ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଅର୍ଜୁନ ଉଵାଚ । କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ଭକ୍ତାନାମଭଯଙ୍କର । ତ୍ଵମେକୋ ଦହ୍ଯମାନାନାଂ ଅପଵର୍ଗୋଽସି ସଂସୃତେଃ

ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ରେ କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ମହାବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟ ଦୂର କରୁଥିବା ଏକମାତ୍ର ଅଶ୍ରୟ; ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଜଳୁଥିବା ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ତୁମେ।

ତ୍ଵମାଦ୍ଯଃ ପୁରୁଷଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଈଶ୍ଵରଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ । ମାଯାଂ ଵ୍ଯୁଦସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା କୈଵଲ୍ଯେ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମନି

ତୁମେ ଆଦି ପୁରୁଷ, ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱାମୀ, ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ଉପରେ; ଚେତନାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମାୟାକୁ ଦୂର କରି, ଏକତାରେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସିଛ।

ସ ଏଵ ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ମାଯାମୋହିତଚେତସଃ । ଵିଧତ୍ସେ ସ୍ଵେନ ଵୀର୍ଯେଣ ଶ୍ରେଯୋ ଧର୍ମାଦିଲକ୍ଷଣମ୍

ତୁମେ ଏକାକି, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ମାୟାରେ ମୁହିଯାଇଥିବା ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଛ।

ତଥାଯଂ ଚାଵତାରସ୍ତେ ଭୁଵୋ ଭାରଜିହୀର୍ଷଯା । ସ୍ଵାନାଂ ଚାନନ୍ଯଭାଵାନାଂ ଅନୁଧ୍ଯାନାଯ ଚାସକୃତ୍

ଏହିପରି, ତୁମର ଏହି ଅବତାର ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ଆସିଛି, ଏବଂ ନିଜ ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ଅବତରଣ କରୁଛ।

କିମିଦଂ ସ୍ଵିତ୍କୁତୋ ଵେତି ଦେଵଦେଵ ନ ଵେଦ୍‌ମ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵତୋ ମୁଖମାଯାତି ତେଜଃ ପରମଦାରୁଣମ୍

ଏହା କଣ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛି, ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତେଜ ଆସୁଛି।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଵେତ୍ଥେଦଂ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମମସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍ । ନୈଵାସୌ ଵେଦ ସଂହାରଂ ପ୍ରାଣବାଧ ଉପସ୍ଥିତେ

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଏହା ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ବୋଲି ଜାଣ; ସେ ଏହାକୁ ଉପସମାହାର କରିବା ଉପାୟ ଜାଣିନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଆସିଛି।

ନ ହ୍ଯସ୍ଯାନ୍ଯତମଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଵକର୍ଶନମ୍ । ଜହ୍ଯସ୍ତ୍ରତେଜ ଉନ୍ନଦ୍ଧଂ ଅସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୋ ହ୍ଯସ୍ତ୍ରତେଜସା

ଏହାକୁ ପ୍ରତିବାଦ କରିବାକୁ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ନାହିଁ; ଅସ୍ତ୍ର ଜଣା ଲୋକ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏହାର ତେଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିବ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵତା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଫାଲ୍ଗୁନଃ ପରଵୀରହା । ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାପସ୍ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଂ ବ୍ରାହ୍ମାଯ ସଂଦଧେ

ସୂତ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ଅର୍ଜୁନ ପାଣି ଛୁଇଁ, ପରିକ୍ରମା କରି, ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିବାଦ କଲେ।

ସଂହତ୍ଯ ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଉଭଯୋଃ ତେଜସୀ ଶରସଂଵୃତେ । ଆଵୃତ୍ଯ ରୋଦସୀ ଖଂ ଚ ଵଵୃଧାତେଽର୍କଵହ୍ନିଵତ୍

ଉଭୟ ଅସ୍ତ୍ରର ତେଜ ଏକଠି ହୋଇ, ବାଣରେ ଢାକାଯାଇ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟାଗ୍ନି ପରି ବଢ଼ିଗଲା।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ତ୍ରତେଜସ୍ତୁ ତଯୋଃ ତ୍ରିଁଲ୍ଲୋକାନ୍ ପ୍ରଦହନ୍ମହତ୍ । ଦହ୍ଯମାନାଃ ପ୍ରଜାଃ ସର୍ଵାଃ ସାଂଵର୍ତକମମଂସତ

ସେ ଦୁଇ ଅସ୍ତ୍ରର ତେଜ ତିନି ଲୋକକୁ ପୋଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦହିଯାଉଥିବାରେ, ଏହା ସଂହାର ଅଗ୍ନି ଭାବିଲେ।

ପ୍ରଜୋପପ୍ଲଵମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକଵ୍ଯତିକରଂ ଚ ତମ୍ । ମତଂ ଚ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସଂଜହାରାର୍ଜୁନୋ ଦ୍ଵଯମ୍

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଲୋକର ଅଶାନ୍ତି ଦେଖି, ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉପଦେଶ ମନେପକାଇ, ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇଉଟି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଉପସମାହାର କଲେ।

ତତ ଆସାଦ୍ଯ ତରସା ଦାରୁଣଂ ଗୌତମୀସୁତମ୍ । ବବଂଧାମର୍ଷତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପଶୁଂ ରଶନଯା ଯଥା

ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଗୌତମୀପୁତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ପଶୁକୁ ଯେପରି ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।

ଶିବିରାଯ ନିନୀଷନ୍ତଂ ରଜ୍ଜ୍ଵା ବଦ୍ଧ୍ଵା ରିପୁଂ ବଲାତ୍ । ପ୍ରାହାର୍ଜୁନଂ ପ୍ରକୁପିତୋ ଭଗଵାନ୍ ଅଂବୁଜେକ୍ଷଣଃ

ଶତ୍ରୁକୁ ରସ୍ସିରେ ବାନ୍ଧି, ଶିବିରକୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, କମଳନୟନ ଭଗବାନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ।

ମୈନଂ ପାର୍ଥାର୍ହସି ତ୍ରାତୁଂ ବ୍ରହ୍ମବଂଧୁମିମଂ ଜହି । ଯୋ ଅସୌ ଅନାଗସଃ ସୁପ୍ତାନ୍ ଅଵଧୀନ୍ନିଶି ବାଲକାନ୍

ହେ ପାର୍ଥ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ! ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ଦୋଷହୀନ, ଘୁମାଉଥିବା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ରାତିରେ ମାରିଦେଲା, ତାକୁ ମାର।

ମତ୍ତଂ ପ୍ରମତ୍ତମୁନ୍ମତ୍ତଂ ସୁପ୍ତଂ ବାଲଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଜଡମ୍ । ପ୍ରପନ୍ନଂ ଵିରଥଂ ଭୀତଂ ନ ରିପୁଂ ହନ୍ତି ଧର୍ମଵିତ୍

ଯେଉଁଠି ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ, ସେ କେବେ ମଦମତ, ଅସାବଧାନ, ପାଗଳ, ଶୁଅଁଥିବା, ଶିଶୁ, ଜଣେ ଜିଅ, ମୂଢ଼, ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, କିମ୍ବା ଭୟଭିତ ଶତ୍ରୁକୁ ମାରେନି।

ସ୍ଵପ୍ରାଣାନ୍ଯଃ ପରପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରପୁଷ୍ଣାତ୍ଯଘୃଣଃ ଖଲଃ । ତଦ୍ ଵଧସ୍ତସ୍ଯ ହି ଶ୍ରେଯୋ ଯଦ୍ ଦୋଷାଦ୍ଯାତ୍ଯଧଃ ପୁମାନ୍

ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରି ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଏ, ତାହାରେ କୌଣସି ଦୟା ନାହିଁ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ। ଏପରି ପାପ କରି ଲୋକ ଅଧୋଗତିକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ତାହାର ମୃତ୍ୟୁ ଭଲ।

ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଂ ଚ ଭଵତା ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୈ ଶ୍ରୃଣ୍ଵତୋ ମମ । ଆହରିଷ୍ଯେ ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ତେ ମାନିନି ପୁତ୍ରହା

ତୁମେ ମୋ ଶୁଣିବା ସମୟରେ ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲେ, 'ତୁମ ପୁଅମାନେଂକୁ ମାରିଥିବା ଏହି ଅହଂକାରୀର ମୁଣ୍ଡ ଆଣିଦେବି।'

ତଦସୌ ଵଧ୍ଯତାଂ ପାପ ଆତତାଯ୍ଯାତ୍ମବଂଧୁହା । ଭର୍ତୁଶ୍ଚ ଵିପ୍ରିଯଂ ଵୀର କୃତଵାନ୍ କୁଲପାଂସନଃ

ସେଠାରୁ, ଏହି ପାପୀକୁ ମାର, କାରଣ ସେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ମାରିଛି, ଭୃତ୍ୟଙ୍କୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ କରିଛି ଏବଂ ଘରକୁ କଳଙ୍କ ଲାଗିଛି।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଏଵଂ ପରୀକ୍ଷତା ଧର୍ମଂ ପାର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣେନ ଚୋଦିତଃ । ନୈଚ୍ଛଦ୍ ହନ୍ତୁଂ ଗୁରୁସୁତଂ ଯଦ୍ଯପ୍ଯାତ୍ମହନଂ ମହାନ୍

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଧର୍ମକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ପାର୍ଥ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେନି, ଯଦିଓ ସେ ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ।

ଅଥୋପେତ୍ଯ ସ୍ଵଶିବିରଂ ଗୋଵିଂଦପ୍ରିଯସାରଥିଃ । ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ତଂ ପ୍ରିଯାଯୈ ଶୋଚନ୍ତ୍ଯା ଆତ୍ମଜାନ୍ ହତାନ୍

ତାପରେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସାରଥି ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରି, ମୃତ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମ୍ବାଦ ଦେଲେ।

(ଵଂଶସ୍ଥ) ତଥାହୃତଂ ପଶୁଵତ୍ପାଶବଦ୍ଧଂ ଅଵାଙ୍ମୁଖଂ କର୍ମଜୁଗୁପ୍ସିତେନ । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ କୃଷ୍ଣାପକୃତଂ ଗୁରୋଃ ସୁତଂ ଵାମସ୍ଵଭାଵା କୃପଯା ନନାମ ଚ

ଗୁରୁଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଶୁ ପରି ଦଉଡ଼ାଇ, ଦୌଷ୍ୟକର୍ମରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୃଢ଼ ରସିରେ ବାନ୍ଧି ଆଣାଯାଉଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମହିମା ହରାଯିବାରେ, ସ୍ୱଭାବରେ କମଳା କୃପୀ କୃପାବଶତଃ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

(ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍) ଉଵାଚ ଚାସହନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ବଂଧନାନଯନଂ ସତୀ । ମୁଚ୍ଯତାଂ ମୁଚ୍ଯତାଂ ଏଷ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନିତରାଂ ଗୁରୁଃ

ସେ ବନ୍ଧନ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିପାରିଲେନି, କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼, ଛାଡ଼! ଏହେଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁ।'

ସରହସ୍ଯୋ ଧନୁର୍ଵେଦଃ ସଵିସର୍ଗୋପସଂଯମଃ । ଅସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଶ୍ଚ ଭଵତା ଶିକ୍ଷିତୋ ଯଦନୁଗ୍ରହାତ୍

ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ଓ ନିୟମ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା—ଏହା ସବୁ ତୁମେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଶିଖିଥିଲ।

ସ ଏଷ ଭଗଵାନ୍ ଦ୍ରୋଣଃ ପ୍ରଜାରୂପେଣ ଵର୍ତତେ । ତସ୍ଯାତ୍ମନୋଽର୍ଧଂ ପତ୍ନ୍ଯାଃ ତେ ନାନ୍ଵଗାଦ୍ ଵୀରସୂଃ କୃପୀ

ଏହି ଭଗବାନ ଦ୍ରୋଣ, ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ କୃପୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ଯିଏ ଏହି ବୀର ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ।

ତଦ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାଭାଗ ଭଵଦ୍‌ଭିଃ ର୍ଗୌରଵଂ କୁଲମ୍ । ଵୃଜିନଂ ନାର୍ହତି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଵନ୍ଦ୍ଯମଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ

ସେଥିପାଇଁ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ମହାଭାଗ, ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ଉଚ୍ଚ କୁଳର, ସେହି କୁଳ ସମ୍ମାନିତ ଓ ବନ୍ଦନୀୟ, ଏପରି କୁକର୍ମ ଦ୍ୱାରା କଳଙ୍କ ପାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ମା ରୋଦୀଦସ୍ଯ ଜନନୀ ଗୌତମୀ ପତିଦେଵତା । ଯଥାହଂ ମୃତଵତ୍ସାଽର୍ତା ରୋଦିମ୍ଯଶ୍ରୁମୁଖୀ ମୁହୁଃ

ଏହାର ମାଆ ଗୌତମୀ, ଯିଏ ପତିନିଷ୍ଠା, ସେ ମୋତେ ପରି ମୃତ ପୁଅ ପାଇଁ ପୁନିପୁନି କନ୍ଦିବାକୁ ପଡ଼ୁନାହିଁ।

ଯୈଃ କୋପିତଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ରାଜନ୍ଯୈରଜିତାତ୍ମଭିଃ । ତତ୍ କୁଲଂ ପ୍ରଦହତ୍ଯାଶୁ ସାନୁବଂଧଂ ଶୁଚାର୍ପିତମ୍

ଯଦି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରାଜାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳକୁ କ୍ରୋଧିତ କରନ୍ତି, ସେହି କୁଳ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ପବିତ୍ର, ତଥାପି ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ସୂତ ଉଵାଚ । ଧର୍ମ୍ଯଂ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ସକରୁଣଂ ନିର୍ଵ୍ଯଲୀକଂ ସମଂ ମହତ୍ । ରାଜା ଧର୍ମସୁତୋ ରାଜ୍ଞ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯନଂଦଦ୍ ଵଚୋ ଦ୍ଵିଜାଃ

ସୂତ କହିଲେ: ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର, ରାଣୀଙ୍କ ଯେଉଁ କଥା ଧର୍ମମୟ, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, କରୁଣାମୟ, ସତ୍ୟ ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି, ସେଥିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।

ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ଯୁଯୁଧାନୋ ଧନଂଜଯଃ । ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀପୁତ୍ରୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତଃ

ସେଠାରେ ନକୁଳ, ସହଦେବ, ଯୁୟୁଧାନ, ଧନଞ୍ଜୟ, ଦେବକୀଙ୍କ ପୁଅ ଭଗବାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।