦୁଃ

ତାହାପରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀରମାନେ ନିଜପାଖକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଲେ।

ଵ୍ଯସନଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତତ୍ତେଷାଂ ଅନନ୍ଯଵିଷଯାତ୍ମନାମ୍ । ସୁଦର୍ଶନେନ ସ୍ଵାସ୍ତ୍ରେଣ ସ୍ଵାନାଂ ରକ୍ଷାଂ ଵ୍ଯଧାଦ୍ଵିଭୁଃ

ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କରେ ଏକାଗ୍ର ମନ ରଖିଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଏହି ବିପଦ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

ଅନ୍ତଃସ୍ଥଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଆତ୍ମା ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ । ସ୍ଵମାଯଯାଽଽଵୃଣୋଦ୍ଗର୍ଭଂ ଵୈରାଟ୍ଯାଃ କୁରୁତନ୍ତଵେ

ସମସ୍ତ ଜୀବର ମନରେ ଥିବା, ଯୋଗଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା କୁରୁ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ଆବୃତ କଲେ।

ଯଦ୍ଯପ୍ଯସ୍ତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଶିରଃ ତ୍ଵମୋଘଂ ଚାପ୍ରତିକ୍ରିଯମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତେଜ ଆସାଦ୍ଯ ସମଶାମ୍ଯଦ୍ ଭୃଗୂଦ୍ଵହ

ଓ ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମାଶିର ଅସ୍ତ୍ର ଅପରାଜେୟ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଭଗବତ୍ତେଜ ଆସି ଏହା ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।

ମା ମଂସ୍ଥା ହ୍ଯେତଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯମଯେଽଚ୍ଯୁତେ । ଯ ଇଦଂ ମାଯଯା ଦେଵ୍ଯା ସୃଜତ୍ଯଵତି ହନ୍ତ୍ଯଜଃ

ଏହାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ବ୍ରହ୍ମତେଜୋଵିନିର୍ମୁକ୍ତୈଃ ଆତ୍ମଜୈଃ ସହ କୃଷ୍ଣଯା । ପ୍ରଯାଣାଭିମୁଖଂ କୃଷ୍ଣଂ ଇଦମାହ ପୃଥା ସତୀ

ବ୍ରହ୍ମାର ତେଜ ରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିଜ ପୁଅମାନେ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ, ସତୀ ପୃଥା ଯିଏ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଯାଉଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

କୁନ୍ତ୍ଯୁଵାଚ । ନମସ୍ଯେ ପୁରୁଷଂ ତ୍ଵାଽଽଦ୍ଯଂ ଈଶ୍ଵରଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ । ଅଲକ୍ଷ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଅନ୍ତର୍ବହିରଵସ୍ଥିତମ୍

କୁନ୍ତୀ କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ, ହେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ହେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ତୁମେ ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟ ନୁହଁ, କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରେ ଓ ସବୁର ଭିତରେ ଅଛ।

ମାଯାଜଵନିକାଚ୍ଛନ୍ନଂ ଅଜ୍ଞାଧୋକ୍ଷଜମଵ୍ଯଯମ୍ । ନ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ ମୂଢଦୃଶା ନଟୋ ନାଟ୍ଯଧରୋ ଯଥା

ମାୟାର ପରଦା ତଳେ ଢାକା, ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅଗୋଚର ଓ ଅବିନାଶୀ, ମୂଢ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ନଟ ତାଙ୍କର ବେଶ ତଳେ ଲୁଚିଯାନ୍ତି।

ତଥା ପରମହଂସାନାଂ ମୁନୀନାଂ ଅମଲାତ୍ମନାମ୍ । ଭକ୍ତିଯୋଗଵିଧାନାର୍ଥଂ କଥଂ ପଶ୍ଯେମ ହି ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ଏପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା ପରମହଂସ ଓ ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ଭକ୍ତିର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ, ଆମେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣାଣୀ କିପରି ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବୁ?