ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତମାହ ଚାଙ୍ଗାଲମଲଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ମେ ଯଥାଭିକାମଂ ଵିତରାମି ତେ ଵରମ୍। ପ୍ରୀଯେଯ ତୋଯେନ ନୃଣାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତାମହୋ ତ୍ଵଯାତ୍ମା ଭୃଶମର୍ଦ୍ଯତେ ଵୃଥା

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଅଙ୍ଗାଳ, ଏତେ ହେଲା, ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଦାୟିକ ମାଗ। ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦିଆ ପାଣିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲା।'

ଦେଵଂ ସ ଵଵ୍ରେ ପାପୀଯାନ୍ଵରଂ ଭୂତଭଯାଵହମ୍। ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ କରଂ ଶୀର୍ଷ୍ଣି ଧାସ୍ଯେ ସ ମ୍ରିଯତାମିତି

ସେ ଅପରାଧୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାୟିକ ମାଗିଲା—'ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଁ ମୋ ହାତ ରଖିବି, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁ।'

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଦୁର୍ମନା ଇଵ ଭାରତ। ଓଁ ଇତି ପ୍ରହସଂସ୍ତସ୍ମୈ ଦଦେଽହେରମୃତଂ ଯଥା

ଏହା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ମନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ହସି 'ଓଁ' ବୋଲି, ସେଠି ଦାୟିକ ଦେଲେ, ଯେପରି ସାପକୁ ଅମୃତ ଦିଆଯାଏ।

ସ ତଦ୍ଵରପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ଶମ୍ଭୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି କିଲାସୁରଃ। ସ୍ଵହସ୍ତଂ ଧାତୁମାରେଭେ ସୋଽବିଭ୍ଯତ୍ସ୍ଵକୃତାଚ୍ଛିଵଃ

ତାପରେ, ସେ ଦାନବ ଦାୟିକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ହାତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭୟ କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।

ତେନୋପସୃଷ୍ଟଃ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତଃ ପରାଧାଵନ୍ସଵେପଥୁଃ। ଯାଵଦନ୍ତଂ ଦିଵୋ ଭୂମେଃ କଷ୍ଠାନାମୁଦଗାଦୁଦକ୍

ସେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବାରୁ, ଶିବ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ଜଳର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

ଅଜାନନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଧିଂ ତୂଷ୍ଣୀମାସନ୍ସୁରେଶ୍ଵରାଃ। ତତୋ ଵୈକୁଣ୍ଠମଗମଦ୍ଭାସ୍ଵରଂ ତମସଃ ପରମ୍

ଦେବତାମାନେ କୌଣସି ଉପାୟ ଜାଣିନଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ; ତାପରେ ସେ ତମସା ଉପରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ।

ଯତ୍ର ନାରାଯଣଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନ୍ଯାସିନାଂ ପରମୋ ଗତିଃ। ଶାନ୍ତାନାଂ ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡାନାଂ ଯତୋ ନାଵର୍ତତେ ଗତଃ

ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣ ସ୍ୱୟଂ ବସନ୍ତି, ଯିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବାମାନେ, ଯେଉଁଠାରୁ କେହି ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତଂ ତଥା ଵ୍ଯସନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵୃଜିନାର୍ଦନଃ। ଦୂରାତ୍ପ୍ରତ୍ଯୁଦିଯାଦ୍ଭୂତ୍ଵା ବଟୁକୋ ଯୋଗମାଯଯା

ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଦେଖି, ଭଗବାନ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶକ, ଦୂରରୁ ଯୋଗମାୟାରେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଛୁଆ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।

ମେଖଲାଜିନଦଣ୍ଡାକ୍ଷୈସ୍ତେଜସାଗ୍ନିରିଵ ଜ୍ଵଲନ୍। ଅଭିଵାଦଯାମାସ ଚ ତଂ କୁଶପାଣିର୍ଵିନୀତଵତ୍

ମେଖଳା, ମୃଗଚର୍ମ ଓ ଦଣ୍ଡ ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳୁଥିଲେ, କୁଶ ହାତରେ ଧରି, ବିନୟରେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଶାକୁନେଯ ଭଵାନ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଶ୍ରାନ୍ତଃ କିଂ ଦୂରମାଗତଃ। କ୍ଷଣଂ ଵିଶ୍ରମ୍ଯତାଂ ପୁଂସ ଆତ୍ମାଯଂ ସର୍ଵକାମଧୁକ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଶାକୁନେୟ, ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ଥକି ଲାଗୁଛ; ତୁମେ ଦୂରରୁ ଆସିଛ? ଏକ କ୍ଷଣ ବିଶ୍ରାମ କର, କାରଣ ଏହି ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ।'

ଯଦି ନଃ ଶ୍ରଵଣାଯାଲଂ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଵିଭୋ। ଭଣ୍ଯତାଂ ପ୍ରାଯଶଃ ପୁମ୍ଭିର୍ଧୃତୈଃ ସ୍ଵାର୍ଥାନ୍ସମୀହତେ

'ଯଦି ତୁମର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଆମେ ଶୁଣିପାରିବା ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ, ଓ ବଳବାନ, ଦୟାକରି କହ; କାରଣ ପ୍ରାୟତଃ ଲୋକେ ନିଜ କାମ ପୂରଣ ପାଇଁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି।'

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ଭଗଵତା ପୃଷ୍ଟୋ ଵଚସାମୃତଵର୍ଷିଣା। ଗତକ୍ଲମୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତସ୍ମୈ ଯଥାପୂର୍ଵମନୁଷ୍ଠିତମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ଏପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଅମୃତମୟ କଥାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଥକାନି ହରାଗଲା ଏବଂ ସେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେଇପରି ସବୁ କଥା କହିଦେଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଏଵଂ ଚେତ୍ତର୍ହି ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନ ଵଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧୀମହି। ଯୋ ଦକ୍ଷଶାପାତ୍ପୈଶାଚ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରେତପିଶାଚରାଟ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: 'ଯଦି ଏହିପରି ଅଟୁଟ ତ, ତେବେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ଯିଏ ପିଶାଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି ଓ ଭୂତପିଶାଚଙ୍କ ରାଜା, ତାଙ୍କ କଥା ଉପରେ ଆମେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବୁନାହିଁ।'

ଯଦି ଵସ୍ତତ୍ର ଵିଶ୍ରମ୍ଭୋ ଦାନଵେନ୍ଦ୍ର ଜଗଦ୍ଗୁରୌ। ତର୍ହ୍ଯଙ୍ଗାଶୁ ସ୍ଵଶିରସି ହସ୍ତଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତୀଯତାମ୍

ହେ ଦାନବମାନ୍ୟ, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ ଜଗତ୍‌ର ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ଆସ୍ଥା ରଖ, ତେବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତୁମ ହାତ ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ କି ନୁହେଁ ତାହା ପ୍ରମାଣିତ ହେଉ।

ଯଦ୍ଯସତ୍ଯଂ ଵଚଃ ଶମ୍ଭୋଃ କଥଞ୍ଚିଦ୍ଦାନଵର୍ଷଭ। ତଦୈନଂ ଜହ୍ଯସଦ୍ଵାଚଂ ନ ଯଦ୍ଵକ୍ତାନୃତଂ ପୁନଃ

ହେ ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯଦି ଶମ୍ଭୁଙ୍କ କଥା କିଛି ଭଳି ଅସତ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ, କାରଣ ଅସତ୍ୟ କହୁଥିବାକୁ ପୁଣି କେବେ ମାନିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଇତ୍ଥଂ ଭଗଵତଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ଵଚୋଭିଃ ସ ସୁପେଶଲୈଃ। ଭିନ୍ନଧୀର୍ଵିସ୍ମୃତଃ ଶୀର୍ଷ୍ଣି ସ୍ଵହସ୍ତଂ କୁମତିର୍ନ୍ଯଧାତ୍

ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚତୁର୍ ଓ ମଧୁର କଥାରେ ତାଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା; ସ୍ୱୟଂକୁ ଭୁଲି, ସେ ମୂର୍ଖ ନିଜ ହାତ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିଦେଲା।

ଅଥାପତଦ୍ଭିନ୍ନଶିରାଃ ଵ୍ରଜାହତ ଇଵ କ୍ଷଣାତ୍। ଜଯଶବ୍ଦୋ ନମଃଶବ୍ଦଃ ସାଧୁଶବ୍ଦୋଽଭଵଦ୍ଦିଵି

ଏହିପରେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା ଏବଂ ସେ ବଢ଼ିଆ ଗାଈ ପଡ଼ିଯିବା ପରି ମାଟିକୁ ଢଳିପଡ଼ିଲେ; ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦିଗନ୍ତରେ 'ଜୟ', 'ନମସ୍କାର', 'ଭଲ କଲେ' ଭାବର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା।

ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ହତେ ପାପେ ଵୃକାସୁରେ। ଦେଵର୍ଷିପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵା ମୋଚିତଃ ସଙ୍କଟାଚ୍ଛିଵଃ

ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍ଟ ବୃକାସୁର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି କଲେ; ଶିବ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ।

ମୁକ୍ତଂ ଗିରିଶମଭ୍ଯାହ ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ। ଅହୋ ଦେଵ ମହାଦେଵ ପାପୋଽଯଂ ସ୍ଵେନ ପାପ୍ମନା

ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଗିରିଶଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ହେ ମହାଦେବ, ଏହି ପାପୀ ନିଜ ପାପରେ ନିଜେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'

ହତଃ କୋ ନୁ ମହତ୍ସ୍ଵୀଶ ଜନ୍ତୁର୍ଵୈ କୃତକିଲ୍ବିଷଃ। କ୍ଷେମୀ ସ୍ଯାତ୍କିମୁ ଵିଶ୍ଵେଶେ କୃତାଗସ୍କୋ ଜଗଦ୍ଗୁରୌ

ହେ ଈଶ୍ୱର, ବଡ଼ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଅପରାଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିପାରିବେ? ଏହି ଜଗତ୍‌ର ଗୁରୁଙ୍କୁ ଯଦି କେହି ଅପମାନ କରେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅବସ୍ଥା ହେବ?

ଯ ଏଵମଵ୍ଯାକୃତଶକ୍ତ୍ଯୁଦନ୍ଵତଃ ପରସ୍ଯ ସାକ୍ଷାତ୍ପରମାତ୍ମନୋ ହରେଃ। ଗିରିତ୍ରମୋକ୍ଷଂ କଥଯେଚ୍ଛୃଣୋତି ଵା ଵିମୁଚ୍ଯତେ ସଂସୃତିଭିସ୍ତଥାରିଭିଃ

ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରମାତ୍ମା ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗିରିଶଙ୍କ ମୁକ୍ତିର ଗଥା କହନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ଅଥୈକୋନନଵତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରାଜନ୍ନୃଷଯଃ ସତ୍ରମାସତ। ଵିତର୍କଃ ସମଭୂତ୍ତେଷାଂ ତ୍ରିଷ୍ଵଧୀଶେଷୁ କୋ ମହାନ୍

ଏବେ ଉନାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର କୂଳରେ ଋଷିମାନେ ଏକ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଏକ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା—'ତିନି ଠାରୁ କିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ?'

ତସ୍ଯ ଜିଜ୍ଞାସଯା ତେ ଵୈ ଭୃଗୁଂ ବ୍ରହ୍ମସୁତଂ ନୃପ। ତଜ୍ଜ୍ଞପ୍ତ୍ଯୈ ପ୍ରେଷଯାମାସୁଃ ସୋଽଭ୍ଯଗାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଭାମ୍

ଏହି ଜିଜ୍ଞାସାରେ, ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଜାଣିବା ପାଇଁ ପଠାଇଲେ; ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାକୁ ଗଲେ।

ନ ତସ୍ମୈ ପ୍ରହ୍ଵଣଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚକ୍ରେ ସତ୍ତ୍ଵପରୀକ୍ଷଯା। ତସ୍ମୈ ଚୁକ୍ରୋଧ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ସ୍ଵେନ ତେଜସା

ସେ ତାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ନମସ୍କାର କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ସ ଆତ୍ମନ୍ଯୁତ୍ଥିତମ୍ମନ୍ଯୁମାତ୍ମଜାଯାତ୍ମନା ପ୍ରଭୁଃ। ଅଶୀଶମଦ୍ଯଥା ଵହ୍ନିଂ ସ୍ଵଯୋନ୍ଯା ଵାରିଣାତ୍ମଭୂଃ

କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ନିଜକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ, ମନରେ ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ; ଯେପରି ନିଜ ଉତ୍ସର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିକୁ ନିବାଇଦିଅନ୍ତି।

ତତଃ କୈଲାସମଗମତ୍ସ ତଂ ଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ। ପରିରବ୍ଧୁଂ ସମାରେଭେ ଉତ୍ଥାଯ ଭ୍ରାତରଂ ମୁଦା

ତାପରେ ସେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି ଭାଇକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।

ନୈଚ୍ଛତ୍ତ୍ଵମସ୍ଯୁତ୍ପଥଗ ଇତି ଦେଵଶ୍ଚୁକୋପ ହ। ଶୂଲମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ତଂ ହନ୍ତୁମାରେଭେ ତିଗ୍ମଲୋଚନଃ

କିନ୍ତୁ ସେ ଭାବିଲେ ଏହି ଭାଇ ମୋତେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି, ତେଣୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ନାହିଁ; ଦେବତା ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ତ୍ରିଶୂଳ ଉଠାଇଲେ।

ପତିତ୍ଵା ପାଦଯୋର୍ଦେଵୀ ସାନ୍ତ୍ଵଯାମାସ ତଂ ଗିରା। ଅଥୋ ଜଗାମ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଯତ୍ର ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ

ଦେବୀ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ି ମୃଦୁ କଥାରେ ଶାନ୍ତ କଲେ; ତାପରେ ସେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅଛନ୍ତି।

ଶଯାନଂ ଶ୍ରିଯ ଉତ୍ସଙ୍ଗେ ପଦା ଵକ୍ଷସ୍ଯତାଡଯତ୍। ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଭଗଵାନ୍ସହ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସତାଂ ଗତିଃ

ସେଠାରେ ଶ୍ରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଛାତିରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଛାତିରେ ପାଦ ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଭଗବାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ।