ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତୁଲ୍ଯଶ୍ରୁତତପଃଶୀଲାଃ ତୁଲ୍ଯସ୍ଵୀଯାରିମଧ୍ଯମାଃ । ଅପି ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଵଚନଂ ଏକଂ ଶୁଶ୍ରୂଷଵୋଽପରେ

ସେମାନେ ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା ଓ ଚରିତ୍ରରେ ସମାନ, ନିଜ ଧନ, ଶତ୍ରୁ ଓ ବନ୍ଧୁରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଥିଲେ | କିଛି ଲୋକ ଉପଦେଶ ଦେଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଆଗ୍ରହ ସହିତ ଶୁଣୁଥିଲେ |

ଶ୍ରୀସନନ୍ଦନ ଉଵାଚ - ସ୍ଵସୃଷ୍ଟମିଦମାପୀଯ ଶଯାନଂ ସହ ଶକ୍ତିଭିଃ । ତଦନ୍ତେ ବୋଧଯାଂ ଚକ୍ରୁଃ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗୈଃ ଶ୍ରୁତଯଃ ପରମ୍

ଶ୍ରୀସନନ୍ଦନ କହିଲେ — ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ ସହିତ ଶୟନ କଲେ। ପରେ, ସେ ଶେଷରେ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ବେଦମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।

ଯଥା ଶଯାନଂ ସମ୍ରାଜଂ ଵନ୍ଦିନସ୍ତତ୍ପରାକ୍ରମୈଃ । ପ୍ରତ୍ଯୂଷେଽଭେତ୍ଯ ସୁଶ୍ଲୋକୈଃ ବୋଧଯନ୍ତ୍ଯନୁଜୀଵିନଃ

ଯେପରିକି ରାଜା ଶୁଅଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭାତରେ ବରଣକାରମାନେ ତାଙ୍କର ବୀରତାକୁ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଥାନ୍ତି, ସେପରି ଉପସ୍ଥିତମାନେ ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।

ଶ୍ରୀଶ୍ରୁତଯ ଊଚୁଃ - ( ଅଵିତଥ ଗାଥା - ପୁଢୀଲ, ମ୍ହଣଜେ ୧୪ ତେ ୪୧ ଯା ଶ୍ଲୋକାଂନା ଵେଦସ୍ତୁତି ମ୍ହଣତାତ ) ଜଯ ଜଯ ଜହ୍ଯଜାମଜିତ ଦୋଷଗୃଭୀତଗୁଣାଂ ତ୍ଵମସି ଯଦାତ୍ମନା ସମଵରୁଦ୍ଧସମସ୍ତଭଗଃ । ଅଗଜଗଦୋକସାମଖିଲଶକ୍ତ୍ଯଵବୋଧକ ତେ କ୍ଵଚିଦଜଯାଽଽତ୍ମନା ଚ ଚରତୋଽନୁଚରେନ୍ନିଗମଃ

ବେଦମାନେ କହିଲେ — ଜୟ ଜୟ! ହେ ଅଜନ୍ମା, ହେ ଅଜୟ, ଗୁଣର ଦ୍ୱାରା ଆସିଥିବା ଦୋଷକୁ ତ୍ୟାଗ କର। ତୁମେ ସ୍ୱଭାବରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଧାମ। ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା। ବେଦମାନେ କେବେ କେବେ ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ନିଜ ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଚଳିଥିବାବେଳେ ସେମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ବୃହଦୁପଲବ୍ଧମେତଦଵଯନ୍ତ୍ଯଵଶେଷତଯା ଯତ ଉଦଯାସ୍ତମଯୌ ଵିକୃତେର୍ମୃଦି ଵାଵିକୃତାତ୍ । ଅତ ଋଷଯୋ ଦଧୁସ୍ତ୍ଵଯି ମନୋଵଚନାଚରିତଂ କଥମଯଥା ଭଵନ୍ତି ଭୁଵି ଦତ୍ତପଦାନି ନୃଣାମ୍

ଏହି ବିଶାଳ ସୃଷ୍ଟି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ଅସାର ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି, ଯେପରି ମାଟିରେ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତମୟ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ନୁହେଁ, ମାଟିରେ ଅଛି। ଏହିକାରଣରୁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ମନ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ତୁମେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ, ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଦେଇଥିବା ପଦଚିହ୍ନ କିପରି ସତ୍ୟ ହୋଇପାରିବ?

ଇତି ତଵ ସୂରଯସ୍ତ୍ର୍ଯଧିପତେଽଖିଲଲୋକମଲ କ୍ଷପଣକଥାମୃତାବ୍ଧିମଵଗାହ୍ଯ ତପାଂସି ଜହୁଃ । କିମୁତ ପୁନଃ ସ୍ଵଧାମଵିଧୁତାଶଯକାଲଗୁଣାଃ ପରମ ଭଜନ୍ତି ଯେ ପଦମଜସ୍ରସୁଖାନୁଭଵମ୍

ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ତୁମର କଥା ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଦୂର କରିଦିଏ, ସେହି ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ପଣିଆଁ ହୋଇ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି। ତେବେ, ସମସ୍ତ ଆଶା ଓ କାଳର ପ୍ରଭାବରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତୁମ ନିଜ ଧାମରେ ବସିଥିବା ଏବଂ ତୁମର ପରମ ପଦକୁ ଭଜନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ତ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏହା କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ନୁହେଁ।

ଦୃତଯ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍ତ୍ଯସୁଭୃତୋ ଯଦି ତେଽନୁଵିଧା ମହଦହମାଦଯୋଽଣ୍ଡମସୃଜନ୍ ଯଦନୁଗ୍ରହତଃ ପୁରୁଷଵିଧୋଽନ୍ଵଯୋଽତ୍ର ଚରମୋଽନ୍ନମଯାଦିଷୁ ଯଃ ସଦସତଃ ପରଂ ତ୍ଵମଥ ଯଦେଷ୍ଵଵଶେଷମୃତମ୍

ଉଦରମୁପାସତେ ଯ ଋଷିଵର୍ତ୍ମସୁ କୂର୍ପଦୃଶଃ ପରିସରପଦ୍ଧତିଂ ହୃଦଯମାରୁଣଯୋ ଦହରମ୍ । ତତ ଉଦଗାଦନନ୍ତ ତଵ ଧାମ ଶିରଃ ପରମଂ ପୁନରିହ ଯତ୍ସମେତ୍ଯ ନ ପତନ୍ତି କୃତାନ୍ତମୁଖେ

ଯେଉଁମାନେ ସୀମିତ ଦୃଷ୍ଟି ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ପଥକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ହୃଦୟକୁ ମାନେ ପଥ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ହୃଦୟ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆକାଶକୁ ଦେଖନ୍ତି। ସେଠାରୁ, ହେ ଅନନ୍ତ, ତୁମର ପରମ ଧାମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଉଦିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁର ମୁହଁକୁ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।

ସ୍ଵକୃତଵିଚିତ୍ରଯୋନିଷୁ ଵିଶନ୍ନିଵ ହେତୁତଯା ତରତମତଶ୍ଚକାସ୍ସ୍ଯନଲଵତ୍ ସ୍ଵକୃତାନୁକୃତିଃ । ଅଥ ଵିତଥାସ୍ଵମୂଷ୍ଵଵିତଥାଂ ତଵ ଧାମ ସମଂ ଵିରଜଧିଯୋଽନୁଯନ୍ତ୍ଯଭିଵିପଣ୍ଯଵ ଏକରସମ୍

ତୁମେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ପରି, ଅଗ୍ନି ପରି ନିଜ ଆକୃତି ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଅ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ମିଥ୍ୟା ଅଭିମାନରୁ ମୁକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମର ପରମ ଧାମ ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ; ସେଇ ନିର୍ମଳ ମନ୍ତି ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ଭିନ୍ନତାକୁ ଛାଡ଼ି, ଏକ ରସ ଭାବେ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।

ସ୍ଵକୃତପୁରେଷ୍ଵମୀଷ୍ଵବହିରନ୍ତରସଂଵରଣଂ ତଵ ପୁରୁଷଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯଖିଲଶକ୍ତିଧୃତୋଂଽଶକୃତମ୍ । ଇତି ନୃଗତିଂ ଵିଵିଚ୍ଯ କଵଯୋ ନିଗମାଵପନଂ ଭଵତ ଉପାସତେଽଙ୍‌ଘ୍ରିମଭଵମ୍ଭୁଵି ଵିଶ୍ଵସିତାଃ

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ଏହାର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ତୁମେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛ। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମକୁ 'ପୁରୁଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଗତି ଓ ବେଦର ଶେଷ ଅନ୍ୱେଷଣ କରି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ତୁମର ପଦପଦ୍ମକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତୁମ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା ରଖି।

ଦୁରଵଗମାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵନିଗମାଯ ତଵାତ୍ତତନୋଃ ଚରିତମହାମୃତାବ୍ଧିପରିଵର୍ତପରିଶ୍ରମଣାଃ । ନ ପରିଲଷନ୍ତି କେଚିଦପଵର୍ଗମପୀଶ୍ଵର ତେ ଚରଣସରୋଜହଂସକୁଲସଙ୍ଗଵିସୃଷ୍ଟଗୃହାଃ

ହେ ଈଶ୍ୱର, ତୁମ ଦୁର୍ଲଭ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହିଁ, କିଛି ଲୋକ ତୁମ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅମୃତ ସମୁଦ୍ରରେ ଶ୍ରମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମର ପଦପଦ୍ମରେ ହଂସ ସଦୃଶ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଘର ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଶା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତ୍ଵଦନୁପଥଂ କୁଲାଯମିଦମାତ୍ମସୁହୃତ୍ପ୍ରିଯଵତ୍ ଚରତି ତଥୋନ୍ମୁଖେ ତ୍ଵଯି ହିତେ ପ୍ରିଯ ଆତ୍ମନି ଚ । ନ ବତ ରମନ୍ତ୍ଯହୋ ଅସଦୁପାସନଯାତ୍ମହନୋ ଯଦନୁଶଯା ଭ୍ରମନ୍ତ୍ଯୁରୁଭଯେ କୁଶରୀରଭୃତଃ

ତୁମ ପଥରେ ଚାଲି, ଏହି ଜୀବମାନେ ନିଜ ପରିବାର, ବନ୍ଧୁ, ଓ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଚଳିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତୁମେ ନିଜ ସତ୍ୟ ସୁହୃଦ ଓ ପ୍ରିୟ ଆତ୍ମା ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ହାୟ, ଯେଉଁମାନେ ଅସତ୍ ଉପାସନାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେହର ଭାର ଉଠାଇ ଦୁଃଖରେ ଘୁରିଘୁରି ଫେରନ୍ତି।

ନିଭୃତମରୁନ୍ମନୋଽକ୍ଷଦୃଢଯୋଗଯୁଜୋ ହୃଦି ଯତ୍ ମୁନଯ ଉପାସତେ ତଦରଯୋଽପି ଯଯୁଃ ସ୍ମରଣାତ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯ ଉରଗେନ୍ଦ୍ରଭୋଗଭୁଜଦଣ୍ଡଵିଷକ୍ତଧିଯୋ ଵଯମପି ତେ ସମାଃ ସମଦୃଶୋଽଙ୍‌ଘ୍ରିସରୋଜସୁଧାଃ

ଯେଉଁ ଋଷିମାନେ ନିଜ ଶ୍ୱାସ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଦୃଢ଼ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ହୃଦୟରେ ତୁମକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ନାଗରାଜଙ୍କ ଅଙ୍କରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ମହିଳାମାନେ ଓ ଆମେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ସମାନ ହୋଇଯାଇଛୁ।

କ ଇହ ନୁ ଵେଦ ବତାଵରଜନ୍ମଲଯୋଽଗ୍ରସରଂ ଯତ ଉଦଗାଦୃଷିର୍ଯମନୁ ଦେଵଗଣା ଉଭଯେ । ତର୍ହି ନ ସନ୍ନ ଚାସଦୁଭଯଂ ନ ଚ କାଲଜଵଃ କିମପି ନ ତତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରମଵକୃଷ୍ଯ ଶଯୀତ ଯଦା

ଏଠାରେ କିଏ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଜାଣେ, କେଉଁଠୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, କେଉଁଠି ସେଶ ହେବ, କିମ୍ବା କେମିତି ଚାଲିଛି ସେ ଜଣେ, ଯାଁଠାରୁ ଋଷି ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଛନ୍ତି? ସେ ନ ସତ୍, ନ ଅସତ୍, ନ ଦୁହିଁଟି ମିଶିତ, ଏବଂ ସମୟର ଅଧୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେଉଁଠି ଥିଲେ, କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ତାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।

ଜନିମସତଃ ସତୋ ମୃତିମୁତାତ୍ମନି ଯେ ଚ ଭିଦାଂ ଵିପଣମୃତଂ ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୁପଦିଶନ୍ତି ତ ଆରୁପିତୈଃ । ତ୍ରିଗୁଣମଯଃ ପୁମାନିତି ଭିଦା ଯଦବୋଧକୃତା ତ୍ଵଯି ନ ତତଃ ପରତ୍ର ସ ଭଵେଦଵବୋଧରସେ

ଯେମାନେ ଆତ୍ମାର ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ଦେହଠାରୁ ଭିନ୍ନତା ବିଷୟରେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଅସାର ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଇ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଏହା କହନ୍ତି। ଏହି ଭିନ୍ନତା, ଯେ ପୁରୁଷ ତିନି ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ, ଏହା ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପରେ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନର ଅନୁଭବରେ ଏମିତି ଭିନ୍ନତା କେବେ ନାହିଁ।

ସଦିଵ ମନସ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତ୍ଵଯି ଵିଭାତ୍ଯସଦାମନୁଜାତ୍ ସଦଭିମୃଶନ୍ତ୍ଯଶେଷମିଦମାତ୍ମତଯାଽତ୍ମଵିଦଃ । ନ ହି ଵିକୃତିଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି କନକସ୍ଯ ତଦାତ୍ମତଯା ସ୍ଵକୃତମନୁପ୍ରଵିଷ୍ଟମିଦମାତ୍ମତଯାଵସିତମ୍

ଯେପରି ଏକ ସୁନା ନାନା ଆକାର ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସୁନାର ସ୍ୱରୂପ ଜାଣିଥିବା ଲୋକେ ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେପରି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ଏହି ସମସ୍ତ କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସମସ୍ତ ତୁମେ ଭରିଛ।

ତଵ ପରି ଯେ ଚରନ୍ତ୍ଯଖିଲସତ୍ତ୍ଵନିକେତତଯା ତ ଉତ ପଦାକ୍ରମନ୍ତ୍ଯଵିଗଣଯ୍ଯ ଶିରୋ ନିର୍‌ଋତେଃ । ପରିଵଯସେ ପଶୂନିଵ ଗିରା ଵିବୁଧାନପି ତାନ୍ ତ୍ଵଯି କୃତସୌହୃଦାଃ ଖଲୁ ପୁନନ୍ତି ନ ଯେ ଵିମୁଖାଃ

ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନିବାସସ୍ଥାନ ଭାବରେ ତୁମ ସହ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ ଛାଡି ଚାଲିଯାନ୍ତି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଗୋପାଳକ ଯେମିତି ଗାଈମାନେକୁ ଏକଠା କରନ୍ତି, ସେପରି ଦେବତାମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଏକଠା କର, ଏବଂ ଯେମାନେ ତୁମ ସହ ମିତ୍ରତା କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି, ସେମାନେ ନୁହଁନ୍ତି।

ତ୍ଵମକରଣଃ ସ୍ଵରାଡଖିଲକାରକଶକ୍ତିଧରଃ ତଵ ବଲିମୁଦ୍ଵହନ୍ତି ସମଦନ୍ତ୍ଯଜଯାନିମିଷାଃ । ଵର୍ଷଭୁଜୋଽଖିଲକ୍ଷିତିପତେରିଵ ଵିଶ୍ଵସୃଜୋ ଵିଦଧତି ଯତ୍ର ଯେ ତ୍ଵଧିକୃତା ଭଵତଶ୍ଚକିତାଃ

ତୁମେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜେ ଜଡିତ ନୁହଁ, ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରୁଛ। ଦେବତାମାନେ ସଦା ଜାଗ୍ରତ ରହି ତୁମକୁ ନିଜ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ଦେଇ ସେବା କରନ୍ତି, ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ଦେହର ହାତ ମୁଖ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରେ। ତୁମେ ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଛ, ସେମାନେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ସଦା ଭୟଭିତ ଓ ଆଦର ସହିତ କାମ କରନ୍ତି।

ସ୍ଥିରଚରଜାତଯଃ ସ୍ଯୁରଜଯୋତ୍ଥନିମିତ୍ତଯୁଜୋ ଵିହର ଉଦୀକ୍ଷଯା ଯଦି ପରସ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତ ତତଃ । ନ ହି ପରମସ୍ଯ କଶ୍ଚିଦପରୋ ନ ପରଶ୍ଚ ଭଵେଦ୍ ଵିଯତ ଇଵାପଦସ୍ଯ ତଵ ଶୂନ୍ଯତୁଲାଂ ଦଧତଃ

ଚଳାଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଅଜନ୍ମା ଓ କାରଣମାନଙ୍କ ଏକତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିୟମିତ ହୁଅନ୍ତି, ହେ ମୁକ୍ତପ୍ରଭୁ। କିନ୍ତୁ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ କୌଣସି ଦ୍ୱିତୀୟ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ; ଯେପରିକି ଆକାଶ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରି ମଧ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ତୁଳନାହୀନ ରହିଥାଏ।

ଅପରିମିତା ଧ୍ରୁଵାସ୍ତନୁଭୃତୋ ଯଦି ସର୍ଵଗତାଃ ତର୍ହି ନ ଶାସ୍ଯତେତି ନିଯମୋ ଧ୍ରଵ ନେତରଥା । ଅଜନି ଚ ଯନ୍ମଯଂ ତଦଵିମୁଚ୍ଯ ନିଯନ୍ତୃ ଭଵେତ୍ ସମମନୁଜାନତାଂ ଯଦମତଂ ମତଦୁଷ୍ଟତଯା

ଯଦି ଦେହଧାରୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଅସୀମ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ହେବେ, ତେବେ ସେମାନେ ଉପରେ କୌଣସି ନିୟମ ବା ଶାସନ ହେବ ନାହିଁ—କିନ୍ତୁ ଏହା ସଠିକ୍ ନୁହଁ। ଯଦି ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେ ଅଜନ୍ମା ରୂପରେ ଅଛି, ତେବେ ତାହାକୁ ଛାଡି ନ ଦେଲେ ନିୟନ୍ତା ସଦା ରହିବେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ସମତା ମାନିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଭୁଲ ବୁଝିବା ଅଟଳ।

ନ ଘଟତ ଉଦ୍‌ଭଵଃ ପ୍ରକୃତିପୂରୁଷଯୋରଜଯୋଃ ଉଭଯଯୁଜା ଭଵନ୍ତ୍ଯସୁଭୃତୋ ଜଲବୁଦ୍‌ବୁଦଵତ୍ । ତ୍ଵଯି ତ ଇମେ ତତୋ ଵିଵିଧନାମଗୁଣୈଃ ପରମେ ସରିତ ଇଵାର୍ଣଵେ ମଧୁନି ଲିଲ୍ଯୁରଶେଷରସାଃ

ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ, ଦୁହିଁଠାରୁ କୌଣସି ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ଅଜନ୍ମା। ଦୁହିଁଠାର ସଂଯୋଗରୁ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେ ଅସ୍ଥିର, ଜଳରେ ବୁଲବୁଲି ଭଳି। ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ଗୁଣକୁ ଆତ୍ମସାତ କର, ଯେପରିକି ସମସ୍ତ ନଦୀ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ରସ ସହିତ ସାଗରରେ ଲୀନ ହୁଏ।

ନୃଷୁ ତଵ ମଯଯା ଭ୍ରମମମୀଷ୍ଵଵଗତ୍ଯ ଭୃଶଂ ତ୍ଵଯି ସୁଧିଯୋଽଭଵେ ଦଧତି ଭାଵମନୁପ୍ରଭଵମ୍ । କଥମନୁଵର୍ତତାଂ ଭଵଭଯଂ ତଵ ଯଦ୍‌ଭ୍ରୁକୁଟିଃ ସୃଜତି ମୁହୁସ୍ତ୍ରିଣମିରଭଵଚ୍ଛରଣେଷୁ ଭଯମ୍

ଵିଜିତହୃଷୀକଵାଯୁଭିରଦାନ୍ତମନସ୍ତୁରଗଂ ଯ ଇହ ଯତନ୍ତି ଯନ୍ତୁମତିଲୋଲମୁପାଯଖିଦଃ । ଵ୍ଯସନଶତାନ୍ଵିତାଃ ସମଵହାଯ ଗୁରୋଶ୍ଚରଣଂ ଵଣିଜ ଇଵାଜ ସନ୍ତ୍ଯକୃତକର୍ଣଧରା ଜଲଧୌ

ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ତର ଅଶାନ୍ତ ମନକୁ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଘୋଡ଼ା ପରି ବଳେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶ୍ୱାସକୁ ବଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି। ଏହା ଏପରି, ଯେପରି ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବାବେଳେ ନାଉକାର ନାୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରରେ ହେଲାଇଯାନ୍ତି।

ସ୍ଵଜନସୁତାତ୍ମଦାରଧନଧାମଧରାସୁରଥୈଃ ତ୍ଵଯି ସତି କିଂ ନୃଣାଂ ଶ୍ରଯତ ଆତ୍ମନି ସର୍ଵରସେ । ଇତି ସଦଜାନତାଂ ମିଥୁନତୋ ରତଯେ ଚରତାଂ ସୁଖଯତି କୋ ନ୍ଵିହ ସ୍ଵଵିହତେ ସ୍ଵନିରସ୍ତଭଗେ

ତୁମେ ଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ କାହିଁକି ନିଜ ପରିବାର, ପୁଅ, ନିଜ ଜଣ, ଜୀବନସାଥୀ, ଧନ, ଘର ବା ରଥ ଉପରେ ଭରସା କରିବେ? ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ, ଦୁଇଜଣ ମିଳି ଭୋଗର ଆଶାରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ହରାଇ ଦେଲେ, ଏଠାରେ କିଏ ସତରେ ସୁଖ ପାଇପାରିବ?

ଭୁଵି ପୁରୁପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥସଦନାନ୍ଯୃଷଯୋ ଵିମଦାଃ ତ ଉତ ଭଵତ୍ପଦାମ୍ବୁଜହୃଦୋଽଘଭିଦଙ୍‌ଘ୍ରିଜଲାଃ । ଦଧତି ସକୃନ୍ମନସ୍ତ୍ଵଯି ଯ ଆତ୍ମନି ନିତ୍ଯସୁଖେ ନ ପୁନରୁପାସତେ ପୁରୁଷସାରହରାଵସଥାନ୍

ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି ଋଷିମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଓ ଧାମକୁ ଦେଖି ପବିତ୍ର ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ତୁମର ପଦପଦ୍ମର ଜଳରେ ଧୋଇଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଉପରେ, ନିତ୍ୟ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ଆତ୍ମାରେ, ମନ ଲଗାଇଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଣି କେବେ ମଧ୍ୟ ମାନବତାର ମୂଳ ହରିନେଉଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବେନାହିଁ।

ସତ ଇଦଂ ଉତ୍ଥିତଂ ସଦିତି ଚେନ୍ନନୁ ତର୍କହତଂ ଵ୍ଯଭିଚରତି କ୍ଵ ଚ କ୍ଵ ଚ ମୃଷା ନ ତଥୋଭଯଯୁକ୍ । ଵ୍ଯଵହୃତଯେ ଵିକଲ୍ପ ଇଷିତୋଽନ୍ଧପରମ୍ପରଯା ଭ୍ରମଯତି ଭାରତୀ ତ ଉରୁଵୃତ୍ତିଭିରୁକ୍ଥଜଡାନ୍

ନ ଯଦିଦମଗ୍ର ଆସ ନ ଭଵିଷ୍ଯଦତୋ ନିଧନାଦ୍ ଅନୁ ମିତମନ୍ତରା ତ୍ଵଯି ଵିଭାତି ମୃଷୈକରସେ । ଅତ ଉପମୀଯତେ ଦ୍ରଵିଣଜାତିଵିକଲ୍ପପଥୈଃ ଵିତଥମନୋଵିଲାସମୃତମିତ୍ଯଵଯନ୍ତ୍ଯବୁଧାଃ

ଯାହା ଆଗରୁ ଥିଲା ନାହିଁ, ଶେଷରେ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୀମିତ, ତାହା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ମିଥ୍ୟା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛ। ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଧନ କିମ୍ବା ଜାତିର ଭିନ୍ନତା ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜଣେଇଛନ୍ତି ଯେ, ମନର ଖେଳ ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ତାହାର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ।

ସ ଯଦଜଯା ତ୍ଵଜାମନୁଶଯୀତ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଜୁଷନ୍ ଭଜତି ସରୂପତାଂ ତଦନୁ ମୃତ୍ଯୁମପେତଭଗଃ । ତ୍ଵମୁତ ଜହାସି ତାମହିରିଵ ତ୍ଵଚମାତ୍ତଭଗୋ ମହସି ମହୀଯସେଽଷ୍ଟଗୁଣିତେଽପରିମେଯଭଗଃ

ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ଅଜନ୍ମା ସହ ସଂଯୋଗ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ସଦୃଶ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ, ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେହି ରୂପକୁ ତ୍ୟାଗ କର, ସାପ ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦେଉଥିବା ପରି, ଏବଂ ତୁମେ ଅପାର ମହିମାରେ, ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଶକ୍ତିରେ, ଅପରିମିତ ଗୁଣରେ ଅତିଶୟ ମହାନ।

ଯଦି ନ ସମୁଦ୍ଧରନ୍ତି ଯତଯୋ ହୃଦି କାମଜଟା ଦୁରଧିଗମୋଽସତାଂ ହୃଦି ଗତୋଽସ୍ମୃତକଣ୍ଠମଣିଃ । ଅସୁତୃପଯୋଗିନାମୁଭଯତୋଽପ୍ଯସୁଖଂ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଅନପଗତାନ୍ତକାଦନଧିରୂଢପଦାଦ୍‌ଭଵତଃ

ଯଦି ଯତିମାନେ ହୃଦୟରୁ କାମନାର ଜଟିକୁ ଉପଡ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ଅଯୋଗ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁର୍ଲଭ, ହୃଦୟରେ ଲୁଚି ରହିଯାଅ, ଗଳାରେ ପିଣ୍ଡିଥିବା ମଣି ପରି ଭୁଲିଯାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମାରେ ତୃପ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇପଟେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି—ହେ ପ୍ରଭୁ—କାରଣ ସେମାନେ ତୁମର ଅମୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ, ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାକୁ, ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।