ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଦୁରଵଗମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵନିଗମାଯ ତଵାତ୍ତତନୋଃ ଚରିତମହାମୃତାବ୍ଧିପରିଵର୍ତପରିଶ୍ରମଣାଃ । ନ ପରିଲଷନ୍ତି କେଚିଦପଵର୍ଗମପୀଶ୍ଵର ତେ ଚରଣସରୋଜହଂସକୁଲସଙ୍ଗଵିସୃଷ୍ଟଗୃହାଃ

ହେ ଈଶ୍ୱର, ତୁମ ଦୁର୍ଲଭ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, କିଛି ଲୋକ ତୁମ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ଶ୍ରମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମର ପଦପଦ୍ମରେ ହଂସ ସଦୃଶ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଘର ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତ୍ଵଦନୁପଥଂ କୁଲାଯମିଦମାତ୍ମସୁହୃତ୍ପ୍ରିଯଵତ୍ ଚରତି ତଥୋନ୍ମୁଖେ ତ୍ଵଯି ହିତେ ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମନି ଚ । ନ ବତ ରମନ୍ତ୍ଯହୋ ଅସଦୁପାସନଯାତ୍ମହନୋ ଯଦନୁଶଯା ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯୁରୁଭଯେ କୁଶରୀରଭୃତଃ

ତୁମ ପଥରେ ଚାଲି, ଏହି ଜୀବମାନେ ନିଜ ପରିବାର, ବନ୍ଧୁ, ଓ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତୁମେ ନିଜ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ ଓ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ହାୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ ଉପାସନାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହର ଭାର ଉଠାଇ ଦୁଃଖରେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରନ୍ତି।

ନିଭୃତମରୁନ୍ମନୋଽକ୍ଷଦୃଢଯୋଗଯୁଜୋ ହୃଦି ଯତ୍ ମୁନଯ ଉପାସତେ ତଦରଯୋଽପି ଯଯୁଃ ସ୍ମରଣାତ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯ ଉରଗେନ୍ଦ୍ରଭୋଗଭୁଜଦଣ୍ଡଵିଷକ୍ତଧିଯୋ ଵଯମପି ତେ ସମାଃ ସମଦୃଶୋଽଙ୍‌ଘ୍ରିସରୋଜସୁଧାଃ

ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ନିଜ ଶ୍ୱାସ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ହୃଦୟରେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ନାଗରାଜଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ସମାନ ହୋଇଯାଇଛୁ।

କ ଇହ ନୁ ଵେଦ ବତାଵରଜନ୍ମଲଯୋଽଗ୍ରସରଂ ଯତ ଉଦଗାଦୃଷିର୍ଯମନୁ ଦେଵଗଣା ଉଭଯେ । ତର୍ହି ନ ସନ୍ନ ଚାସଦୁଭଯଂ ନ ଚ କାଲଜଵଃ କିମପି ନ ତତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରମଵକୃଷ୍ଯ ଶଯୀତ ଯଦା

ଏଠାରେ କିଏ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଜାଣେ, କେଉଁଠୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କେଉଁଠି ସେଶ ହେବ, କିମ୍ବା କେମିତି ଚାଲିଛି ସେ ଜଣେ, ଯାଁଠାରୁ ଋଷି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଛନ୍ତି? ସେ ନ ସତ୍, ନ ଅସତ୍, ନ ଦୁହିଁଟି ମିଶିତ, ଏବଂ ସମୟର ଅଧୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେଉଁଠି ଥିଲେ, କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ତାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।

ଜନିମସତଃ ସତୋ ମୃତିମୁତାତ୍ମନି ଯେ ଚ ଭିଦାଂ ଵିପଣମୃତଂ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୁପଦିଶନ୍ତି ତ ଆରୁପିତୈଃ । ତ୍ରିଗୁଣମଯଃ ପୁମାନିତି ଭିଦା ଯଦବୋଧକୃତା ତ୍ଵଯି ନ ତତଃ ପରତ୍ର ସ ଭଵେଦଵବୋଧରସେ

ଯେମାନେ ଆତ୍ମାର ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଦେହଠାରୁ ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସାର ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଏହା କହନ୍ତି। ଏହି ଭିନ୍ନତା, ଯେ ପୁରୁଷ ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ, ଏହା ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପରେ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭବରେ ଏମିତି ଭିନ୍ନତା କେବେ ନାହିଁ।

ସଦିଵ ମନସ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ଵଯି ଵିଭାତ୍ଯସଦାମନୁଜାତ୍ ସଦଭିମୃଶନ୍ତ୍ଯଶେଷମିଦମାତ୍ମତଯାଽତ୍ମଵିଦଃ । ନ ହି ଵିକୃତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି କନକସ୍ଯ ତଦାତ୍ମତଯା ସ୍ଵକୃତମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟମିଦମାତ୍ମତଯାଵସିତମ୍

ଯେପରି ଏକ ସୁନା ନାନା ଆକାର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁନାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ଏହି ସମସ୍ତ କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତ ତୁମେ ଭରିଛ।

ତଵ ପରି ଯେ ଚରନ୍ତ୍ଯଖିଲସତ୍ତ୍ଵନିକେତତଯା ତ ଉତ ପଦାକ୍ରମନ୍ତ୍ଯଵିଗଣଯ୍ଯ ଶିରୋ ନିର୍‌ଋତେଃ । ପରିଵଯସେ ପଶୂନିଵ ଗିରା ଵିବୁଧାନପି ତାନ୍ ତ୍ଵଯି କୃତସୌହୃଦାଃ ଖଲୁ ପୁନନ୍ତି ନ ଯେ ଵିମୁଖାଃ

ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ଭାବରେ ତୁମ ସହ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଛାଡି ଚାଲିଯାନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଗୋପାଳକ ଯେମିତି ଗାଈମାନେକୁ ଏକଠା କରନ୍ତି, ସେପରି ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଏକଠା କର, ଏବଂ ଯେମାନେ ତୁମ ସହ ମିତ୍ରତା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି, ସେମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।

ତ୍ଵମକରଣଃ ସ୍ଵରାଡଖିଲକାରକଶକ୍ତିଧରଃ ତଵ ବଲିମୁଦ୍ଵହନ୍ତି ସମଦନ୍ତ୍ଯଜଯାନିମିଷାଃ । ଵର୍ଷଭୁଜୋଽଖିଲକ୍ଷିତିପତେରିଵ ଵିଶ୍ଵସୃଜୋ ଵିଦଧତି ଯତ୍ର ଯେ ତ୍ଵଧିକୃତା ଭଵତଶ୍ଚକିତାଃ

ତୁମେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜେ ଜଡିତ ନୁହଁ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଛ। ଦେବତାମାନେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ରହି ତୁମକୁ ନିଜ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଦେଇ ସେବା କରନ୍ତି, ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ଦେହର ହାତ ମୁଖ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରେ। ତୁମେ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛ, ସେମାନେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସଦା ଭୟଭିତ ଓ ଆଦର ସହିତ କାମ କରନ୍ତି।

ସ୍ଥିରଚରଜାତଯଃ ସ୍ଯୁରଜଯୋତ୍ଥନିମିତ୍ତଯୁଜୋ ଵିହର ଉଦୀକ୍ଷଯା ଯଦି ପରସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ ତତଃ । ନ ହି ପରମସ୍ଯ କଶ୍ଚିଦପରୋ ନ ପରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ ଵିଯତ ଇଵାପଦସ୍ଯ ତଵ ଶୂନ୍ଯତୁଲାଂ ଦଧତଃ

ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଅଜନ୍ମା ଓ କାରଣମାନଙ୍କ ଏକତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିୟମିତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ମୁକ୍ତପ୍ରଭୁ। କିନ୍ତୁ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ କୌଣସି ଦ୍ୱିତୀୟ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ଯେପରିକି ଆକାଶ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରି ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତୁଳନାହୀନ ରହିଥାଏ।

ଅପରିମିତା ଧ୍ରୁଵାସ୍ତନୁଭୃତୋ ଯଦି ସର୍ଵଗତାଃ ତର୍ହି ନ ଶାସ୍ଯତେତି ନିଯମୋ ଧ୍ରଵ ନେତରଥା । ଅଜନି ଚ ଯନ୍ମଯଂ ତଦଵିମୁଚ୍ଯ ନିଯନ୍ତୃ ଭଵେତ୍ ସମମନୁଜାନତାଂ ଯଦମତଂ ମତଦୁଷ୍ଟତଯା

ଯଦି ଦେହଧାରୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସୀମ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଉପରେ କୌଣସି ନିୟମ ବା ଶାସନ ହେବ ନାହିଁ—କିନ୍ତୁ ଏହା ସଠିକ୍ ନୁହଁ। ଯଦି ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଅଜନ୍ମା ରୂପରେ ଅଛି, ତେବେ ତାହାକୁ ଛାଡି ନ ଦେଲେ ନିୟନ୍ତା ସଦା ରହିବେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ସମତା ମାନିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଭୁଲ ବୁଝିବା ଅଟଳ।

ନ ଘଟତ ଉଦ୍‌ଭଵଃ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷଯୋରଜଯୋଃ ଉଭଯଯୁଜା ଭଵନ୍ତ୍ଯସୁଭୃତୋ ଜଲବୁଦ୍‌ବୁଦଵତ୍ । ତ୍ଵଯି ତ ଇମେ ତତୋ ଵିଵିଧନାମଗୁଣୈଃ ପରମେ ସରିତ ଇଵାର୍ଣଵେ ମଧୁନି ଲିଲ୍ଯୁରଶେଷରସାଃ

ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଦୁହିଁଠାରୁ କୌଣସି ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅଜନ୍ମା। ଦୁହିଁଠାର ସଂଯୋଗରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଅସ୍ଥିର, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ଗୁଣକୁ ଆତ୍ମସାତ କର, ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ନଦୀ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରସ ସହିତ ସାଗରରେ ଲୀନ ହୁଏ।

ନୃଷୁ ତଵ ମଯଯା ଭ୍ରମମମୀଷ୍ଵଵଗତ୍ଯ ଭୃଶଂ ତ୍ଵଯି ସୁଧିଯୋଽଭଵେ ଦଧତି ଭାଵମନୁପ୍ରଭଵମ୍ । କଥମନୁଵର୍ତତାଂ ଭଵଭଯଂ ତଵ ଯଦ୍‌ଭ୍ରୁକୁଟିଃ ସୃଜତି ମୁହୁସ୍ତ୍ରିଣମିରଭଵଚ୍ଛରଣେଷୁ ଭଯମ୍

ଵିଜିତହୃଷୀକଵାଯୁଭିରଦାନ୍ତମନସ୍ତୁରଗଂ ଯ ଇହ ଯତନ୍ତି ଯନ୍ତୁମତିଲୋଲମୁପାଯଖିଦଃ । ଵ୍ଯସନଶତାନ୍ଵିତାଃ ସମଵହାଯ ଗୁରୋଶ୍ଚରଣଂ ଵଣିଜ ଇଵାଜ ସନ୍ତ୍ଯକୃତକର୍ଣଧରା ଜଲଧୌ

ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ତର ଅଶାନ୍ତ ମନକୁ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ା ପରି ବଳେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ୱାସକୁ ବଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ଏହା ଏପରି, ଯେପରି ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ ନାଉକାର ନାୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ହେଲାଇଯାନ୍ତି।

ସ୍ଵଜନସୁତାତ୍ମଦାରଧନଧାମଧରାସୁରଥୈଃ ତ୍ଵଯି ସତି କିଂ ନୃଣାଂ ଶ୍ରଯତ ଆତ୍ମନି ସର୍ଵରସେ । ଇତି ସଦଜାନତାଂ ମିଥୁନତୋ ରତଯେ ଚରତାଂ ସୁଖଯତି କୋ ନ୍ଵିହ ସ୍ଵଵିହତେ ସ୍ଵନିରସ୍ତଭଗେ

ତୁମେ ଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ କାହିଁକି ନିଜ ପରିବାର, ପୁଅ, ନିଜ ଜଣ, ଜୀବନସାଥୀ, ଧନ, ଘର ବା ରଥ ଉପରେ ଭରସା କରିବେ? ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ, ଦୁଇଜଣ ମିଳି ଭୋଗର ଆଶାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ହରାଇ ଦେଲେ, ଏଠାରେ କିଏ ସତରେ ସୁଖ ପାଇପାରିବ?

ଭୁଵି ପୁରୁପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥସଦନାନ୍ଯୃଷଯୋ ଵିମଦାଃ ତ ଉତ ଭଵତ୍ପଦାମ୍ବୁଜହୃଦୋଽଘଭିଦଙ୍‌ଘ୍ରିଜଲାଃ । ଦଧତି ସକୃନ୍ମନସ୍ତ୍ଵଯି ଯ ଆତ୍ମନି ନିତ୍ଯସୁଖେ ନ ପୁନରୁପାସତେ ପୁରୁଷସାରହରାଵସଥାନ୍

ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଧାମକୁ ଦେଖି ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉପରେ, ନିତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଆତ୍ମାରେ, ମନ ଲଗାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି କେବେ ମଧ୍ୟ ମାନବତାର ମୂଳ ହରିନେଉଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବେନାହିଁ।

ସତ ଇଦଂ ଉତ୍ଥିତଂ ସଦିତି ଚେନ୍ନନୁ ତର୍କହତଂ ଵ୍ଯଭିଚରତି କ୍ଵ ଚ କ୍ଵ ଚ ମୃଷା ନ ତଥୋଭଯଯୁକ୍ । ଵ୍ଯଵହୃତଯେ ଵିକଲ୍ପ ଇଷିତୋଽନ୍ଧପରମ୍ପରଯା ଭ୍ରମଯତି ଭାରତୀ ତ ଉରୁଵୃତ୍ତିଭିରୁକ୍ଥଜଡାନ୍

ନ ଯଦିଦମଗ୍ର ଆସ ନ ଭଵିଷ୍ଯଦତୋ ନିଧନାଦ୍ ଅନୁ ମିତମନ୍ତରା ତ୍ଵଯି ଵିଭାତି ମୃଷୈକରସେ । ଅତ ଉପମୀଯତେ ଦ୍ରଵିଣଜାତିଵିକଲ୍ପପଥୈଃ ଵିତଥମନୋଵିଲାସମୃତମିତ୍ଯଵଯନ୍ତ୍ଯବୁଧାଃ

ଯାହା ଆଗରୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୀମିତ, ତାହା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମିଥ୍ୟା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଧନ କିମ୍ବା ଜାତିର ଭିନ୍ନତା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେଇଛନ୍ତି ଯେ, ମନର ଖେଳ ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ତାହାର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ।

ସ ଯଦଜଯା ତ୍ଵଜାମନୁଶଯୀତ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଜୁଷନ୍ ଭଜତି ସରୂପତାଂ ତଦନୁ ମୃତ୍ଯୁମପେତଭଗଃ । ତ୍ଵମୁତ ଜହାସି ତାମହିରିଵ ତ୍ଵଚମାତ୍ତଭଗୋ ମହସି ମହୀଯସେଽଷ୍ଟଗୁଣିତେଽପରିମେଯଭଗଃ

ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ଅଜନ୍ମା ସହ ସଂଯୋଗ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ସାପ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ପରି, ଏବଂ ତୁମେ ଅପାର ମହିମାରେ, ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଶକ୍ତିରେ, ଅପରିମିତ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ ମହାନ।

ଯଦି ନ ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ଯତଯୋ ହୃଦି କାମଜଟା ଦୁରଧିଗମୋଽସତାଂ ହୃଦି ଗତୋଽସ୍ମୃତକଣ୍ଠମଣିଃ । ଅସୁତୃପଯୋଗିନାମୁଭଯତୋଽପ୍ଯସୁଖଂ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଅନପଗତାନ୍ତକାଦନଧିରୂଢପଦାଦ୍‌ଭଵତଃ

ଯଦି ଯତିମାନେ ହୃଦୟରୁ କାମନାର ଜଟିକୁ ଉପଡ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁର୍ଲଭ, ହୃଦୟରେ ଲୁଚି ରହିଯାଅ, ଗଳାରେ ପିଣ୍ଡିଥିବା ମଣି ପରି ଭୁଲିଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାରେ ତୃପ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇପଟେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି—ହେ ପ୍ରଭୁ—କାରଣ ସେମାନେ ତୁମର ଅମୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାକୁ, ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।

ତ୍ଵଦଵଗମୀ ନ ଵେତ୍ତି ଭଵଦୁତ୍ଥଶୁଭାଶୁଭଯୋଃ ଗୁଣଵିଗୁଣାନ୍ଵଯାଂସ୍ତର୍ହି ଦେହଭୃତାଂ ଚ ଗିରଃ । ଅନୁଯୁଗମନ୍ଵହଂ ସଗୁଣ ଗୀତପରମ୍ପରଯା ଶ୍ରଵଣଭୃତୋ ଯତସ୍ତ୍ଵମପଵର୍ଗଗତିର୍ମନୁଜୈଃ

ତୁମକୁ ଯିଏ ଚିହ୍ନିପାରେନି, ସେ ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାରଣକୁ ବୁଝିପାରେନି, ଏବଂ ଦେହଧାରୀ ଲୋକଙ୍କର କଥାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରେନି। କିନ୍ତୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ହେ ଗୁଣମୟ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଅବିରତ ଗୀତ ଓ କଥାରେ ଗାଯାଯାଉଛ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତୁମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବମାନେ ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ପଥକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି।

ଦ୍ଯୁପତଯ ଏଵ ତେ ନ ଯଯୁରନ୍ତମନନ୍ତତଯା ତ୍ଵମପି ଯଦନ୍ତରାଣ୍ଡନିଚଯା ନନୁ ସାଵରଣାଃ । ଖ ଇଵ ରଜାଂସି ଵାନ୍ତି ଵଯସା ସହ ଯତ୍ ଶ୍ରୁତଯଃ ତ୍ଵଯି ହି ଫଲନ୍ତ୍ଯତନ୍ନିରସନେନ ଭଵନ୍ନିଧନାଃ

ସ୍ୱର୍ଗର ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଅନନ୍ତ, ତୁମର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିଲେନି, ଏବଂ ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସାବର୍ଣ୍ଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେପରି ଆକାଶରେ ଧୂଳିକଣା ବାୟୁ ସହ ଉଡ଼ିଯାଏ, ସେପରି ସମୟ ସହିତ ଶ୍ରୁତିମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଲିନ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଠାରେ ସେମାନେ ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେମାନେ ତୁମରେ ଲୟ ହୁଅନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଇତ୍ଯେତଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରା ଆଶ୍ରୁତ୍ଯାତ୍ମାନୁଶାସନମ୍ । ସନନ୍ଦନମଥାନର୍ଚୁଃ ସିଦ୍ଧା ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଽତ୍ମନୋ ଗତିମ୍

ଶ୍ରୀଭଗବାନ୍ କହିଲେ — ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟରୁ ଆତ୍ମାର ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଥିବା ସନନ୍ଦନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଆଦର ସହ ସମ୍ମାନ କଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଆତ୍ମାର ପଥକୁ ଜାଣିଥିଲେ।

ଇତ୍ଯଶେଷସମାମ୍ନାଯ ପୁରାଣୋପନିଷଦ୍ରସଃ । ସମୁଦ୍ଧୃତଃ ପୂର୍ଵଜାତୈଃ ଵ୍ଯୋମଯାନୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ

ଏଭଳି, ସମସ୍ତ ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ଉପନିଷଦର ସାରତତ୍ତ୍ୱ ପୂର୍ବକାଳର ମହାତ୍ମାମାନେ ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯାଇ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।

ତ୍ଵଂ ଚୈତଦ୍‌ବ୍ରହ୍ମଦାଯାଦ ଶ୍ରଦ୍ଧଯାଽଽତ୍ମାନୁଶାସନମ୍ । ଧାରଯଂଶ୍ଚର ଗାଂ କାମଂ କାମାନାଂ ଭର୍ଜନଂ ନୃଣାମ୍

ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବଂଶଜ, ତୁମେ ଏହି ଆତ୍ମାର ଉପଦେଶକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ବାସ କର। ଏହା ସହିତ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକୁ ଦମନ କର।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଏଵଂ ସ ଋଷିଣାଽଽଦିଷ୍ଟଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶ୍ରଦ୍ଧଯାତ୍ମଵାନ୍ । ପୂର୍ଣଃ ଶ୍ରୁତଧରୋ ରାଜନ୍ ଆହ ଵୀରଵ୍ରତୋ ମୁନିଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଏଭଳି ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆତ୍ମସଂଯମ ସହିତ ଗ୍ରହଣ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ଶ୍ରବଣରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀରବ୍ରତ ମୁନି କହିଲେ।

ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ - ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃଷ୍ଣାଯାମଲକୀର୍ତଯେ । ଯୋ ଧତ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଅଭଵାଯୋଶତୀଃ କଲାଃ

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଅଛି।

ଇତ୍ଯାଦ୍ଯମୃଷିମାନମ୍ଯ ତଚ୍ଛିଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ । ତତୋଽଗାଦ୍ ଆଶ୍ରମଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପିତୁର୍ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ଯ ମେ

ଏଭଳି, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷି ଓ ସେଠାର ମହାତ୍ମା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ମୁଁ ପରେ ମୋ ବାପା ଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲି।

ସଭାଜିତୋ ଭଗଵତା କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ । ତସ୍ମୈ ତଦ୍ ଵର୍ଣଯାମାସ ନାରାଯଣମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୁତମ୍

ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଓ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିବା କଥା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଇତ୍ଯେତଦ୍ ଵର୍ଣିତଂ ରାଜନ୍ ଯନ୍ନଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ କୃତସ୍ତ୍ଵଯା । ଯଥା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯନିର୍ଦେଶ୍ଯେ ନୀଋଗୁଣେଽପି ମନଶ୍ଚରେତ୍

ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, କିପରି ମନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ଓ ଗୁଣରହିତ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲଗି ରହିପାରିବ, ଏହି କଥା ଏଠାରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି।