ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

କିଂ ସ୍ଵଲ୍ପତପସାଂ ନୄଣାଂ ଅର୍ଚାଯାଂ ଦେଵଚକ୍ଷୁଷାମ୍ । ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରହ୍ଵପାଦାର୍ଚନାଦିକମ୍

ଅଳ୍ପ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଚକ୍ଷୁସ୍ୱରୂପ, ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ସମୟରେ, ଏମିତି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଏବଂ ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କରିବା ଅବସର ମିଳେ।

ନ ହ୍ଯମ୍ମଯାନି ତୀର୍ଥାନି ନ ଦେଵା ମୃଚ୍ଛିଲାମଯାଃ । ତେ ପୁନନ୍ତ୍ଯୁରୁକାଲେନ ଦର୍ଶନାଦେଵ ସାଧଵଃ

ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ, କିମ୍ବା ମାଟି ଓ ପାଥରର ଦେବତାମାନେ ଏପରି ପବିତ୍ର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ମହାପୁରୁଷମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ, ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ପବିତ୍ର କରିଦିଅନ୍ତି।

( ମିଶ୍ର ) ନାଗ୍ନିର୍ନ ସୂର୍ଯୋ ନ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରତାରକା ନ ଭୂର୍ଜଲଂ ଖଂ ଶ୍ଵସନୋଽଥ ଵାଙ୍‌ମନଃ । ଉପାସିତା ଭେଦକୃତୋ ହରନ୍ତ୍ଯଘଂ ଵିପଶ୍ଚିତୋ ଘ୍ନନ୍ତି ମୁହୂର୍ତସେଵଯା

ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରାମାନେ, ଭୂମି, ଜଳ, ଆକାଶ, ବାୟୁ, କଥା କିମ୍ବା ମନ—ଏମାନେ ଯଦିଓ ଅଲଗା ଭାବେ ପୂଜିତ, ପାପ ଦୂର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟ ସତ୍ସଙ୍ଗ କଲେ, ପାପ ନାଶ କରିଦିଅନ୍ତି।

ଯସ୍ଯାତ୍ମବୁଦ୍ଧିଃ କୁଣପେ ତ୍ରିଧାତୁକେ ସ୍ଵଧୀଃ କଲତ୍ରାଦିଷୁ ଭୌମ ଇଜ୍ଯଧୀଃ । ଯତ୍ତୀର୍ଥବୁଦ୍ଧିଃ ସଲିଲେ ନ କର୍ହିଚିତ୍ ଜନେଷ୍ଵଭିଜ୍ଞେଷୁ ସ ଏଵ ଗୋଖରଃ

ଯେଉଁଠାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଏହି ତିନି ଧାତୁର ଦେହ ବୋଲି ଭାବେ, ଜନ୍ମଜାତ ଜଣେ ନିଜ ଜନମାନେ ଓ ପରିବାରକୁ ନିଜ ବୋଲି ମାନେ, ଭୂମିକୁ ପୂଜା କରେ, ତୀର୍ଥକୁ କେବଳ ଜଳ ବୋଲି ଭାବେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ସଂଗ ଚାହେନାହିଁ—ସେ ଗାଈ କିମ୍ବା ଗଧା ସମାନ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ନିଶମ୍ଯେତ୍ଥଂ ଭଗଵତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯାକୁଣ୍ଥମେଧସଃ । ଵଚୋ ଦୁରନ୍ଵଯଂ ଵିପ୍ରାଃ ତୂଷ୍ଣୀମାସନ୍ ଭ୍ରମଦ୍ଧିଯଃ

ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏଭଳି ଅପାର ଜ୍ଞାନର ଧାରକ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗଭୀର କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିରବ ହେଇ ବସିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ତାଙ୍କର ଅର୍ଥ ଧରିପାରିଲା ନାହିଁ।

ଚିରଂ ଵିମୃଶ୍ଯ ମୁନଯ ଈଶ୍ଵରସ୍ଯେଶିତଵ୍ଯତାମ୍ । ଜନସଙ୍ଗ୍ରହ ଇତ୍ଯୂଚୁଃ ସ୍ମଯନ୍ତସ୍ତଂ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁମ୍

ଦୀର୍ଘ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁନିମାନେ ହସି ହସି ସମସ୍ତ ଜଗତ୍‌ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ—ତୁମର ଏହି ଶାସନ ଲୋକମାନେକୁ ଏକତ୍ର କରିବା ପାଇଁ।

ଶ୍ରୀମୁନଯ ଊଚୁଃ - ( ମିଶ୍ର ) ଯନ୍ମାଯଯା ତତ୍ତ୍ଵଵିଦୁତ୍ତମା ଵଯଂ ଵିମୋହିତା ଵିଶ୍ଵସୃଜାମଧୀଶ୍ଵରାଃ । ଯଦୀଶିତଵ୍ଯାଯତି ଗୂଢ ଈହଯା ଅହୋ ଵିଚିତ୍ରଂ ଭଗଵଦ୍ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍

ମୁନିମାନେ କହିଲେ—ତୁମର ମାୟାଦ୍ୱାରା, ହେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଆମେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛୁ, ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ; ତୁମର ଶକ୍ତି ଗୁପ୍ତ ଅଛି, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ!

ଅନୀହ ଏତଦ୍‌ ବହୁଧୈକ ଆତ୍ମନା ସୃଜତ୍ଯଵତ୍ଯତ୍ତି ନ ବଧ୍ଯତେ ଯଥା । ଭୌମୈର୍ହି ଭୂମିର୍ବହୁନାମରୂପିଣୀ ଅହୋ ଵିଭୂମ୍ନଶ୍ଚରିତଂ ଵିଡମ୍ବନମ୍

ତୁମେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ବିନା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ଏକା ଆତ୍ମାରେ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କର, କିନ୍ତୁ କେବେ ବନ୍ଧିତ ହେଉନାହାଁ; ଯେପରି ଭୂମି ଅନେକ ରୂପ ଓ ନାମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହେ। ତୁମର ମହିମାର କାର୍ଯ୍ୟ କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ!

ଅଥାପି କାଲେ ସ୍ଵଜନାଭିଗୁପ୍ତଯେ ବିଭର୍ଷି ସତ୍ତ୍ଵଂ ଖଲନିଗ୍ରହାଯ ଚ । ସ୍ଵଲୀଲଯା ଵେଦପଥଂ ସନାତନଂ ଵର୍ଣାଶ୍ରମାତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପରୋ ଭଵାନ୍

ହେ ପରମପୁରୁଷ, ନିଜ ଜନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଆପଣ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି । ନିଜ ଖେଳରେ ଆପଣ ସନାତନ ବେଦମାର୍ଗକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମର ଆତ୍ମା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ବ୍ରହ୍ମ ତେ ହୃଦଯଂ ଶୁକ୍ଲଂ ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂଯମୈଃ । ଯତ୍ରୋପଲବ୍ଧଂ ସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଅଵ୍ଯକ୍ତଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍

ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣଙ୍କର ହୃଦୟ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ୍ର, ଯାହା ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି । ଏହି ହୃଦୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଉପରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ ।

ତସ୍ମାଦ୍‌ ବ୍ରହ୍ମକୁଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଶାସ୍ତ୍ରଯୋନେସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ । ସଭାଜଯସି ସଦ୍ଧାମ ତଦ୍‌ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯାଗ୍ରଣୀର୍ଭଵାନ୍

ସେହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ, ଯେଉଁଠାରୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ଆପଣ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇଯାନ୍ତି ।

ଅଦ୍ଯ ନୋ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାଯାସ୍ତପସୋ ଦୃଶଃ । ତ୍ଵଯା ସଙ୍ଗମ୍ଯ ସଦ୍‌ଗତ୍ଯା ଯଦନ୍ତଃ ଶ୍ରେଯସାଂ ପରଃ

ଆଜି ଆମର ଜନ୍ମ, ଶିକ୍ଷା, ତପସ୍ୟା ଓ ଦୃଷ୍ଟି ସଫଳ ହୋଇଛି, କାରଣ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ମିଳି, ଯିଏ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ ।

ନମସ୍ତସ୍ମୈ ଭଗଵତେ କୃଷ୍ଣାଯାକୁଣ୍ଠମେଧସେ । ସ୍ଵଯୋଗମାଯଯାଚ୍ଛନ୍ନ ମହିମ୍ନେ ପରମାତ୍ମନେ

ସେଇ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯାହାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କେବେ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର ମହିମା ନିଜ ଯୋଗମାୟା ଦ୍ୱାରା ଲୁଚିଯାଇଛି, ଓ ଯିଏ ପରମାତ୍ମା ।

ନ ଯଂ ଵିଦନ୍ତ୍ଯମୀ ଭୂପା ଏକାରାମାଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣଯଃ । ମାଯାଜଵନିକାଚ୍ଛନ୍ନଂ ଆତ୍ମାନଂ କାଲମୀଶ୍ଵରମ୍

ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହି ରାଜାମାନେ ଓ ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିବା ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି । ସେ ହେଉଛନ୍ତି କାଳ ଓ ଆତ୍ମାଙ୍କ ନାଥ, ଯିଏ ମାୟାର ପରଦାରେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି ।

ଯଥା ଶଯାନଃ ପୁରୁଷ ଆତ୍ମାନଂ ଗୁଣତତ୍ତ୍ଵଦୃକ୍ । ନାମମାତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯାଭାତଂ ନ ଵେଦ ରହିତଂ ପରମ୍

ଯେପରି ଏକ ଲୋକ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଗୁଣ ଓ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜିନିଷ ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ।

ଏଵଂ ତ୍ଵା ନାମମାତ୍ରେଷୁ ଵିଷଯେଷ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯେହଯା । ମାଯଯା ଵିଭ୍ରମଚ୍ଚିତ୍ତୋ ନ ଵେଦ ସ୍ମୃତ୍ଯୁପପ୍ଲଵାତ୍

ଏହିପରି, ନାମ, ବସ୍ତୁ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମାୟାର ଚକ୍ରରେ ପଡି, ସ୍ମୃତି ଭଙ୍ଗ ହେବାରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିପାରେନାହିଁ ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ତେ ଦଦୃଶିମାଙ୍‌ଘ୍ରିମଘୌଘମର୍ଷ ତୀର୍ଥାସ୍ପଦଂ ହୃଦି କୃତଂ ସୁଵିପକ୍ଵଯୋଗୈଃ । ଉତ୍ସିକ୍ତଭକ୍ତ୍ଯୁପହତାଶଯ ଜୀଵକୋଶା ଆପୁର୍ଭଵଦ୍‌ଗତିମଥାନୁଗୃହାନ ଭକ୍ତାନ୍

ଆଜି ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ଦେଖିଛୁ, ଯାହା ପାପର ଭାରକୁ ଦୂର କରେ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଅଟୁଟ ଭାବେ ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭକ୍ତିରେ ନିଜ ଆଭ୍ୟନ୍ତର ଆବରଣ ଭେଦି ଆପଣଙ୍କ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଇତ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ଦାଶାର୍ହଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ । ରାଜର୍ଷେ ସ୍ଵାଶ୍ରମାନ୍ ଗନ୍ତୁଂ ମୁନଯୋ ଦଧିରେ ମନଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—ଏପରି ଭାବେ ଦାଶାର୍ହ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ରାଜା ଋଷିମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ମନସ୍କ ହେଲେ ।

ତଦ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାନୁପଵ୍ରଜ୍ଯ ଵସୁଦେଵୋ ମହାଯଶାଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚୋପସଙ୍ଗୃହ୍ଯ ବଭାଷେଦଂ ସୁଯନ୍ତ୍ରିତଃ

ସେମାନେଠାରେ ଯିବାକୁ ଦେଖି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ବସୁଦେବ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସମ୍ମାନ କଲେ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ ।

ଶ୍ରୀଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ - ନମୋ ଵଃ ସର୍ଵଦେଵେଭ୍ଯ ଋଷଯଃ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହଥ । କର୍ମଣା କର୍ମନିର୍ହାରୋ ଯଥା ସ୍ଯାନ୍ନସ୍ତଦୁଚ୍ଯତାମ୍

ଶ୍ରୀବସୁଦେବ କହିଲେ—ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ । ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରି କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦାଯିପାରିବ ।

ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ - ନାତିଚିତ୍ରମିଦଂ ଵିପ୍ରା ଵସୁଦେଵୋ ବୁଭୁତ୍ସଯା । କୃଷ୍ଣଂ ମତ୍ଵାର୍ଭକଂ ଯନ୍ନଃ ପୃଚ୍ଛତି ଶ୍ରେଯ ଆତ୍ମନଃ

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ ଯେ, ବସୁଦେବ ନିଜ ଜିଜ୍ଞାସାରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭାବି, ଆମଠାରୁ ନିଜର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମଙ୍ଗଳ ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛନ୍ତି ।

ସନ୍ନିକର୍ଷୋଽତ୍ର ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ଅନାଦରଣକାରଣମ୍ । ଗାଙ୍ଗଂ ହିତ୍ଵା ଯଥାନ୍ଯାମ୍ଭଃ ତତ୍ରତ୍ଯୋ ଯାତି ଶୁଦ୍ଧଯେ

ଏଠାରେ ମାନବମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରିୟ ସମ୍ପର୍କ ଅପମାନକୁ ଜନ୍ମ ଦିଏ, ଯେପରି ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡି ଅନ୍ୟ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ଚାହାଯାଏ ।

ଯସ୍ଯାନୁଭୂତିଃ କାଲେନ ଲଯୋତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିନାସ୍ଯ ଵୈ । ସ୍ଵତୋଽନ୍ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ଗୁଣତୋ ନ କୁତଶ୍ଚନ ରିଷ୍ଯତି

ଯାହାଙ୍କର ଅନୁଭୂତି କାଳ, ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା କେବେ ହ୍ରାସ ପାଏନାହିଁ, ନିଜେ, ଅନ୍ୟେ କିମ୍ବା ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠୁ ମଧ୍ୟ କମିଯାଏନାହିଁ ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ତଂ କ୍ଲେଶକର୍ମପରିପାକଗୁଣପ୍ରଵାହୈଃ ଅଵ୍ଯାହତାନୁଭଵମୀଶ୍ଵରମଦ୍ଵିତୀଯମ୍ । ପ୍ରାଣାଦିଭିଃ ସ୍ଵଵିଭଵୈରୁପଗୂଢମନ୍ଯୋ ମନ୍ଯେତ ସୂର୍ଯମିଵ ମେଘହିମୋପରାଗୈଃ

ସେଇ ଏକମାତ୍ର ଈଶ୍ୱର, ଯାହାଙ୍କର ଅନୁଭୂତି କଷ୍ଟ, କର୍ମ ଓ ଗୁଣର ପ୍ରବାହ ଦ୍ୱାରା କେବେ ବାଧା ପାଏନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣ ଆଦି ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୁଚିଯାଇଥାନ୍ତି । ଏହିପରି, ଲୋକେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମେଘ, କୁହୁଡି କିମ୍ବା ଗ୍ରହଣ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଭୁଲ ବୁଝିପାରନ୍ତି ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଥୋଚୁର୍ମୁନଯୋ ରାଜନ୍ ଆଭାଷ୍ଯାନକଦୁଂଦୁଭିମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରୃଣତାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ତଥୈଵାଚ୍ଯୁତରାମଯୋଃ

ତାପରେ, ରାଜା, ମୁନିମାନେ ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଦୁଇ ଅଚ୍ୟୁତବଂଶୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କଥା ହେଲେ ।

କର୍ମଣା କର୍ମନିର୍ହାର ଏଷ ସାଧୁନିରୂପିତଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଯଜେଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଶ୍ଵରଂ ମଖୈଃ

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା କର୍ମର ନାଶ ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି—ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଙ୍କ ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।

ଚିତ୍ତସ୍ଯୋପଶମୋଽଯଂ ଵୈ କଵିଭିଃ ଶାସ୍ତ୍ରଚକ୍ଷୁଷା । ଦର୍ଶିତଃ ସୁଗମୋ ଯୋଗୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାତ୍ମମୁଦାଵହଃ

ମନର ଶାନ୍ତି ଏହିପରି ଭାବେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିବା କବିମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଯୋଗର ପଥ ସହଜ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।

ଅଯଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଃ ପନ୍ଥା ଦ୍ଵିଜାତେର୍ଗୃହମେଧିନଃ । ଯଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯାଽଽପ୍ତଵିତ୍ତେନ ଶୁକ୍ଲେନେଜ୍ଯେତ ପୂରୁଷଃ

ଏହି ହେଉଛି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ପାଇଁ ଶୁଭ ପଥ, ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକେ ନିଜ ଉପାର୍ଜିତ ଧନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଉପାୟରେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ ।

ଵିତ୍ତୈଷଣାଂ ଯଜ୍ଞଦାନୈଃ ଗୃହୈର୍ଦାରସୁତୈଷଣାମ୍ । ଆତ୍ମଲୋକୈଷଣାଂ ଦେଵ କାଲେନ ଵିସୃଜେଦ୍‌ବୁଧଃ । ଗ୍ରାମେ ତ୍ଯକ୍ତୈଷଣାଃ ସର୍ଵେ ଯଯୁର୍ଧୀରାସ୍ତପୋଵନମ୍

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସମୟ ଆସିଲେ ଧନ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଆତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ । ଯେମାନେ ଗ୍ରାମରେ ସମସ୍ତ ଆଶା ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧୈର୍ୟ ଧରି ତପୋବନକୁ ଗଲେ ।