ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟୌ ଭଗଵତା ତୌ କୃଷ୍ଣୌ ପରମେଷ୍ଠିନା। ଓଁ ଇତ୍ଯାନମ୍ଯ ଭୂମାନମାଦାଯ ଦ୍ଵିଜଦାରକାନ୍

ଏପରି ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ସେ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶିର ନମାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।

ନ୍ଯଵର୍ତେତାଂ ସ୍ଵକଂ ଧାମ ସମ୍ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ ଯଥାଗତମ୍। ଵିପ୍ରାଯ ଦଦତୁଃ ପୁତ୍ରାନ୍ଯଥାରୂପଂ ଯଥାଵଯଃ

ସେମାନେ ଆଗରୁ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ବୟସ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଇଦେଲେ।

ନିଶାମ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧାମ ପାର୍ଥଃ ପରମଵିସ୍ମିତଃ। ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ପୌରୁଷଂ ପୁଂସାଂ ମେନେ କୃଷ୍ଣାନୁକମ୍ପିତମ୍

ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ପାର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ; ସେ ଭାବିଲେ, ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି, ସେସବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାର ଫଳ।

ଇତୀଦୃଶାନ୍ଯନେକାନି ଵୀର୍ଯାଣୀହ ପ୍ରଦର୍ଶଯନ୍। ବୁଭୁଜେ ଵିଷଯାନ୍ଗ୍ରାମ୍ଯାନୀଜେ ଚାତ୍ଯୁର୍ଜିତୈର୍ମଖୈଃ

ଏପରି ଅନେକ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ, ସେ ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

ପ୍ରଵଵର୍ଷାଖିଲାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରଜାସୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିଷୁ। ଯଥାକାଲଂ ଯଥୈଵେନ୍ଦ୍ରୋ ଭଗଵାନ୍ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯମାସ୍ଥିତଃ

ସେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ସମସ୍ତ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ଇନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଇ ମେଘ ଧାରା କରନ୍ତି।

ହତ୍ଵା ନୃପାନଧର୍ମିଷ୍ଠାନ୍ଘାଟଯିତ୍ଵାର୍ଜୁନାଦିଭିଃ। ଅଞ୍ଜସା ଵର୍ତଯାମାସ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମସୁତାଦିଭିଃ

ଅନ୍ୟାୟ ରାଜାମାନେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲାପରେ, ଭଗବାନ ଧର୍ମର ସନ୍ତାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଧର୍ମକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିଦେଲେ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଲୀଲାନାଂ ସଂକ୍ଷେପତୋଽଵର୍ଣନଂ, ତନ୍ମହିଷୀଣାଂ ତସ୍ମିନ୍ ଅନୁରାଗାଧିକ୍ଯଂ ଯଦୁଵଂଶୀଯାନାମସଖ୍ଯେଯତ୍ଵ ପ୍ରତିପାଦନଂ ଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ସୁଖଂ ସ୍ଵପୁର୍ଯାଂ ନିଵସନ୍ ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ଶ୍ରିଯଃ ପତିଃ । ସର୍ଵସମ୍ପତ୍ସମୃଦ୍ଧାଯାଂ ଜୁଷ୍ଟାଯାଂ ଵୃଷ୍ଣିପୁଙ୍ଗଵୈଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ନିଜ ସହର ଦ୍ୱାରକାରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥିଲେ।

ସ୍ତ୍ରୀଭିଶ୍ଚୋତ୍ତମଵେଷାଭିଃ ନଵଯୌଵନକାନ୍ତିଭିଃ । କନ୍ଦୁକାଦିଭିର୍ହର୍ମ୍ଯେଷୁ କ୍ରୀଡନ୍ତୀଭିସ୍ତଡିଦ୍ଦ୍ଯୁଭିଃ

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଷାକ ଓ ନବଯୌବନର ରୂପରେ ଶୋଭିତ ନାରୀମାନେ, ହରମ୍ୟରେ କନ୍ଦୁକ ଓ ଅନ୍ୟ ଖେଳରେ ମଗ୍ନ, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଲହରୀ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।

ନିତ୍ଯଂ ସଙ୍କୁଲମାର୍ଗାଯାଂ ମଦଚ୍ଯୁଦ୍‌ଭିର୍ମତଙ୍ଗଜୈଃ । ସ୍ଵଲଙ୍କୃତୈର୍ଭଟୈରଶ୍ଵୈ ରଥୈଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲୈଃ

ସଦା ଭିଡ଼ ଭରା ରାସ୍ତାରେ, ମଦ ଭରା ହାତୀ, ସଜିତ ଯୋଦ୍ଧା, ଘୋଡ଼ା ଓ ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା ରଥ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଉଦ୍ଯାନୋପଵନାଢ୍ଯାଯାଂ ପୁଷ୍ପିତଦ୍ରୁମରାଜିଷୁ । ନିର୍ଵିଶଦ୍‌ଭୃଙ୍ଗଵିହଗୈଃ ନାଦିତାଯାଂ ସମନ୍ତତଃ

ଉଦ୍ୟାନ ଓ ବନରେ ଫୁଲିଥିବା ଗଛମାନଙ୍କ ଶାରି, ଚାରିପାଖରେ ମଧୁମକୁର ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଗୀତରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେଉଥିଲା।

ରେମେ ଷୋଡଶସାହସ୍ର ପତ୍ନୀନାଂ ଏକଵଲ୍ଲଭଃ । ତାଵଦ୍ଵିଚିତ୍ରରୂପୋଽସୌ ତଦ୍‌ଗେହେଷୁ ମହର୍ଦ୍ଧିଷୁ

ଶୋଳେ ହଜାର ପତ୍ନୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟଜନ ଭାବେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟ ରୂପ ଓ ମହାସମୃଦ୍ଧିର ଘରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ପ୍ରୋତ୍ଫୁଲ୍ଲୋତ୍ପଲକହ୍ଲାର କୁମୁଦାମ୍ଭୋଜରେଣୁଭିଃ । ଵାସିତାମଲତୋଯେଷୁ କୂଜଦ୍‌ଦ୍ଵିଜକୁଲେଷୁ ଚ

ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଗୋଲାପ, କହ୍ଲାର, କମଳ ଓ ନୀଳପଦ୍ମର ରେଣୁରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ଶୁଧ୍ଧ ଜଳରେ, ଚିରୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଦଳରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।

ଵିଜହାର ଵିଗାହ୍ଯାମ୍ଭୋ ହ୍ରଦିନୀଷୁ ମହୋଦଯଃ । କୁଚକୁଙ୍କୁମଲିପ୍ତାଙ୍ଗଃ ପରିରବ୍ଧଶ୍ଚ ଯୋଷିତାମ୍

ଭଗବାନ ହ୍ରଦର ଜଳକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମାନ୍ୟ ଦେହର କୁଙ୍କୁମରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀର, ତାଙ୍କ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ଉପଗୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ମୃଦଙ୍ଗପଣଵାନକାନ୍ । ଵାଦଯଦ୍‌ଭିର୍ମୁଦା ଵୀଣାଂ ସୂତମାଗଧଵନ୍ଦିଭିଃ

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଗୀତରେ ଗାଇଥିଲେ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବା, ନାକା ଓ ବୀଣାରେ ଆନନ୍ଦରେ ବାଜାଇଥିଲେ, ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦିମାନେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ।

ସିଚ୍ଯମାନୋଽଚ୍ଯୁତସ୍ତାଭିଃ ହସନ୍ତୀଭିଃ ସ୍ମ ରେଚକୈଃ । ପ୍ରତିଷିଞ୍ଚନ୍ ଵିଚିକ୍ରୀଡେ ଯକ୍ଷୀଭିର୍ଯକ୍ଷରାଡିଵ

ଅଚ୍ୟୁତ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହସି ହସି ଚିତ୍ର କ୍ରୀଡାରେ ଜଳ ଛିଟିଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିତଳ ଜଳ ଦେଇ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ଯକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯକ୍ଷରାଜ ପରି ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ତାଃ କ୍ଲିନ୍ନଵସ୍ତ୍ରଵିଵୃତୋରୁକୁଚପ୍ରଦେଶାଃ ସିଞ୍ଚନ୍ତ୍ଯ ଉଦ୍ଧୃତବୃହତ୍କଵରପ୍ରସୂନାଃ । କାନ୍ତଂ ସ୍ମ ରେଚକଜିହୀର୍ଷଯଯୋପଗୁହ୍ଯ ଜାତସ୍ମରୋତ୍ସ୍ମଯଲସଦ୍ ଵଦନା ଵିରେଜୁଃ

ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଭିଜା ପୋଷାକ ଓ ଖୋଲା ଚଉଁ ଅଞ୍ଚଳ, ତେବେ ତାଙ୍କର ଲମ୍ବା ମାଳା ଫୁଲ ଦେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଛିଟିଯାଉଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ଭରା ହସରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅନୁରାଗ ଭରା ମୁହଁରେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ।

କୃଷ୍ଣସ୍ତୁ ତତ୍ସ୍ତନଵିଷତ୍ ଜିତକୁଙ୍କୁମସ୍ରକ୍ କ୍ରୀଡାଭିଷଙ୍ଗଧୁତକୁନ୍ତଲଵୃନ୍ଦବନ୍ଧଃ । ସିଞ୍ଚନ୍ ମୁନ୍ମୁହୁର୍ଯୁଵତିଭିଃ ପ୍ରତିଷିଚ୍ଯମାନୋ ରେମେ କରେଣୁଭିରିଵେଭପତିଃ ପରୀତଃ

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଛାତିରେ କୁଙ୍କୁମ ଲିପ୍ତ ମାଳା, ଖେଳ ଓ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଚୁଲ ଖୋଲା, ଯୁବତୀମାନେ ପୁନିପୁନି ଜଳ ଛିଟିଯାଉଥିଲେ, ହାତୀର ମଧ୍ୟରେ ହାତୀନୀମାନେ ପରି ତାଙ୍କୁ ଘିରି ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ନଟାନାଂ ନର୍ତକୀନାଂ ଚ ଗୀତଵାଦ୍ଯୋପଜୀଵିନାମ୍ । କ୍ରୀଡାଲଙ୍କାରଵାସାଂସି କୃଷ୍ଣୋଽଦାତ୍ତସ୍ଯ ଚ ସ୍ତ୍ରିଯଃ

ନଟ, ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା, ଗାୟକ ଓ ବାଦକମାନେ, ଏବଂ ଯୁବତୀମାନେ ଖେଳର ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୋଷାକ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଇଥିଲେ।

କୃଷ୍ଣସ୍ଯୈଵଂ ଵିହରତୋ ଗତ୍ଯାଲାପେକ୍ଷିତସ୍ମିତୈଃ । ନର୍ମକ୍ଷ୍ଵେଲିପରିଷ୍ଵଙ୍ଗୈଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କିଲ ହୃତା ଧିଯଃ

କୃଷ୍ଣ ଏପରି ଭାବେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ହସ ଓ ଦୃଷ୍ଟି ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ଚଳାଚଳକୁ ଅନୁସରି, ମଜା ଓ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ତାଙ୍କ ମନକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲେ।

ଊଚୁର୍ମୁକୁନ୍ଦୈକଧିଯୋ ଗିର ଉନ୍ମତ୍ତଵଜ୍ଜଡମ୍ । ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯୋଽରଵିନ୍ଦାକ୍ଷଂ ତାନି ମେ ଗଦତଃ ଶ୍ରୃଣୁ

ତାଙ୍କର ମନ ମୁକୁନ୍ଦରେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲା, ତାଙ୍କର କଥା ମଦ ଭରା ବା ଅବୁଦ୍ଧ ପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା, ଅରବିନ୍ଦ ନୟନ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଏହି କଥାମାନେ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ମହିଷ୍ଯ ଊଚୁଃ - ( ମାଲିନୀ ) କୁରରି ଵିଲପସି ତ୍ଵଂ ଵୀତନିଦ୍ରା ନ ଶେଷେ ସ୍ଵପିତି ଜଗତି ରାତ୍ର୍ଯାମୀଶ୍ଵରୋ ଗୁପ୍ତବୋଧଃ । ଵଯମିଵ ସଖି କଚ୍ଚିଦ୍‌ଗାଢନିର୍ଵିଦ୍ଧଚେତା ନଲିନନଯନହାସୋଦାରଲୀଲେକ୍ଷିତେନ

ମହିଷୀମାନେ କହିଲେ — ଓ କୁରରୀ, ତୁମେ ଦୁଃଖରେ ଅନିଦ୍ରା ରେ ହୁଁହୁଁ କରୁଛ, ରାତିରେ ଜଗତର ଈଶ୍ୱର ନିଦ୍ରା କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ଆମ ପରି ନଳିନ ନୟନ ଭଗବାନଙ୍କ ହସ ଓ ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭାବି ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ କି?

( ଵସଂତତିଲକା ) ନେତ୍ରେ ନିମୀଲଯସି ନକ୍ତମଦୃଷ୍ଟବନ୍ଧୁଃ ତ୍ଵଂ ରୋରଵୀଷି କରୁଣଂ ବତ ଚକ୍ରଵାକି । ଦାସ୍ଯଂ ଗତ ଵଯମିଵାଚ୍ଯୁତପାଦଜୁଷ୍ଟାଂ କିଂ ଵା ସ୍ରଜଂ ସ୍ପୃହଯସେ କବରେଣ ଵୋଢୁମ୍

ତୁମେ ରାତିରେ ଚକ୍ରବାକୀ, ନିଜ ସାଥୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନାହିଁ, ଚୋକୁ ବନ୍ଦ କରି କରୁଣ ରୋଦନ କରୁଛ; ଆମେ ମଧ୍ୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପାଦରେ ଦାସୀ ହେଇଛୁ, କିମ୍ବା ତୁମେ ମୁଣ୍ଡରେ ମାଳା ପିନ୍ଧିବାକୁ ଆଶା କରୁଛ କି?

( ମିଶ୍ର ) ଭୋ ଭୋଃ ସଦା ନିଷ୍ଟନସେ ଉଦନ୍ଵନ୍ ଅଲବ୍ଧନିଦ୍ରୋଽଧିଗତପ୍ରଜାଗରଃ । କିଂ ଵା ମୁକୁନ୍ଦାପହୃତାତ୍ମଲାଞ୍ଛନଃ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଦଶାଂ ତ୍ଵଂ ଚ ଗତୋ ଦୁରତ୍ଯଯାମ୍

ହେ, ତୁମେ ସଦା ଜଳକୂଳରେ ହୁଁହୁଁ କରୁଛ, ନିଦ୍ରା ନାହିଁ, ରାତିରେ ଜାଗି ରହୁଛ; ମୁକୁନ୍ଦ ତୁମର ଆତ୍ମାର ଚିହ୍ନ ନେଇନି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅସହ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଛ କି?

( ଵସଂତତିଲକା ) ତ୍ଵଂ ଯକ୍ଷ୍ମଣା ବଲଵତାସି ଗୃହୀତ ଇନ୍ଦୋ କ୍ଷୀଣସ୍ତମୋ ନ ନିଜଦୀଧିତିଭିଃ କ୍ଷିଣୋଷି । କଚ୍ଚିନ୍ ଗକୁନ୍ଦଗଦିତାନି ଯଥା ଵଯଂ ତ୍ଵଂ ଵିସ୍ମୃତ୍ଯ ଭୋଃ ସ୍ଥଗିତଗୀରୁପଲକ୍ଷ୍ଯସେ ନଃ

ଚନ୍ଦ୍ରମା, ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇଛ, ତୁମ ଆଲୋକ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି, ଏବଂ ତୁମ ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧାର କାଟିପାରୁନାହିଁ। ଆମେ ଯେପରି ଅସ୍ତିର ମନେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହୁଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭୁଲିଗଲା କି? ତୁମେ ନିରବ ହେଇ ଆମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇ ରହିଛ କି?

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) କିଂ ନ୍ଵାଚରିତମସ୍ମାଭିଃ ମଲଯାନିଲ ତେଽପ୍ରିଯମ୍ । ଗୋଵିନ୍ଦାପାଙ୍ଗନିର୍ଭିନ୍ନେ ହୃଦୀରଯସି ନଃ ସ୍ମରମ୍

ମଲୟ ପବନ, ଆମେ କି ତୁମକୁ କିଛି ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଛୁ? ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଚାହାଣିରେ ଆମ ହୃଦୟ ଭିନ୍ନ ହେଇ, ତୁମେ ଆମ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ବେଦନା ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଛ।

( ମଂଦାକ୍ରାନ୍ତା ) ମେଘ ଶ୍ରୀମନ୍ ତ୍ଵମସି ଦଯିତୋ ଯାଦଵେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୂନଂ ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କଂ ଵଯମିଵ ଭଵାନ୍ ଧ୍ଯାଯତି ପ୍ରେମବଦ୍ଧଃ । ଅତ୍ଯୁତ୍କଣ୍ଠଃ ଶବଲହୃଦଯୋଽସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ବାଷ୍ପଧାରାଃ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସ୍ମୃତ୍ଵା ଵିସୃଜସି ମୁହୁର୍ଦୁଃଖଦସ୍ତତ୍ପ୍ରସଙ୍ଗଃ

ଓ ମେଘ, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଯାଦବମୁକ୍ତାର ଆତ୍ମୀୟ। ଆମେ ଯେପରି ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଚିନ୍ତା କରୁଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ପ୍ରେମରେ ବାନ୍ଧି ହୃଦୟକୁ ଅତି ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ଭରି ଆଉ ଆଉ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡୁଛ। ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶର ଦୁଃଖ ଏପରି ଅଛି।

( ଵିଯୋଗିନି ) ପ୍ରିଯରାଵପଦାନି ଭାଷସେ ମୃତ ସଞ୍ଜୀଵିକଯାନଯା ଗିରା କରଵାଣି କିମଦ୍ଯ ତେ ପ୍ରିଯଂ ଵଦ ମେ ଵଲ୍ଗିତକଣ୍ଠ କୋକିଲ

କୋକିଳ, ତୁମ ଅନ୍ଦୋଳିତ କଣ୍ଠରେ ଯେଉଁ ମଧୁର କଥା କହୁଛ, ତାହା ମୃତକୁ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ କରିପାରେ। ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ କଣ କରିପାରିବି? କହ, ତୁମେ ପ୍ରିୟଙ୍କ ନାମ ଡାକୁଛ କି?

( ପୁଷ୍ପିତାଗ୍ରା ) ନ ଚଲସି ନ ଵଦସ୍ଯୁଦାରବୁଦ୍ଧେ କ୍ଷିତିଧର ଚିନ୍ତଯସେ ମହାନ୍ତମର୍ଥମ୍ । ଅପି ବତ ଵସୁଦେଵନନ୍ଦନାଙ୍‌ଘ୍ରିଂ ଵଯମିଵ କାମଯସେ ସ୍ତନୈର୍ଵିଧର୍ତୁମ୍

ଓ ପାହାଡ଼, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତୁମେ ଚଳିନାହିଁ, କଥା କହନାହିଁ; ତୁମେ ଏକ ବଡ଼ କାମ ଭାବି ରହିଛ। ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ଯେପରି ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଦକୁ ବାହୁଡି ଲଗାଇବାକୁ ଆଶା କରୁଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଚାହୁଁଛ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଶୁଷ୍ଯଦ୍ଧ୍ରଦାଃ କରଶିତା ବତ ସିନ୍ଧୁପତ୍ନ୍ଯଃ ସମ୍ପ୍ରତ୍ଯପାସ୍ତକମଲଶ୍ରିଯ ଇଷ୍ଟଭର୍ତୁଃ । ଯଦ୍ଵଦ୍ ଵଯଂ ମଧୁପତେଃ ପ୍ରଣଯାଵଲୋକମ୍ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମୁଷ୍ଟହୃଦଯାଃ ପୁରୁକର୍ଶିତାଃ ସ୍ମ

ସମୁଦ୍ରର ଜନାନୀମାନେ, ତାଙ୍କର ହ୍ରଦା ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି, ହାତ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସାଥୀ ଦୂର ହୋଇଯିବାରୁ ଅପରାଗତ କମଳର ଶ୍ରୀ ହରାଇଯାଇଛି। ଆମେ ମଧୁପତିଙ୍କର ପ୍ରେମଭରା ଚାହାଣି ନାପାଇ, ହୃଦୟ ଚିହ୍ନି ଦୁଃଖରେ ଭରି ରହିଛୁ।