ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୁଣୁ ମଦ୍ଵାର୍ତାଂ ସଚିତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ତପୋଧନ । ଵାର୍ତା ମେ ଵିତତାପ୍ଯସ୍ତି ତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁଖମାଵହ

ଏବେ ହେ ତପସ୍ଵୀ, ମୋର କଥା ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣ; ଏହି କଥା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶୁଣିଲେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ।

ଉତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ରଵିଡେ ସାହଂ ଵୃଦ୍ଧିଂ କର୍ନାଟକେ ଗତା । କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରେ ଗୁର୍ଜରେ ଜୀର୍ଣତାଂ ଗତା

ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲି, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜରାଟରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଲି।

ତତ୍ର ଘୋର କଲେର୍ଯୋଗାତ୍ ପାଖଣ୍ଡୈଃ ଖଣ୍ଡିତାଙ୍ଗକା । ଦୁର୍ବଲାହଂ ଚିରଂ ଯାତା ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହ ମନ୍ଦତାମ୍

ସେଠାରେ କଳିଯୁଗର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ, ଅନ୍ୟମତୀମାନେ ମୋର ଅଙ୍ଗକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ମୁଁ ଏବଂ ମୋର ପୁଅମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅଶକ୍ତ ରହିଲୁ।

ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ନଵୀନେଵ ସୁରୂପିଣୀ । ଜାତାହଂ ଉଵତୀ ସମ୍ଯକ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠରୂପା ତୁ ସାଂପ୍ରତମ୍

ପୁଣି ଭୃନ୍ଦାବନକୁ ଆସି, ମୁଁ ନବୀନ ଓ ସୁନ୍ଦର ଯୁବତୀ ହେଲି, ଏବେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୌବନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି।

ଇମୌ ତୁ ଶଯିତୌ ଅତ୍ର ସୁତୌ ମେ କ୍ଲିଶ୍ଯତଃ ଶ୍ରମାତ୍ । ଇଦଂ ସ୍ଥାନଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଵିଦେଶଂ ଗମ୍ଯତେ ମଯା

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ମୋର ଦୁଇ ପୁଅ ଶ୍ରମରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।

ଜରଠତ୍ଵଂ ସମାଯାତୌ ତେନ ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତା । ସାହଂ ତୁ ତରୁଣୀ କସ୍ମାତ୍ ସୁତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ଇମୌ କୁତଃ

ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୋର ହୃଦୟ ଭାରି ହୋଇଯାଇଛି; ମୁଁ ଯୁବତୀ ହେଲି, ତେବେ ମୋର ପୁଅମାନେ କିଏ ଏତେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ?

ତ୍ରଯାଣାଂ ସହଚାରିତ୍ଵାତ୍ ଵୈପରୀତ୍ଯଂ କୁତଃ ସ୍ଥିତମ୍ । ଘଟତେ ଜରଠା ମାତା ତରୁଣୌ ତନଯୌ ଇତି

ଆମେ ତିନିଜଣ ସଦା ସଙ୍ଗେ ରହୁଥିଲୁ, ତଥାପି ଏହି ଉଲ୍ଟା ଅବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା? ସାଧାରଣତଃ ମାଆ ବୃଦ୍ଧ ହୁଏ, ପୁଅମାନେ ଯୁବା ହୁଏ।

ଅତଃ ଶୋଚାମି ଚାତ୍ମାନଂ ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟମାନସା । ଵଦ ଯୋଗନିଧେ ଧୀମନ୍ କାରଣଂ ଚାତ୍ର କିଂ ଭଵେତ୍

ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ ବୋଧ କରୁଛି, ମୋର ମନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇଛି; ହେ ଯୋଗସମ୍ପଦା, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠାରେ କ'ଣ କାରଣ ଅଛି କହ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଜ୍ଞାନେନାତ୍ମନି ପଶ୍ଯାମି ସର୍ଵଂ ଏତତ୍ ତଵାନଘେ । ନ ଵିଷାଦଃ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯୋ ହରିଃ ଶଂ ତେ କରିଷ୍ଯତି

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ନିର୍ମଳ ଏକ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କ ମନରେ ଦେଖୁଛି । ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ହେବାକୁ ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ହରି ଆପଣଙ୍କ ଭଲ କରିବେ ।

ସୂତ ଉଵାଚ - କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵାକ୍ଯଂ ଊଚେ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ

ସୂତ କହିଲେ — ସେଇ କଥାକୁ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୁଝି, ମହାମୁନି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଶ୍ରୁଣୁଷ୍ଵଵହିତା ବାଲେ ଯୋଗୋଽଯଂ ଦାରୁଣା କଲିଃ । ତେନ ଲୁପ୍ତଃ ସଦାଚାରୋ ଯୋଗମାର୍ଗଃ ତପାଂସି ଚ

ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଝିଅ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ । ଏହି ଯୋଗ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କଳିଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ସଦାଚାର, ଯୋଗର ପଥ ଏବଂ ତପସ୍ୟା ହରାଇଯାଇଛି ।

ଜନା ଅଘାସୁରାଯନ୍ତେ ଶାଠ୍ଯଦୁଷ୍କର୍ମକାରିଣଃ । ଇହ ସନ୍ତୋ ଵିଷୀଦନ୍ତି ପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ହି ଅସାଧଵଃ । ଧତ୍ତେ ଧୈର୍ଯଂ ତୁ ଯୋ ଧୀମାନ୍ ସ ଧୀରଃ ପଣ୍ଡିତୋଽଥଵା

ଲୋକେ ଏବେ ଅଘାସୁର ପରି ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଠକିବା ଓ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରୁଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ସଜ୍ଜନମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଅସଜ୍ଜନମାନେ ଖୁସି; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିଥାଏ, ସେଠି ତାହାକୁ ନିଜେ ପ୍ରକୃତ ଧୀର ଓ ପଣ୍ଡିତ କୁହାଯାଏ ।

ଅସ୍ପୃଶ୍ଯାନ୍ ଅଵଲୋକ୍ଯେଯଂ ଶେଷଭାରକରୀ ଧରା । ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ କ୍ରମାତ୍ ଜାତା ମଂଗଲଂ ନାପି ଦୃଶ୍ଯତେ

ଏହି ଅସ୍ପୃଶ୍ୟମାନେ ଦେଖି, ପୃଥିବୀ ଏବେ ଭାର ବୋହୁଛି; ପ୍ରତିବର୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ କୌଣସି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ।

ନ ତ୍ଵାମପି ସୁତୈଃ ସାକଂ କୋଽପି ପଶ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଉପେକ୍ଷିତାନୁରାଗାନ୍ଧୈଃ ଜର୍ଜରତ୍ଵେନ ସଂସ୍ଥିତା

ଏବେ ଆପଣଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ କେହି ଦେଖୁନାହାନ୍ତି; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଅନଦୃଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।

ଵୃନ୍ଦାଵନସ୍ଯ ସଂଯୋଗାତ୍ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ତରୁଣୀ ନଵା । ଧନ୍ଯଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ତେନ ଭକ୍ତିଃ ନୃତ୍ଯତି ଯତ୍ର ଚ

ବୃନ୍ଦାବନ ସହିତ ମିଶି, ଆପଣ ପୁଣି ତରୁଣୀ ଓ ନୂତନ ହେଲେ; ସେଇ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୃନ୍ଦାବନ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରେ ।

ଅତ୍ରେମୌ ଗ୍ରାହକାଭାଵାତ୍ ନ ଜରାମପି ମୁଞ୍ଚତଃ । କିଞ୍ଚିତ୍ ଆତ୍ମସୁଖେନେହ ପ୍ରସୁପ୍ତିଃ ମନ୍ଯତେଽନଯୋଃ

ଏଠାରେ ଗ୍ରାହକ ନଥିବାରୁ, ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ନାହିଁ; ଅଳ୍ପ ସ୍ୱସ୍ତିରେ ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଶାନ୍ତି ମନେ କରୁଛନ୍ତି ।

ଭକ୍ତିରୁଵାଚ - କଥଂ ପରୀକ୍ଷିତା ରାଜ୍ଞା ସ୍ଥାପିତୋ ହ୍ଯଶୁଚିଃ କଲିଃ । ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁ କଲୌ ସର୍ଵସାରଃ କୁତ୍ର ଗତୋ ମହାନ୍

ଭକ୍ତି କହିଲେ — ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ କିପରି ଏହି ଅଶୁଚି କଳିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ? କଳିଯୁଗ ଆସିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ସାର କେଉଁଠି ଗଲା?

କରୁଣାପରେଣ ହରିଣାପି ଅଧର୍ମ କଥମୀକ୍ଷ୍ଯତେ । ଇମଂ ମେ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଧି ତ୍ଵଦ୍ଵାଚା ସୁଖିତାସ୍ମ୍ଯହମ୍

ଦୟାମୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋର ଦୂର କର, ଆପଣଙ୍କ କଥାରେ ମୁଁ ସୁଖୀ ହେବି ।

ନାରଦ ଉଵାଚ - ଯଦି ପୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ଵଯା ବାଲେ ପ୍ରେମତଃ ଶ୍ରଵଣଂ କୁରୁ । ସର୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ଭଦ୍ରେ କଶ୍ମଲଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯତି

ନାରଦ କହିଲେ — ତୁମେ ପଚାରିଛ, ଝିଅ, ସ୍ନେହରେ ଶୁଣ । ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେବି, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ତୁମର ଭ୍ରମ ଦୂର ହେବ ।

ଯଦା ମୁକୁନ୍ଦୋ ଭଗଵାନ୍ କ୍ଷ୍ମାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵପଦଂ ଗତଃ । ତଦ୍‌ଦିନାତ୍ କଲିରାଯାତଃ ସର୍ଵସାଧନବାଧକଃ

ଯେବେ ମୁକୁନ୍ଦ, ଭଗବାନ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ, ସେହି ଦିନରୁ କଳିଯୁଗ ଆସିଲା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ବାଧା ହେଲା ।

ଦୃଷ୍ଟୋ ଦିଗ୍ଵିଜଯେ ରାଜ୍ଞା ଦୀନଵତ୍ ଶରଣଂ ଗତଃ । ନ ମଯା ମାରଣୀଯୋଽଯଂ ସାରଂଗ ଇଵ ସରଭୁକ୍

ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖିତ କଳି ଶରଣ ନେଲା; ମୁଁ ତାକୁ ମାରିଲିନି, ମଧୁ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ମଧୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ପରି ।

ଯତ୍ଫଲଂ ନାସ୍ତି ତପସା ନ ଯୋଗେନ ସମାଧିନା । ତତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ସମ୍ଯକ୍ କଲୌ କେଶଵକୀର୍ତନାତ୍

ଯେଉଁ ଫଳ ତପସ୍ୟା, ଯୋଗ ବା ଧ୍ୟାନରେ ମିଳେନାହିଁ, ସେଇ ଫଳ କଳିଯୁଗରେ କେଶବଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ମିଳେ ।

ଏକାକାରଂ କଲିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସାରଵତ୍ସାରନୀରସମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁରାତଃ ସ୍ଥାପିତଵାନ୍ କଲିଜାନାଂ ସୁଖାଯ ଚ

କଳିଯୁଗକୁ ସମାନ ଓ ସାରହୀନ ଦେଖି, ବିଷ୍ଣୁରାତ କଳିଜନମାନେର ସୁଖ ପାଇଁ ତାକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ ।

କୁକର୍ମାଚରନାତ୍ସାରଃ ସର୍ଵତୋ ନିର୍ଗତୋଽଧୁନା । ପଦାର୍ଥାଃ ସଂସ୍ଥିତା ଭୂମୌ ବୀଜହୀନାସ୍ତୁଷା ଯଥା

ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଠାରୁ ସାର ଚାଲିଗଲା; ପୃଥିବୀରେ ବସ୍ତୁମାନେ ବିଉ ନଥିବା ତୁଷ ପରି ରହିଗଲା ।

ଵିପ୍ରୈର୍ଭାଗଵତୀ ଵାର୍ତା ଗେହେ ଗେହେ ଜନେ ଜନେ । କାରିତା କଣଲୋଭେନ କଥାସାରସ୍ତତୋ ଗତଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘରେ ଘରେ ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣା ଲୋଭରେ କଥାର ସାର ହରାଇଗଲା ।

ଅତ୍ଯୁଗ୍ରଭୂରିକର୍ମାଣୋ ନାସ୍ତିକା ରୌରଵା ଜନାଃ । ତେଽପି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତୀର୍ଥେଷୁ ତୀର୍ଥସାରସ୍ତତୋ ଗତଃ

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଧିକ କର୍ମ କରୁଥିବା, ଅନାସ୍ତିକ ଓ ନରକୀୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ରହୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ସାର ହରାଇଯାଇଛି ।

କାମକ୍ରୋଧ ମହାଲୋଭ ତୃଷ୍ଣାଵ୍ଯାକୁଲଚେତସଃ । ତେଽପି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ତପସି ତପଃସାରସ୍ତତୋ ଗତଃ

ଯେଉଁମାନେ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତି, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ବ୍ୟାକୁଳ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଭଳି ତପସ୍ୟାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହରାଇଯାଏ।

ମନସଶ୍ଚାଜଯାତ୍ ଲୋଭାଦ୍ ଦଂଭାତ୍ ପାଖଣ୍ଡସଂଶ୍ରଯାତ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରାନ୍ ଅଭ୍ଯସନାଚ୍ଚୈଵ ଧ୍ଯାନଯୋଗଫଲଂ ଗତମ୍

ମନକୁ ଜିତିପାରିନଥିବା, ଲୋଭ, ଢୋଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟମାନ୍ୟତାରେ ଲିନ ହେବା, କିମ୍ବା କେବଳ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।

ପଣ୍ଡିତାସ୍ତୁ କଲତ୍ରେଣ ରମନ୍ତେ ମହିଷା ଇଵ । ପୁତ୍ରସ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ଦକ୍ଷା ଅଦକ୍ଷା ମୁକ୍ତିସାଧନେ

ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସହ ମହିଷୀମାନେ ପରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ପୁଅ ଜନ୍ମାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିନ୍ତୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାରେ ଅପାରଙ୍ଗତ।