ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ପ୍ରଜୋପପ୍ଲଵମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକଵ୍ଯତିକରଂ ଚ ତମ୍ । ମତଂ ଚ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସଂଜହାରାର୍ଜୁନୋ ଦ୍ଵଯମ୍

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଲୋକର ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି, ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ମନେପକାଇ, ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଉଟି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଉପସମାହାର କଲେ।

ତତ ଆସାଦ୍ଯ ତରସା ଦାରୁଣଂ ଗୌତମୀସୁତମ୍ । ବବଂଧାମର୍ଷତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପଶୁଂ ରଶନଯା ଯଥା

ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଗୌତମୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ପଶୁକୁ ଯେପରି ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

ଶିବିରାଯ ନିନୀଷନ୍ତଂ ରଜ୍ଜ୍ଵା ବଦ୍ଧ୍ଵା ରିପୁଂ ବଲାତ୍ । ପ୍ରାହାର୍ଜୁନଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ଭଗଵାନ୍ ଅଂବୁଜେକ୍ଷଣଃ

ଶତ୍ରୁକୁ ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧି, ଶିବିରକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, କମଳନୟନ ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମୈନଂ ପାର୍ଥାର୍ହସି ତ୍ରାତୁଂ ବ୍ରହ୍ମବଂଧୁମିମଂ ଜହି । ଯୋ ଅସୌ ଅନାଗସଃ ସୁପ୍ତାନ୍ ଅଵଧୀନ୍ନିଶି ବାଲକାନ୍

ହେ ପାର୍ଥ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ! ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ଦୋଷହୀନ, ଘୁମାଉଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ରାତିରେ ମାରିଦେଲା, ତାକୁ ମାର।

ମତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତମୁନ୍ମତ୍ତଂ ସୁପ୍ତଂ ବାଲଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଜଡମ୍ । ପ୍ରପନ୍ନଂ ଵିରଥଂ ଭୀତଂ ନ ରିପୁଂ ହନ୍ତି ଧର୍ମଵିତ୍

ଯେଉଁଠି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ସେ କେବେ ମଦମତ, ଅସାବଧାନ, ପାଗଳ, ଶୁଅଁଥିବା, ଶିଶୁ, ଜଣେ ଜିଅ, ମୂଢ଼, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, କିମ୍ବା ଭୟଭିତ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରେନି।

ସ୍ଵପ୍ରାଣାନ୍ଯଃ ପରପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରପୁଷ୍ଣାତ୍ଯଘୃଣଃ ଖଲଃ । ତଦ୍ ଵଧସ୍ତସ୍ଯ ହି ଶ୍ରେଯୋ ଯଦ୍ ଦୋଷାଦ୍ଯାତ୍ଯଧଃ ପୁମାନ୍

ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରି ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଏ, ତାହାରେ କୌଣସି ଦୟା ନାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ। ଏପରି ପାପ କରି ଲୋକ ଅଧୋଗତିକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।

ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଂ ଚ ଭଵତା ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୈ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତୋ ମମ । ଆହରିଷ୍ଯେ ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ତେ ମାନିନି ପୁତ୍ରହା

ତୁମେ ମୋ ଶୁଣିବା ସମୟରେ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, 'ତୁମ ପୁଅମାନେଂକୁ ମାରିଥିବା ଏହି ଅହଂକାରୀର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି।'

ତଦସୌ ଵଧ୍ଯତାଂ ପାପ ଆତତାଯ୍ଯାତ୍ମବଂଧୁହା । ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ଵିପ୍ରିଯଂ ଵୀର କୃତଵାନ୍ କୁଲପାଂସନଃ

ସେଠାରୁ, ଏହି ପାପୀକୁ ମାର, କାରଣ ସେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ମାରିଛି, ଭୃତ୍ୟଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି ଏବଂ ଘରକୁ କଳଙ୍କ ଲାଗିଛି।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ପରୀକ୍ଷତା ଧର୍ମଂ ପାର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣେନ ଚୋଦିତଃ । ନୈଚ୍ଛଦ୍ ହନ୍ତୁଂ ଗୁରୁସୁତଂ ଯଦ୍ଯପ୍ଯାତ୍ମହନଂ ମହାନ୍

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେନି, ଯଦିଓ ସେ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ।

ଅଥୋପେତ୍ଯ ସ୍ଵଶିବିରଂ ଗୋଵିଂଦପ୍ରିଯସାରଥିଃ । ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତଂ ପ୍ରିଯାଯୈ ଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ଆତ୍ମଜାନ୍ ହତାନ୍

ତାପରେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାରଥି ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରି, ମୃତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।

(ଵଂଶସ୍ଥ) ତଥାହୃତଂ ପଶୁଵତ୍ପାଶବଦ୍ଧଂ ଅଵାଙ୍ମୁଖଂ କର୍ମଜୁଗୁପ୍ସିତେନ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣାପକୃତଂ ଗୁରୋଃ ସୁତଂ ଵାମସ୍ଵଭାଵା କୃପଯା ନନାମ ଚ

ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଶୁ ପରି ଦଉଡ଼ାଇ, ଦୌଷ୍ୟକର୍ମରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୃଢ଼ ରସିରେ ବାନ୍ଧି ଆଣାଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମହିମା ହରାଯିବାରେ, ସ୍ୱଭାବରେ କମଳା କୃପୀ କୃପାବଶତଃ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଉଵାଚ ଚାସହନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ବଂଧନାନଯନଂ ସତୀ । ମୁଚ୍ଯତାଂ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଏଷ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିତରାଂ ଗୁରୁଃ

ସେ ବନ୍ଧନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିପାରିଲେନି, କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼, ଛାଡ଼! ଏହେଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁ।'

ସରହସ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଵେଦଃ ସଵିସର୍ଗୋପସଂଯମଃ । ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଶ୍ଚ ଭଵତା ଶିକ୍ଷିତୋ ଯଦନୁଗ୍ରହାତ୍

ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିୟମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା—ଏହା ସବୁ ତୁମେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଶିଖିଥିଲ।

ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରଜାରୂପେଣ ଵର୍ତତେ । ତସ୍ଯାତ୍ମନୋଽର୍ଧଂ ପତ୍ନ୍ଯାଃ ତେ ନାନ୍ଵଗାଦ୍ ଵୀରସୂଃ କୃପୀ

ଏହି ଭଗବାନ ଦ୍ରୋଣ, ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ କୃପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ବୀର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

ତଦ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାଭାଗ ଭଵଦ୍‌ଭିଃ ର୍ଗୌରଵଂ କୁଲମ୍ । ଵୃଜିନଂ ନାର୍ହତି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଵନ୍ଦ୍ଯମଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ

ସେଥିପାଇଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାଭାଗ, ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ସେହି କୁଳ ସମ୍ମାନିତ ଓ ବନ୍ଦନୀୟ, ଏପରି କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା କଳଙ୍କ ପାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ମା ରୋଦୀଦସ୍ଯ ଜନନୀ ଗୌତମୀ ପତିଦେଵତା । ଯଥାହଂ ମୃତଵତ୍ସାଽର୍ତା ରୋଦିମ୍ଯଶ୍ରୁମୁଖୀ ମୁହୁଃ

ଏହାର ମାଆ ଗୌତମୀ, ଯିଏ ପତିନିଷ୍ଠା, ସେ ମୋତେ ପରି ମୃତ ପୁଅ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି କନ୍ଦିବାକୁ ପଡ଼ୁନାହିଁ।

ଯୈଃ କୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ରାଜନ୍ଯୈରଜିତାତ୍ମଭିଃ । ତତ୍ କୁଲଂ ପ୍ରଦହତ୍ଯାଶୁ ସାନୁବଂଧଂ ଶୁଚାର୍ପିତମ୍

ଯଦି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି, ସେହି କୁଳ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ତଥାପି ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଧର୍ମ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ସକରୁଣଂ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକଂ ସମଂ ମହତ୍ । ରାଜା ଧର୍ମସୁତୋ ରାଜ୍ଞ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯନଂଦଦ୍ ଵଚୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ସୂତ କହିଲେ: ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର, ରାଣୀଙ୍କ ଯେଉଁ କଥା ଧର୍ମମୟ, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, କରୁଣାମୟ, ସତ୍ୟ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି, ସେଥିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଯୁଯୁଧାନୋ ଧନଂଜଯଃ । ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ

ସେଠାରେ ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଯୁୟୁଧାନ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଭଗବାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ତତ୍ରାହାମର୍ଷିତୋ ଭୀମଃ ତସ୍ଯ ଶ୍ରେଯାନ୍ ଵଧଃ ସ୍ମୃତଃ । ନ ଭର୍ତୁର୍ନାତ୍ମନଶ୍ଚାର୍ଥେ ଯୋଽହନ୍ ସୁପ୍ତାନ୍ ଶିଶୂନ୍ ଵୃଥା

ସେଠାରେ ଭୀମ, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, କହିଲେ—ଯିଏ ନ ଗୁରୁ ପାଇଁ, ନ ନିଜ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟଥା ଶୁଅଁଥିବା ଶିଶୁମାନେକୁ ମାରିଥାଏ, ତାହାର ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଉଚିତ।

ନିଶମ୍ଯ ଭୀମଗଦିତଂ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଆଲୋକ୍ଯ ଵଦନଂ ସଖ୍ଯୁଃ ଇଦମାହ ହସନ୍ନିଵ

ଭୀମଙ୍କ କଥା ଓ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଚାରିଭୁଜା ଭଗବାନ, ତାଙ୍କ ସ୍ନେହୀଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ବ୍ରହ୍ମବଂଧୁର୍ନ ହନ୍ତଵ୍ଯ ଆତତାଯୀ ଵଧାର୍ହଣଃ । ମଯୈଵୋଭଯମାମ୍ନାତଂ ପରିପାହ୍ଯନୁଶାସନମ୍

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ଯଦିଓ ସେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ। ମୁଁ ଦୁଇଟି ପକ୍ଷ ଶିଖାଇଛି—ମୋ ଆଦେଶ ରକ୍ଷା କର।

କୁରୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଂ ସତ୍ଯଂ ଯତ୍ତତ୍ ସାଂତ୍ଵଯତା ପ୍ରିଯାମ୍ । ପ୍ରିଯଂ ଚ ଭୀମସେନସ୍ଯ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ମହ୍ଯମେଵ ଚ

କୁରୁଙ୍କୁ ଯେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ, ଯାହା ତୁମର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେବା ପାଇଁ କହିଥିଲ, ଏବଂ ଯାହା ଭୀମସେନଙ୍କ, ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ, ସେ ସବୁକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ କର।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଅର୍ଜୁନଃ ସହସାଽଽଜ୍ଞାଯ ହରେର୍ହାର୍ଦମଥାସିନା । ମଣିଂ ଜହାର ମୂର୍ଧନ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ସହମୂର୍ଧଜମ୍

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଅର୍ଜୁନ, ହରିଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ହଠାତ୍ ବୁଝି, ତାଙ୍କର ତଳୱାର ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରୁ ମଣି ଏବଂ ଚୁଲି ସହିତ କାଟି ନେଲେ।

ଵିମୁଚ୍ଯ ରଶନାବଦ୍ଧଂ ବାଲହତ୍ଯାହତପ୍ରଭମ୍ । ତେଜସା ମଣିନା ହୀନଂ ଶିବିରାନ୍ ନିରଯାପଯତ୍

ଘଂଟା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା, ଶିଶୁହତ୍ୟାର ପାପରେ ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା, ଏବଂ ମଣିର ତେଜ ହରାଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରି, ଶିବିରରୁ ବାହାରେ ନେଇଯାଇଲେ।

ଵପନଂ ଦ୍ରଵିଣାଦାନଂ ସ୍ଥାନାନ୍ ନିର୍ଯାପଣଂ ତଥା । ଏଷ ହି ବ୍ରହ୍ମବଂଧୂନାଂ ଵଧୋ ନାନ୍ଯୋଽସ୍ତି ଦୈହିକଃ

ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇବା, ଧନ ନେଇଯିବା, ଏବଂ ଘରୁ ବାହାର କରିଦେବା—ଏହିଠାରେ ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଶାରୀରିକ ଶାସ୍ତି ଏହିଠିକି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ।

ପୁତ୍ରଶୋକାତୁରାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସହ କୃଷ୍ଣଯା । ସ୍ଵାନାଂ ମୃତାନାଂ ଯତ୍କୃତ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁର୍ନିର୍ହରଣାଦିକମ୍

ପୁଅର ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ, ତାଙ୍କର ମୃତ ପ୍ରିୟଜନମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦରକାର, ଯଥା ଦେହକୁ ବାହାରେ ନେବା ଇତ୍ୟାଦି, ସେସବୁ କରିଥିଲେ।

ଅଥ ସପ୍ତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଯଦାତ୍ଥ ମାଂ ମହାଭାଗ ତଚ୍ଚିକୀର୍ଷିତମେଵ ମେ। ବ୍ରହ୍ମା ଭଵୋ ଲୋକପାଲାଃ ସ୍ଵର୍ଵାସଂ ମେଽଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ

ଏହା ପରେ ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମହାଭାଗ, ତୁମେ ମୋତେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେଇ କାମ କରିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ମୋର ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।

ପ୍ରଜାଃ ପୁପୁଷତୁଃ ପ୍ରୀତୌ ଦମ୍ପତୀ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲୌ। ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୌ କୂଜିତଂ ତାସାଂ ନିର୍ଵୃତୌ କଲଭାଷିତୈଃ

ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିଲେ, କାରଣ ଦମ୍ପତି ଦୁଇଜଣ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପ୍ରତି ଭଲପାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୁହୁକୁହା ଓ ମିଠା କଥା ଶୁଣି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ।