ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସଭାଜିତୋ ଭଗଵତା କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ । ତସ୍ମୈ ତଦ୍ ଵର୍ଣଯାମାସ ନାରାଯଣମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍

ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଓ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଵର୍ଣିତଂ ରାଜନ୍ ଯନ୍ନଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା । ଯଥା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ନୀଋଗୁଣେଽପି ମନଶ୍ଚରେତ୍

ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, କିପରି ମନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଗୁଣରହିତ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗି ରହିପାରିବ, ଏହି କଥା ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।

( ଶାର୍ଦୂଲଵିକ୍ରୀଡିତ ) ଯୋଽସ୍ଯୋତ୍ପ୍ରେକ୍ଷକ ଆଦିମଧ୍ଯନିଧନେ ଯୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜୀଵେଶ୍ଵରୋ ଯଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵେଦମନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଋଷିଣା ଚକ୍ରେ ପୁରଃ ଶାସ୍ତି ତାଃ । ଯଂ ସମ୍ପଦ୍ଯ ଜହାତ୍ଯଜାମନୁଶଯୀ ସୁପ୍ତଃ କୁଲାଯଂ ଯଥା ତଂ କୈଵଲ୍ଯନିରସ୍ତଯୋନିମଭଯଂ ଧ୍ଯାଯେଦଜସ୍ରଂ ହରିମ୍

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଵେଦସ୍ତୁତି ନାମ ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ 'ବେଦସ୍ତୁତି' ନାମକ ସତାଶୀତି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ। ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯେସୁ ଯେ ଭଜନ୍ତ୍ଯଶିଵଂ ଶିଵମ୍। ପ୍ରାଯସ୍ତେ ଧନିନୋ ଭୋଜା ନ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପତିଂ ହରିମ୍

ରାଜା ପଚାରିଲେ: ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେମାନେ ଅଶୁଭକୁ ଶୁଭ ବୋଲି ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଧନୀ ଓ ଶାସକ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତି ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ ନୁହନ୍ତି।

ଏତଦ୍ଵେଦିତୁମିଚ୍ଛାମଃ ସନ୍ଦେହୋଽତ୍ର ମହାନ୍ହି ନଃ। ଵିରୁଦ୍ଧଶୀଲଯୋଃ ପ୍ରଭ୍ଵୋର୍ଵିରୁଦ୍ଧା ଭଜତାଂ ଗତିଃ

ଏହି କଥା ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କାରଣ ଏଠାରେ ଆମର ବଡ଼ ସନ୍ଦେହ ଅଛି: ବିପରୀତ ଗୁଣ ଥିବା ଦୁଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଥିବା ଲୋକମାନେ କିଏଁ ବିପରୀତ ଫଳ ପାଆନ୍ତି?

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଶିଵଃ ଶକ୍ତିଯୁତଃ ଶଶ୍ଵତ୍ତ୍ରିଲିଙ୍ଗୋ ଗୁଣସଂଵୃତଃ। ଵୈକାରିକସ୍ତୈଜସଶ୍ଚ ତାମସଶ୍ଚେତ୍ଯହଂ ତ୍ରିଧା

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶିବ ସଦା ଶକ୍ତିସହିତ ଏବଂ ତିନି ପ୍ରକାରର, ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଗୁଣରେ ଆବୃତ; ଏହିପରି ମୁଁ ତିନି ଭାବରେ ଅଛି।

ତତୋ ଵିକାରା ଅଭଵନ୍ଷୋଡଶାମୀଷୁ କଞ୍ଚନ। ଉପଧାଵନ୍ଵିଭୂତୀନାଂ ସର୍ଵାସାମଶ୍ନୁତେ ଗତିମ୍

ତାଙ୍କଠାରୁ ଷୋଳ ଧରଣର ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା, ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

ହରିର୍ହି ନିର୍ଗୁଣଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ। ସ ସର୍ଵଦୃଗୁପଦ୍ର ଷ୍ଟା ତଂ ଭଜନ୍ନିର୍ଗୁଣୋ ଭଵେତ୍

ହରି ତଥାପି ସକଳ ଗୁଣରୁ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଦୂରେ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପାରେ ଥିବା ପରମ ପୁରୁଷ; ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ନିରୀକ୍ଷକ; ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଣିଷ ଗୁଣମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ନିଵୃତ୍ତେଷ୍ଵଶ୍ଵମେଧେଷୁ ରାଜା ଯୁଷ୍ମତ୍ପିତାମହଃ। ଶୃଣ୍ଵନ୍ଭଗଵତୋ ଧର୍ମାନପୃଚ୍ଛଦିଦମଚ୍ଯୁତମ୍

ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ, ତୁମର ପିତାମହ ରାଜା, ଭଗବାନଙ୍କ ଧର୍ମ ଶୁଣି, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ କଲେ।

ସ ଆହ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରୀତଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଵେ ପ୍ରଭୁଃ। ନୃଣାଂ ନିଃଶ୍ରେଯସାର୍ଥାଯ ଯୋଽଵତୀର୍ଣୋ ଯଦୋଃ କୁଲେ

ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଯେଉଁଠି ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ। ଯସ୍ଯାହମନୁଗୃହ୍ଣାମି ହରିଷ୍ଯେ ତଦ୍ଧନଂ ଶନୈଃ। ତତୋଽଧନଂ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵଜନା ଦୁଃଖଦୁଃଖିତମ୍

ଭଗବାନ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମୁଁ କାହାରି ଉପରେ ବିଶେଷ କୃପା କରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଧନ ଦୀରେ-ଦୀରେ ନେଇ ନେଉଛି; ତାପରେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଯାଆନ୍ତି, ଓ ସେ ଦୁଃଖରେ ପଡି ଆଉ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ସ ଯଦା ଵିତଥୋଦ୍ଯୋଗୋ ନିର୍ଵିଣ୍ଣଃ ସ୍ଯାଦ୍ଧନେହଯା। ମତ୍ପରୈଃ କୃତମୈତ୍ରସ୍ଯ କରିଷ୍ଯେ ମଦନୁଗ୍ରହମ୍

ଯେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ବିଫଳ ହୋଇ ଧନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରୁ ବିରକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋର କୃପା ଦେଉଛି।

ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ପରମଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ସଦନନ୍ତକମ୍। ଵିଜ୍ଞାଯାତ୍ମତଯା ଧୀରଃ ସଂସାରାତ୍ପରିମୁଚ୍ଯତେ

ସେ ପରମ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଚେତନାମୟ, ଚିରନ୍ତନ ଓ ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ; ଏହାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଅତୋ ମାଂ ସୁଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ହିତ୍ଵାନ୍ଯାନ୍ଭଜତେ ଜନଃ। ତତସ୍ତ ଆଶୁତୋଷେଭ୍ଯୋ ଲବ୍ଧରାଜ୍ଯଶ୍ରିଯୋଦ୍ଧତାଃ। ମତ୍ତାଃ ପ୍ରମତ୍ତା ଵରଦାନ୍ଵିସ୍ମଯନ୍ତ୍ଯଵଜାନତେ

ଏହିପରି, ମୋତେ ସହଜରେ ପୂଜିବା ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ତାପରେ ତାରାତାରି ଦିଆଯାଉଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରୀମତି ଲାଭ କରି, ସେମାନେ ଅହଂକାରୀ ଓ ଅବିବେକୀ ହୁଅନ୍ତି, ଆଉ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିଁ ମୋତେ ଅବହେଳା କରନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ। ଶାପପ୍ରସାଦଯୋରୀଶା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ। ସଦ୍ଯଃ ଶାପପ୍ରସାଦୋଽଙ୍ଗ ଶିଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚାଚ୍ଯୁତଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଶାପ ଓ କୃପା ଦେବାରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଭୁ; ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଶିବ ତୁରନ୍ତ ଶାପ କିମ୍ବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମା ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତ କେବେ ତୁରନ୍ତ ଦେଇନାହାନ୍ତି।

ଅତ୍ର ଚୋଦାହରନ୍ତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍। ଵୃକାସୁରାଯ ଗିରିଶୋ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵାପ ସଙ୍କଟମ୍

ଏଠାରେ ପୁରାତନ ଏକ କଥା କୁହାଯାଏ: ଗିରିଶ ଭଗବାନ ବୃକାସୁରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଦୁଃଖରେ ପଡିଥିଲେ।

ଵୃକୋ ନାମାସୁରଃ ପୁତ୍ରଃ ଶକୁନେଃ ପଥି ନାରଦମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଶୁତୋଷଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦେଵେଷୁ ତ୍ରିଷୁ ଦୁର୍ମତିଃ

ବୃକ ନାମକ ଏକ ଅସୁର, ଶକୁନିଙ୍କ ପୁଅ; ସେ ରାସ୍ତାରେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ତିନି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ପଚାରିଲା।

ସ ଆହ ଦେଵଂ ଗିରିଶମୁପାଧାଵାଶୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯସି। ଯୋଽଲ୍ପାଭ୍ଯାଂ ଗୁଣଦୋଷାଭ୍ଯାମାଶୁ ତୁଷ୍ଯତି କୁପ୍ଯତି

ସେ ଦେବତା ଗିରିଶଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଗଲା, କାରଣ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଫଳ ହେବ। ସେ ଅତି ସାଧାରଣ ଗୁଣ କିମ୍ବା ଦୋଷରେ ବି ଖୁସି କିମ୍ବା କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଦଶାସ୍ଯବାଣଯୋସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସ୍ତୁଵତୋର୍ଵନ୍ଦିନୋରିଵ। ଐଶ୍ଵର୍ଯମତୁଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ ଆପ ସୁସଙ୍କଟମ୍

ଯେପରି ଦଶମୁଖ ରାବଣ ଓ ବାଣଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ସମସ୍ୟାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।

ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟସ୍ତମସୁର ଉପାଧାଵତ୍ସ୍ଵଗାତ୍ରତଃ। କେଦାର ଆତ୍ମକ୍ରଵ୍ଯେଣ ଜୁହ୍ଵାନୋ ଗ୍ନିମୁଖଂ ହରମ୍

ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲା, ନିଜ ଶରୀରର ମାଂସ ଆହୁତି ଭାବେ ହରଙ୍କ ଅଗ୍ନିମୁଖରେ ଦେଇଲା।

ଦେଵୋପଲବ୍ଧିମପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ଵେଦାତ୍ସପ୍ତମେଽହନି। ଶିରୋଽଵୃଶ୍ଚତ୍ସୁଧିତିନା ତତ୍ତୀର୍ଥକ୍ଲିନ୍ନମୂର୍ଧଜମ୍

ସପ୍ତମ ଦିନରେ, ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ମିଳିବାରୁ ନିରାଶାରେ, ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲା, ତାଙ୍କ ଚୁଲି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଜଳରେ ଭିଜିଥିଲା।

ତଦା ମହାକାରୁଣିକୋ ସ ଧୂର୍ଜଟିର୍ଯଥା ଵଯଂ ଚାଗ୍ନିରିଵୋତ୍ଥିତୋଽନଲାତ୍। ନିଗୃହ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ଭୁଜଯୋର୍ନ୍ଯଵାରଯତ୍ତତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଭୂଯ ଉପସ୍କୃତାକୃତିଃ

ତେବେ, ମହାଦୟାଳୁ ଧୂର୍ଜଟି, ଆମେ ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଅନଳରୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ, ସେପରି ଦୁଇହାତରେ ଧରି, ତାଙ୍କୁ ଛୁଅିବାରୁ ରୋକିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆକୃତିକୁ ଆଉ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ।

ତମାହ ଚାଙ୍ଗାଲମଲଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ମେ ଯଥାଭିକାମଂ ଵିତରାମି ତେ ଵରମ୍। ପ୍ରୀଯେଯ ତୋଯେନ ନୃଣାଂ ପ୍ରପଦ୍ଯତାମହୋ ତ୍ଵଯାତ୍ମା ଭୃଶମର୍ଦ୍ଯତେ ଵୃଥା

ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଅଙ୍ଗାଳ, ଏତେ ହେଲା, ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଦାୟିକ ମାଗ। ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଦିଆ ପାଣିରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଅତ୍ୟଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲା।'

ଦେଵଂ ସ ଵଵ୍ରେ ପାପୀଯାନ୍ଵରଂ ଭୂତଭଯାଵହମ୍। ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ କରଂ ଶୀର୍ଷ୍ଣି ଧାସ୍ଯେ ସ ମ୍ରିଯତାମିତି

ସେ ଅପରାଧୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାୟିକ ମାଗିଲା—'ଯାହାର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଁ ମୋ ହାତ ରଖିବି, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁ।'

ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ରୁଦ୍ରୋ ଦୁର୍ମନା ଇଵ ଭାରତ। ଓଁ ଇତି ପ୍ରହସଂସ୍ତସ୍ମୈ ଦଦେଽହେରମୃତଂ ଯଥା

ଏହା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ମନରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ହସି 'ଓଁ' ବୋଲି, ସେଠି ଦାୟିକ ଦେଲେ, ଯେପରି ସାପକୁ ଅମୃତ ଦିଆଯାଏ।

ସ ତଦ୍ଵରପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ଶମ୍ଭୋର୍ମୂର୍ଧ୍ନି କିଲାସୁରଃ। ସ୍ଵହସ୍ତଂ ଧାତୁମାରେଭେ ସୋଽବିଭ୍ଯତ୍ସ୍ଵକୃତାଚ୍ଛିଵଃ

ତାପରେ, ସେ ଦାନବ ଦାୟିକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜ ହାତ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା, କିନ୍ତୁ ଶିବ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଭୟ କରି, ପଛକୁ ହଟିଗଲେ।

ତେନୋପସୃଷ୍ଟଃ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତଃ ପରାଧାଵନ୍ସଵେପଥୁଃ। ଯାଵଦନ୍ତଂ ଦିଵୋ ଭୂମେଃ କଷ୍ଠାନାମୁଦଗାଦୁଦକ୍

ସେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିବାରୁ, ଶିବ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଓ ଜଳର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

ଅଜାନନ୍ତଃ ପ୍ରତିଵିଧିଂ ତୂଷ୍ଣୀମାସନ୍ସୁରେଶ୍ଵରାଃ। ତତୋ ଵୈକୁଣ୍ଠମଗମଦ୍ଭାସ୍ଵରଂ ତମସଃ ପରମ୍

ଦେବତାମାନେ କୌଣସି ଉପାୟ ଜାଣିନଥିଲେ, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ବସିଥିଲେ; ତାପରେ ସେ ତମସା ଉପରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ।