ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଜରଠତ୍ଵଂ ସମାଯାତୌ ତେନ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତା । ସାହଂ ତୁ ତରୁଣୀ କସ୍ମାତ୍ ସୁତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ଇମୌ କୁତଃ

ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋର ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ଯୁବତୀ ହେଲି, ତେବେ ମୋର ପୁଅମାନେ କିଏ ଏତେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ?

ତ୍ରଯାଣାଂ ସହଚାରିତ୍ଵାତ୍ ଵୈପରୀତ୍ଯଂ କୁତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଘଟତେ ଜରଠା ମାତା ତରୁଣୌ ତନଯୌ ଇତି

ଆମେ ତିନିଜଣ ସଦା ସଙ୍ଗେ ରହୁଥିଲୁ, ତଥାପି ଏହି ଉଲ୍ଟା ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବା ହୁଏ।

ଅତଃ ଶୋଚାମି ଚାତ୍ମାନଂ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସା । ଵଦ ଯୋଗନିଧେ ଧୀମନ୍ କାରଣଂ ଚାତ୍ର କିଂ ଭଵେତ୍

ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ ବୋଧ କରୁଛି, ମୋର ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି; ହେ ଯୋଗସମ୍ପଦା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ କ'ଣ କାରଣ ଅଛି କହ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଜ୍ଞାନେନାତ୍ମନି ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଂ ଏତତ୍ ତଵାନଘେ । ନ ଵିଷାଦଃ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ହରିଃ ଶଂ ତେ କରିଷ୍ଯତି

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ନିର୍ମଳ ଏକ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଦେଖୁଛି । ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ହରି ଆପଣଙ୍କ ଭଲ କରିବେ ।

ସୂତ ଉଵାଚ - କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଊଚେ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ

ସୂତ କହିଲେ — ସେଇ କଥାକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୁଝି, ମହାମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁଣୁଷ୍ଵଵହିତା ବାଲେ ଯୋଗୋଽଯଂ ଦାରୁଣା କଲିଃ । ତେନ ଲୁପ୍ତଃ ସଦାଚାରୋ ଯୋଗମାର୍ଗଃ ତପାଂସି ଚ

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଝିଅ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ । ଏହି ଯୋଗ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ସଦାଚାର, ଯୋଗର ପଥ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ହରାଇଯାଇଛି ।

ଜନା ଅଘାସୁରାଯନ୍ତେ ଶାଠ୍ଯଦୁଷ୍କର୍ମକାରିଣଃ । ଇହ ସନ୍ତୋ ଵିଷୀଦନ୍ତି ପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ହି ଅସାଧଵଃ । ଧତ୍ତେ ଧୈର୍ଯଂ ତୁ ଯୋ ଧୀମାନ୍ ସ ଧୀରଃ ପଣ୍ଡିତୋଽଥଵା

ଲୋକେ ଏବେ ଅଘାସୁର ପରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଠକିବା ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅସଜ୍ଜନମାନେ ଖୁସି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଥାଏ, ସେଠି ତାହାକୁ ନିଜେ ପ୍ରକୃତ ଧୀର ଓ ପଣ୍ଡିତ କୁହାଯାଏ ।

ଅସ୍ପୃଶ୍ଯାନ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯେଯଂ ଶେଷଭାରକରୀ ଧରା । ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ କ୍ରମାତ୍ ଜାତା ମଂଗଲଂ ନାପି ଦୃଶ୍ଯତେ

ଏହି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ପୃଥିବୀ ଏବେ ଭାର ବୋହୁଛି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ କୌଣସି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ।

ନ ତ୍ଵାମପି ସୁତୈଃ ସାକଂ କୋଽପି ପଶ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଉପେକ୍ଷିତାନୁରାଗାନ୍ଧୈଃ ଜର୍ଜରତ୍ଵେନ ସଂସ୍ଥିତା

ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ କେହି ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଅନଦୃଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।

ଵୃନ୍ଦାଵନସ୍ଯ ସଂଯୋଗାତ୍ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ତରୁଣୀ ନଵା । ଧନ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ତେନ ଭକ୍ତିଃ ନୃତ୍ଯତି ଯତ୍ର ଚ

ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ମିଶି, ଆପଣ ପୁଣି ତରୁଣୀ ଓ ନୂତନ ହେଲେ; ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ ।

ଅତ୍ରେମୌ ଗ୍ରାହକାଭାଵାତ୍ ନ ଜରାମପି ମୁଞ୍ଚତଃ । କିଞ୍ଚିତ୍ ଆତ୍ମସୁଖେନେହ ପ୍ରସୁପ୍ତିଃ ମନ୍ଯତେଽନଯୋଃ

ଏଠାରେ ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ; ଅଳ୍ପ ସ୍ୱସ୍ତିରେ ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ମନେ କରୁଛନ୍ତି ।

ଭକ୍ତିରୁଵାଚ - କଥଂ ପରୀକ୍ଷିତା ରାଜ୍ଞା ସ୍ଥାପିତୋ ହ୍ଯଶୁଚିଃ କଲିଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ କଲୌ ସର୍ଵସାରଃ କୁତ୍ର ଗତୋ ମହାନ୍

ଭକ୍ତି କହିଲେ — ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ କିପରି ଏହି ଅଶୁଚି କଳିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କଳିଯୁଗ ଆସିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା?

କରୁଣାପରେଣ ହରିଣାପି ଅଧର୍ମ କଥମୀକ୍ଷ୍ଯତେ । ଇମଂ ମେ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ତ୍ଵଦ୍ଵାଚା ସୁଖିତାସ୍ମ୍ଯହମ୍

ଦୟାମୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ଦୂର କର, ଆପଣଙ୍କ କଥାରେ ମୁଁ ସୁଖୀ ହେବି ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଯଦି ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ବାଲେ ପ୍ରେମତଃ ଶ୍ରଵଣଂ କୁରୁ । ସର୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଭଦ୍ରେ କଶ୍ମଲଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯତି

ନାରଦ କହିଲେ — ତୁମେ ପଚାରିଛ, ଝିଅ, ସ୍ନେହରେ ଶୁଣ । ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେବି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ ।

ଯଦା ମୁକୁନ୍ଦୋ ଭଗଵାନ୍ କ୍ଷ୍ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵପଦଂ ଗତଃ । ତଦ୍‌ଦିନାତ୍ କଲିରାଯାତଃ ସର୍ଵସାଧନବାଧକଃ

ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ, ଭଗବାନ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେହି ଦିନରୁ କଳିଯୁଗ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ବାଧା ହେଲା ।

ଦୃଷ୍ଟୋ ଦିଗ୍ଵିଜଯେ ରାଜ୍ଞା ଦୀନଵତ୍ ଶରଣଂ ଗତଃ । ନ ମଯା ମାରଣୀଯୋଽଯଂ ସାରଂଗ ଇଵ ସରଭୁକ୍

ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ କଳି ଶରଣ ନେଲା; ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଲିନି, ମଧୁ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ମଧୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ।

ଯତ୍ଫଲଂ ନାସ୍ତି ତପସା ନ ଯୋଗେନ ସମାଧିନା । ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ସମ୍ଯକ୍ କଲୌ କେଶଵକୀର୍ତନାତ୍

ଯେଉଁ ଫଳ ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ ବା ଧ୍ୟାନରେ ମିଳେନାହିଁ, ସେଇ ଫଳ କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମିଳେ ।

ଏକାକାରଂ କଲିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଵତ୍ସାରନୀରସମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରାତଃ ସ୍ଥାପିତଵାନ୍ କଲିଜାନାଂ ସୁଖାଯ ଚ

କଳିଯୁଗକୁ ସମାନ ଓ ସାରହୀନ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ କଳିଜନମାନେର ସୁଖ ପାଇଁ ତାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ ।

କୁକର୍ମାଚରନାତ୍ସାରଃ ସର୍ଵତୋ ନିର୍ଗତୋଽଧୁନା । ପଦାର୍ଥାଃ ସଂସ୍ଥିତା ଭୂମୌ ବୀଜହୀନାସ୍ତୁଷା ଯଥା

ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରୁ ସାର ଚାଲିଗଲା; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ବିଉ ନଥିବା ତୁଷ ପରି ରହିଗଲା ।

ଵିପ୍ରୈର୍ଭାଗଵତୀ ଵାର୍ତା ଗେହେ ଗେହେ ଜନେ ଜନେ । କାରିତା କଣଲୋଭେନ କଥାସାରସ୍ତତୋ ଗତଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା ।

ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଭୂରିକର୍ମାଣୋ ନାସ୍ତିକା ରୌରଵା ଜନାଃ । ତେଽପି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥସାରସ୍ତତୋ ଗତଃ

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଧିକ କର୍ମ କରୁଥିବା, ଅନାସ୍ତିକ ଓ ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ସାର ହରାଇଯାଇଛି ।

କାମକ୍ରୋଧ ମହାଲୋଭ ତୃଷ୍ଣାଵ୍ଯାକୁଲଚେତସଃ । ତେଽପି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତପସି ତପଃସାରସ୍ତତୋ ଗତଃ

ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ତପସ୍ୟାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହରାଇଯାଏ।

ମନସଶ୍ଚାଜଯାତ୍ ଲୋଭାଦ୍ ଦଂଭାତ୍ ପାଖଣ୍ଡସଂଶ୍ରଯାତ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ ଅଭ୍ଯସନାଚ୍ଚୈଵ ଧ୍ଯାନଯୋଗଫଲଂ ଗତମ୍

ମନକୁ ଜିତିପାରିନଥିବା, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନ୍ୟତାରେ ଲିନ ହେବା, କିମ୍ବା କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।

ପଣ୍ଡିତାସ୍ତୁ କଲତ୍ରେଣ ରମନ୍ତେ ମହିଷା ଇଵ । ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ଦକ୍ଷା ଅଦକ୍ଷା ମୁକ୍ତିସାଧନେ

ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସହ ମହିଷୀମାନେ ପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ପୁଅ ଜନ୍ମାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାରେ ଅପାରଙ୍ଗତ।

ନ ହି ଵୈଷ୍ଣଵତା କୁତ୍ର ସଂପ୍ରଦାଯପୁରଃସରା । ଏଵଂ ପ୍ରଲଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵସ୍ତୁସାରଃ ସ୍ଥଲେ ସ୍ଥଲେ

ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବର ଭକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ, ଏଭଳି ଭାବେ ସତ୍ୟର ସାର୍ଥକତା ସବୁଠାରେ ହରାଇଯାଇଛି।

ଅଯଂ ତୁ ଯୁଗଧର୍ମୋ ହି ଵର୍ତତେ କସ୍ଯ ଦୂଷଣମ୍ । ଅତସ୍ତୁ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ସହତେ ନିକଟେ ସ୍ଥିତଃ

ଏହା ଏହି ଯୁଗର ଧର୍ମ, କାହାକୁ ଦୋଷ ଦେବି? ତେଣୁ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନ ନିକଟରେ ରହି ସବୁ ସହିଯାଉଛନ୍ତି।

ସୂତ ଉଵାଚ - ଇତି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତା । ଭକ୍ତିରୂଚେ ଵଚୋ ଭୂଯଃ ଶ୍ରୂଯତାଂ ତଚ୍ଚ ଶୌନକ

ସୂତ କହିଲେ — ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ଭକ୍ତି ପୁନି କହିଲେ, 'ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ଶୌନକ।'

ଭକ୍ତିରୁଵାଚ - ସୁରର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ହି ଧନ୍ଯୋଽସି ମଦ୍‌ଭାଗ୍ଯେନ ସମାଗତଃ । ସାଧୂନାଂ ଦର୍ଶନଂ ଲୋକେ ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରଂ ପରମ୍

ଭକ୍ତି କହିଲେ — ଦେବମୁନି, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ, ମୋର ଭାଗ୍ୟରେ ଏଠାରେ ଆସିଛ। ଏହି ଜଗତରେ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

(ମାଲିନୀ) ଜଯତି ଜଯତି ମାଯାଂ ଯସ୍ଯ କାଯାଧଵସ୍ତେ ଵଚନରଚନମେକଂ କେଵଲଂ ଚାକଲଯ୍ଯ । ଧ୍ରୁଵପଦମପି ଯାତୋ ଯତ୍କୃପାତୋ ଧ୍ରୁଵୋଽଯଂ ସକଲକୁଶଲପାତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ନତାସ୍ମି

ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ମାୟାର ଆଧାର, ଯିଏ କେବଳ ଏକ କଥା କହି ସମସ୍ତ ବାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଧ୍ରୁବ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ପାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏ।