ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

(ଵଂଶସ୍ଥ) ତଥାହୃତଂ ପଶୁଵତ୍ପାଶବଦ୍ଧଂ ଅଵାଙ୍ମୁଖଂ କର୍ମଜୁଗୁପ୍ସିତେନ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣାପକୃତଂ ଗୁରୋଃ ସୁତଂ ଵାମସ୍ଵଭାଵା କୃପଯା ନନାମ ଚ

ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଶୁ ପରି ଦଉଡ଼ାଇ, ଦୌଷ୍ୟକର୍ମରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୃଢ଼ ରସିରେ ବାନ୍ଧି ଆଣାଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମହିମା ହରାଯିବାରେ, ସ୍ୱଭାବରେ କମଳା କୃପୀ କୃପାବଶତଃ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଉଵାଚ ଚାସହନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ବଂଧନାନଯନଂ ସତୀ । ମୁଚ୍ଯତାଂ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଏଷ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିତରାଂ ଗୁରୁଃ

ସେ ବନ୍ଧନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିପାରିଲେନି, କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼, ଛାଡ଼! ଏହେଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁ।'

ସରହସ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଵେଦଃ ସଵିସର୍ଗୋପସଂଯମଃ । ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଶ୍ଚ ଭଵତା ଶିକ୍ଷିତୋ ଯଦନୁଗ୍ରହାତ୍

ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିୟମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା—ଏହା ସବୁ ତୁମେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଶିଖିଥିଲ।

ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରଜାରୂପେଣ ଵର୍ତତେ । ତସ୍ଯାତ୍ମନୋଽର୍ଧଂ ପତ୍ନ୍ଯାଃ ତେ ନାନ୍ଵଗାଦ୍ ଵୀରସୂଃ କୃପୀ

ଏହି ଭଗବାନ ଦ୍ରୋଣ, ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ କୃପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ବୀର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

ତଦ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାଭାଗ ଭଵଦ୍‌ଭିଃ ର୍ଗୌରଵଂ କୁଲମ୍ । ଵୃଜିନଂ ନାର୍ହତି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଵନ୍ଦ୍ଯମଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ

ସେଥିପାଇଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାଭାଗ, ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ସେହି କୁଳ ସମ୍ମାନିତ ଓ ବନ୍ଦନୀୟ, ଏପରି କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା କଳଙ୍କ ପାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ମା ରୋଦୀଦସ୍ଯ ଜନନୀ ଗୌତମୀ ପତିଦେଵତା । ଯଥାହଂ ମୃତଵତ୍ସାଽର୍ତା ରୋଦିମ୍ଯଶ୍ରୁମୁଖୀ ମୁହୁଃ

ଏହାର ମାଆ ଗୌତମୀ, ଯିଏ ପତିନିଷ୍ଠା, ସେ ମୋତେ ପରି ମୃତ ପୁଅ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି କନ୍ଦିବାକୁ ପଡ଼ୁନାହିଁ।

ଯୈଃ କୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ରାଜନ୍ଯୈରଜିତାତ୍ମଭିଃ । ତତ୍ କୁଲଂ ପ୍ରଦହତ୍ଯାଶୁ ସାନୁବଂଧଂ ଶୁଚାର୍ପିତମ୍

ଯଦି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି, ସେହି କୁଳ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ତଥାପି ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଧର୍ମ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ସକରୁଣଂ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକଂ ସମଂ ମହତ୍ । ରାଜା ଧର୍ମସୁତୋ ରାଜ୍ଞ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯନଂଦଦ୍ ଵଚୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ସୂତ କହିଲେ: ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର, ରାଣୀଙ୍କ ଯେଉଁ କଥା ଧର୍ମମୟ, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, କରୁଣାମୟ, ସତ୍ୟ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି, ସେଥିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଯୁଯୁଧାନୋ ଧନଂଜଯଃ । ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ

ସେଠାରେ ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଯୁୟୁଧାନ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଭଗବାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ତତ୍ରାହାମର୍ଷିତୋ ଭୀମଃ ତସ୍ଯ ଶ୍ରେଯାନ୍ ଵଧଃ ସ୍ମୃତଃ । ନ ଭର୍ତୁର୍ନାତ୍ମନଶ୍ଚାର୍ଥେ ଯୋଽହନ୍ ସୁପ୍ତାନ୍ ଶିଶୂନ୍ ଵୃଥା

ସେଠାରେ ଭୀମ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କହିଲେ—ଯିଏ ନ ଗୁରୁ ପାଇଁ, ନ ନିଜ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟଥା ଶୁଅଁଥିବା ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରିଥାଏ, ତାହାର ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଉଚିତ।

ନିଶମ୍ଯ ଭୀମଗଦିତଂ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଆଲୋକ୍ଯ ଵଦନଂ ସଖ୍ଯୁଃ ଇଦମାହ ହସନ୍ନିଵ

ଭୀମଙ୍କ କଥା ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚାରିଭୁଜା ଭଗବାନ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହୀଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମବଂଧୁର୍ନ ହନ୍ତଵ୍ଯ ଆତତାଯୀ ଵଧାର୍ହଣଃ । ମଯୈଵୋଭଯମାମ୍ନାତଂ ପରିପାହ୍ଯନୁଶାସନମ୍

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଯଦିଓ ସେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଶିଖାଇଛି—ମୋ ଆଦେଶ ରକ୍ଷା କର।

କୁରୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଂ ସତ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ ସାଂତ୍ଵଯତା ପ୍ରିଯାମ୍ । ପ୍ରିଯଂ ଚ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ମହ୍ଯମେଵ ଚ

କୁରୁଙ୍କୁ ଯେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ, ଯାହା ତୁମର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା ପାଇଁ କହିଥିଲ, ଏବଂ ଯାହା ଭୀମସେନଙ୍କ, ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ସେ ସବୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କର।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଅର୍ଜୁନଃ ସହସାଽଽଜ୍ଞାଯ ହରେର୍ହାର୍ଦମଥାସିନା । ମଣିଂ ଜହାର ମୂର୍ଧନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ସହମୂର୍ଧଜମ୍

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଅର୍ଜୁନ, ହରିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ହଠାତ୍ ବୁଝି, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ମଣି ଏବଂ ଚୁଲି ସହିତ କାଟି ନେଲେ।

ଵିମୁଚ୍ଯ ରଶନାବଦ୍ଧଂ ବାଲହତ୍ଯାହତପ୍ରଭମ୍ । ତେଜସା ମଣିନା ହୀନଂ ଶିବିରାନ୍ ନିରଯାପଯତ୍

ଘଂଟା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା, ଶିଶୁହତ୍ୟାର ପାପରେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ମଣିର ତେଜ ହରାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଶିବିରରୁ ବାହାରେ ନେଇଯାଇଲେ।

ଵପନଂ ଦ୍ରଵିଣାଦାନଂ ସ୍ଥାନାନ୍ ନିର୍ଯାପଣଂ ତଥା । ଏଷ ହି ବ୍ରହ୍ମବଂଧୂନାଂ ଵଧୋ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଦୈହିକଃ

ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଧନ ନେଇଯିବା, ଏବଂ ଘରୁ ବାହାର କରିଦେବା—ଏହିଠାରେ ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶାରୀରିକ ଶାସ୍ତି ଏହିଠିକି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ।

ପୁତ୍ରଶୋକାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ କୃଷ୍ଣଯା । ସ୍ଵାନାଂ ମୃତାନାଂ ଯତ୍କୃତ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁର୍ନିର୍ହରଣାଦିକମ୍

ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କର ମୃତ ପ୍ରିୟଜନମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର, ଯଥା ଦେହକୁ ବାହାରେ ନେବା ଇତ୍ୟାଦି, ସେସବୁ କରିଥିଲେ।

ଅଥ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଯଦାତ୍ଥ ମାଂ ମହାଭାଗ ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମେଵ ମେ। ବ୍ରହ୍ମା ଭଵୋ ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଵର୍ଵାସଂ ମେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ

ଏହା ପରେ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମହାଭାଗ, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଇ କାମ କରିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମୋର ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଜାଃ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରୀତୌ ଦମ୍ପତୀ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲୌ। ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୌ କୂଜିତଂ ତାସାଂ ନିର୍ଵୃତୌ କଲଭାଷିତୈଃ

ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିଲେ, କାରଣ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ଭଲପାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୁହୁକୁହା ଓ ମିଠା କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।

ତାସାଂ ପତତ୍ରୈଃ ସୁସ୍ପର୍ଶୈଃ କୂଜିତୈର୍ମୁଗ୍ଧଚେଷ୍ଟିତୈଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମୈରଦୀନାନାଂ ପିତରୌ ମୁଦମାପତୁଃ

ସେମାନଙ୍କର ପାଖି ପାଖିର ମୃଦୁ ସ୍ପର୍ଶ, କୁହୁକୁହା ଓ ମନୋହର ଚଳନ, ଏବଂ ଛୋଟମାନେ ଆସିଲେ, ଦୁଃଖ ନଥିବା ପିତାମାତା ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଆସିଲା।

ସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧହୃଦଯାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଯଯା। ଵିମୋହିତୌ ଦୀନଧିଯୌ ଶିଶୂନ୍ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରଜାଃ

ସ୍ନେହରେ ହୃଦୟ ବନ୍ଧା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ମନରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଓ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ।

ଏକଦା ଜଗ୍ମତୁସ୍ତାସାମନ୍ନାର୍ଥଂ ତୌ କୁଟୁମ୍ବିନୌ। ପରିତଃ କାନନେ ତସ୍ମିନ୍ନର୍ଥିନୌ ଚେରତୁଶ୍ଚିରମ୍

ଏକଦିନ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଘରେ ଥିବା ଛୋଟମାନେ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ; ସେଇ କାନନରେ, ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଘୁରିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାନ୍ଲୁବ୍ଧକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦୃଚ୍ଛାତୋ ଵନେଚରଃ। ଜଗୃହେ ଜାଲମାତତ୍ଯ ଚରତଃ ସ୍ଵାଲଯାନ୍ତିକେ

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ଶିକାରୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଜାଲ ଛାଡ଼ି, ନିଜ ଘଁସାଘଁସି ନିଡ଼ର ନିକଟରେ ଘୁରୁଥିବା ଛୋଟମାନେକୁ ଧରିଲେ।

କପୋତଶ୍ଚ କପୋତୀ ଚ ପ୍ରଜାପୋଷେ ସଦୋତ୍ସୁକୌ। ଗତୌ ପୋଷଣମାଦାଯ ସ୍ଵନୀଡମୁପଜଗ୍ମତୁଃ

ପିଲାମାନେ ପୋଷଣ କରିବାରେ ସଦା ଉତ୍ସୁକ, ସେ ପୁରୁଷ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ କପୋତ, ଖାଦ୍ୟ ନେଇ ନିଜ ଘଁସାଘଁସି ନିଡ଼କୁ ଫେରିଲେ।

କପୋତୀ ସ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଲକାନ୍ଜାଲସଂଵୃତାନ୍। ତାନଭ୍ଯଧାଵତ୍କ୍ରୋଶନ୍ତୀ କ୍ରୋଶତୋ ଭୃଶଦୁଃଖିତା

କପୋତୀ ନିଜ ପିଲାମାନେକୁ ଜାଲରେ ଆଟକା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

ସାସକୃତ୍ସ୍ନେହଗୁଣିତା! ଦୀନଚିତ୍ତାଜମାଯଯା। ସ୍ଵଯଂ ଚାବଧ୍ଯତ ଶିଚା ବଦ୍ଧାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯପସ୍ମୃତିଃ

ସେ, ସ୍ନେହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ନିଜ ପିଲାମାନେକୁ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଜାଲରେ ଆଟକିଗଲେ, ଜ୍ଞାନ ହରାଇଲେ।

କପୋତଃ ସ୍ଵାତ୍ମଜାନ୍ବଦ୍ଧାନାତ୍ମନୋଽପ୍ଯଧିକାନ୍ପ୍ରିଯାନ୍। ଭାର୍ଯାଂ ଚାତ୍ମସମାଂ ଦୀନୋ ଵିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ

କପୋତ, ନିଜ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ପିଲାମାନେ ବନ୍ଧା ଓ ନିଜ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବନ୍ଧା ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।

ଅହୋ ମେ ପଶ୍ଯତାପାଯମଲ୍ପପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ଅତୃପ୍ତସ୍ଯାକୃତାର୍ଥସ୍ଯ ଗୃହସ୍ତ୍ରୈଵର୍ଗିକୋ ହତଃ

ହାଁ, ମୋର ଦୁଃଖ ଦେଖ, ଅଳ୍ପ ପୁଣ୍ୟ ଓ ମୂର୍ଖ ମନର ଫଳ! ଅତୃପ୍ତ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହି, ଘରସ୍ଥ ଜୀବନର ତିନି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।

ଅନୁରୂପାନୁକୂଲା ଚ ଯସ୍ଯ ମେ ପତିଦେଵତା। ଶୂନ୍ଯେ ଗୃହେ ମାଂ ସନ୍ତ୍ଯଜ୍ଯ ପୁତ୍ରୈଃ ସ୍ଵର୍ଯାତି ସାଧୁଭିଃ

ଯିଏ ମୋର ମନର ଅନୁକୂଳ ଓ ମୋ ପତିଦେବୀ ଥିଲେ, ସେ ଏହି ଶୂନ୍ୟ ଘରରେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ପୁଅମାନେ ସହିତ, ନିର୍ମଳ ମନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ।