ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

କଂସପ୍ରତାପିତାଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଯାତା ଦିଶଂ ଦିଶମ୍ । ଏତର୍ହ୍ଯେଵ ପୁନଃ ସ୍ଥାନଂ ଦୈଵେନାସାଦିତାଃ ସ୍ଵସଃ

କଂସଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠୁ ସେଠୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ଏବେ, ଭଉଣୀ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ପୁଣି ଆମେ ନିଜ ଠାରେ ଆସିପାରିଛୁ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଵସୁଦେଵୋଗ୍ରସେନାଦ୍ଯୈଃ ଯଦୁଭିସ୍ତେଽର୍ଚିତା ନୃପାଃ । ଆସନ୍ ଅଚ୍ଯୁତସନ୍ଦର୍ଶ ପରମାନନ୍ଦନିର୍ଵୃତାଃ

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ — ବସୁଦେବ, ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।

ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୋଣୋଽମ୍ବିକାପୁତ୍ରୋ ଗାନ୍ଧାରୀ ସସୁତା ତଥା । ସଦାରାଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୁନ୍ତୀ ସଞ୍ଜଯୋ ଵିଦୁରଃ କୃପଃ

ଭୀଷ୍ମ, ଦ୍ରୋଣ, ଅମ୍ବିକାର ପୁଅ, ଗାନ୍ଧାରୀ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ, କୁନ୍ତୀ, ସଞ୍ଜୟ, ବିଦୁର ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ—

କୁନ୍ତୀଭୋଜୋ ଵିରାଟଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମକୋ ନଗ୍ନଜିନ୍ମହାନ୍ । ପୁରୁଜିଦ୍ ଦ୍ରୁପଦଃ ଶଲ୍ଯୋ ଧୃଷ୍ଟକେତୁଃ ସକାଶିରାଟ୍

କୁନ୍ତୀଭୋଜ, ବିରାଟ, ଭୀଷ୍ମକ, ବଡ଼ ନଗ୍ନଜିତ୍, ପୁରୁଜିତ୍, ଦ୍ରୁପଦ, ଶଲ୍ୟ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ ଓ କାଶୀରାଜ—

ଦମଘୋଷୋ ଵିଶାଲାକ୍ଷୋ ମୈଥିଲୋ ମଦ୍ରକେକଯୌ । ଯୁଧାମନ୍ଯୁଃ ସୁଶର୍ମା ଚ ସସୁତା ବାହ୍ଲିକାଦଯଃ

ଦମଘୋଷ, ବିଶାଳାକ୍ଷ, ମିଥିଲାର ରାଜା, ମଦ୍ର ଓ କେକୟ ରାଜାମାନେ, ଯୁଧାମନ୍ୟୁ, ସୁଶର୍ମା ଓ ବାହ୍ଲିକଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—

ରାଜାନୋ ଯେ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରମନୁଵ୍ରତାଃ । ଶ୍ରୀନିକେତଂ ଵପୁଃ ଶୌରେଃ ସସ୍ତ୍ରୀକଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତାଃ

ହେ ରାଜା, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ରୀର ନିବାସ ଶୌରିଙ୍କ ଦେହ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଅଥ ତେ ରାମକୃଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ସମ୍ଯକ୍ ପ୍ରାପ୍ତସମର୍ହଣାଃ । ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ମୁଦା ଯୁକ୍ତା ଵୃଷ୍ଣୀନ୍ କୃଷ୍ଣପରିଗ୍ରହାନ୍

ତାପରେ, ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

ଅହୋ ଭୋଜପତେ ଯୂଯଂ ଜନ୍ମଭାଜୋ ନୃଣାମିହ । ଯତ୍ ପଶ୍ଯଥାସକୃତ୍ କୃଷ୍ଣଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶମପି ଯୋଗିନାମ୍

ହେ ଭୋଜପତି, ତୁମେ ଏଠିରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କାରଣ ତୁମେ ପୁନିପୁନି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁଛ, ଯିଏକି ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଯଦ୍ଵିଶ୍ରୁତିଃ ଶ୍ରୁତିନୁତେଦମଲଂ ପୁନାତି ପାଦାଵନେଜନପଯଶ୍ଚ ଵଚଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରମ୍ । ଭୂଃ କାଲଭର୍ଜିତଭଗାପି ଯଦଙ୍‌ଘ୍ରିପଦ୍ମ ସ୍ପର୍ଶୋତ୍ଥଶକ୍ତିରଭିଵର୍ଷତି ନୋଽଖିଲାର୍ଥାନ୍

ଯାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବେଦମାନେ ଗାଉଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କର ପବିତ୍ର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେ, ଯାଙ୍କର ପାଦଧୋଇ ଜଳ, ଉପଦେଶ ଓ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଏହି ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ, ସମୟରେ ଭାଗ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସ୍ପର୍ଶର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ପାଉଛି।

ତଦ୍ଦର୍ଶନସ୍ପର୍ଶନାନୁପଥପ୍ରଜଲ୍ପ ଶଯ୍ଯାସନାଶନସଯୌନସପିଣ୍ଡବନ୍ଧଃ । ଯେଷାଂ ଗୃହେ ନିରଯଵର୍ତ୍ମନି ଵର୍ତତାଂ ଵଃ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଵିରମଃ ସ୍ଵଯମାସ ଵିଷ୍ଣୁଃ

ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ, କଥା ହେଲେ, ଏକଠି ଶୋଇଲେ, ବସିଲେ, ଖାଇଲେ, ନିଜ ପରିବାର ଓ ଆତ୍ମୀୟତା ରଖିଲେ—ସେମାନେ ଯଦି ନରକର ପଥରେ ଘରେ ରହୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ନନ୍ଦସ୍ତତ୍ର ଯଦୂନ୍ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୃଷ୍ଣପୁରୋଗମାନ୍ । ତତ୍ରାଗମଦ୍ଵୃତୋ ଗୋପୈଃ ଅନଃ ସ୍ଥାର୍ଥୈଃ ଦିଦୃକ୍ଷଯା

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ — ନନ୍ଦ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯଦୁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଗୋପମାନେ ସହିତ ଉପହାର ନେଇ ସେଠାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଇଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃଷ୍ଣଯୋ ହୃଷ୍ଟାଃ ତନ୍ଵଃ ପ୍ରାଣମିଵୋତ୍ଥିତାଃ । ପରିଷସ୍ଵଜିରେ ଗାଢଂ ଚିରଦର୍ଶନକାତରାଃ

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ, ମନେ ହେଲା ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଦେହକୁ ଫେରିଆସିଛି; ଦୀର୍ଘଦିନର ପରେ ମିଳିବାର ଆଶାରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

ଵସୁଦେଵଃ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସମ୍ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲଃ । ସ୍ମରନ୍ କଂସକୃତାନ୍ କ୍ଲେଶାନ୍ ପୁତ୍ରନ୍ଯାସଂ ଚ ଗୋକୁଲେ

ବସୁଦେବ ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଏବଂ କଂସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଷ୍ଟ ଓ ପୁଅକୁ ଗୋକୁଳରେ ରଖିଥିବା ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।

କୃଷ୍ଣରାମୌ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ପିତରାଵଭିଵାଦ୍ଯ ଚ । ନ କିଞ୍ଚନୋଚତୁଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ସାଶ୍ରୁକଣ୍ଠୌ କୁରୂଦ୍ଵହ

କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମରେ ଅଂଶୁ ଭରି ଗଳା ଅଟକିଯିବାରୁ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତାଵାତ୍ମାସନମାରୋପ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିରଭ୍ଯ ଚ । ଯଶୋଦା ଚ ମହାଭାଗା ସୁତୌ ଵିଜହତୁଃ ଶୁଚଃ

ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆସନରେ ବସାଇ ଓ ଦୁଇହାତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଯଶୋଦା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ପୁଅମାନେ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ।

ରୋହିଣୀ ଦେଵକୀ ଚାଥ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରୀମ୍ । ସ୍ମରନ୍ତ୍ଯୌ ତତ୍କୃତାଂ ମୈତ୍ରୀଂ ବାଷ୍ପକଣ୍ଠ୍ଯୌ ସମୂଚତୁଃ

ରୋହିଣୀ ଓ ଦେବକୀ ପରେ ବ୍ରଜର ରାଣୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ତାଙ୍କର ଦିଆ ସ୍ନେହ ଓ ମିତ୍ରତାକୁ ମନେ କରି, ଅଂଶୁ ଭରି ଗଳା ଅଟକିଯିବାରୁ କଥା କହିଲେ।

କା ଵିସ୍ମରେତ ଵାଂ ମୈତ୍ରୀଂ ଅନିଵୃତ୍ତାଂ ଵ୍ରଜେଶ୍ଵରି । ଅଵାପ୍ଯାପ୍ଯୈନ୍ଦ୍ରମୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ଯସ୍ଯା ନେହ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା

ହେ ବ୍ରଜେଶ୍ୱରୀ, ତୁମର ଅଟୁଟ ସ୍ନେହକୁ କିଏ ଭୁଲିପାରିବ? ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଏହି ଲୋକର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମ୍ପଦ ମିଳିଲେ ଏବଂ ହରାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପାଇଁ କେବେ ମୁଲ୍ୟ ଦେଇହେବ ନାହିଁ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଏତାଵଦୃଷ୍ଟପିତରୌ ଯୁଵଯୋଃ ସ୍ମ ପିତ୍ରୋଃ ସମ୍ପ୍ରୀଣନାଭ୍ଯୁଦଯପୋଷଣପାଲନାନି । ପ୍ରାପ୍ଯୋଷତୁର୍ଭଵତି ପକ୍ଷ୍ମ ହ ଯଦ୍ଵଦକ୍ଷ୍ଣୋଃ ନ୍ଯସ୍ତାଵକୁତ୍ର ଚ ଭଯୌ ନ ସତାଂ ପରଃ ସ୍ଵଃ

ମୁଁ ଦେଖିଛି, ତୁମେ ଓ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ତୁମ ମାତାପିତା ଖୁସି ହୋଇ, ସମ୍ପଦ ଦେଇ, ପୋଷଣ କରି, ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି। ଯେପରି ଚକୁକୁ ପାଳିବା ପାଇଁ ପାପକୁ ରଖାଯାଏ, ସେପରି ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଭୟ ନାହିଁ, କାରଣ ସ୍ୱର୍ଗ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣମୁପଲଭ୍ଯ ଚିରାଦଭୀଷ୍ଟଂ ଯତ୍ପ୍ରେକ୍ଷଣେ ଦୃଶିଷୁ ପକ୍ଷ୍ମକୃତଂ ଶପନ୍ତି । ଦୃଗ୍ଭିର୍ହୃଦୀକୃତମଲଂ ପରିରଭ୍ଯ ସର୍ଵାଃ ତଦ୍‌ଭାଵମାପୁରପି ନିତ୍ଯଯୁଜାଂ ଦୁରାପମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଗୋପୀମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ନିଜ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିଜ ଚକୁର ପାପ ଉପରେ କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହେଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅଟକାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ସେଇ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ସଦା କୃଷ୍ଣ ସହିତ ଏକତାରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଭଗଵାଂସ୍ତାସ୍ତଥାଭୂତା ଵିଵିକ୍ତ ଉପସଙ୍ଗତଃ । ଆଶ୍ଲିଷ୍ଯାନାମଯଂ ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରହସନ୍ ଇଦମବ୍ରଵୀତ୍

ଭଗବାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକାନ୍ତରେ ଆସି, ସ୍ନେହରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେମାନଙ୍କର କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ଏବଂ ହସିହସି କହିଲେ—

ଅପି ସ୍ମରଥ ନଃ ସଖ୍ଯଃ ସ୍ଵାନାମର୍ଥଚିକୀର୍ଷଯା । ଗତାଂଶ୍ଚିରାଯିତାଞ୍ଛତ୍ରୁ ପକ୍ଷକ୍ଷପଣଚେତସଃ

ତୁମେ କି ଆମ ସଖ୍ୟତାକୁ ମନେ ପକାଉଛ? ଆମେ ନିଜ କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଥିଲୁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦଳକୁ ନଶ୍ୱ କରିବା ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିଲୁ।

ଅପ୍ଯଵଧ୍ଯାଯଥାସ୍ମାନ୍ ସ୍ଵିଦକୃତଜ୍ଞାଵିଶଙ୍କଯା । ନୂନଂ ଭୂତାନି ଭଗଵାନ୍ ଯୁନକ୍ତି ଵିଯୁନକ୍ତି ଚ

ତୁମେ କି ଆମକୁ ଅକୃତଜ୍ଞ ବୋଲି ଭାବି କିଛି ରୁଷ୍ଟ ହେଲ? ନିଶ୍ଚୟ, ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରନ୍ତି।

ଵାଯୁର୍ଯଥା ଘନାନୀକଂ ତୃଣଂ ତୂଲଂ ରଜାଂସି ଚ । ସଂଯୋଜ୍ଯାକ୍ଷିପତେ ଭୂଯଃ ତଥା ଭୂତାନି ଭୂତକୃତ୍

ଯେପରି ବାତାସ ମେଘ, ଘାସ, ପୁଲି, ଧୂଳିକୁ ଏକତ୍ର କରି ଆଉ ପୁଣି ଛିଟିଦିଏ, ସେପରି ଭୂତମାତା ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଏକତ୍ର କରେ ଏବଂ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରେ।

ମଯି ଭକ୍ତିର୍ହି ଭୂତାନାଂ ଅମୃତତ୍ଵାଯ କଲ୍ପତେ । ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଯଦାସୀତ୍ ମତ୍ସ୍ନେହୋ ଭଵତୀନାଂ ମଦାପନଃ

ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଉଥିବେ। ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି ଯେ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଛ, ତାହା ସମସ୍ତ ବାଧାକୁ ଦୂର କରିଦେଇଛି।

ଅହଂ ହି ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଆଦିରନ୍ତୋଽନ୍ତରଂ ବହିଃ । ଭୌତିକାନାଂ ଯଥା ଖଂ ଵାର୍ଭୂର୍ଵାଯୁର୍ଜ୍ଯୋତିରଙ୍ଗନାଃ

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ, ଭିତର ଏବଂ ବାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ; ଯେପରି ଆକାଶ, ପାଣି, ମାଟି, ବାତାସ, ଆଲୋକ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅବିଭାଜ୍ୟ।

ଏଵଂ ହ୍ଯେତାନି ଭୂତାନି ଭୂତେଷ୍ଵାତ୍ମାଽଽତ୍ମନା ତତଃ । ଉଭଯଂ ମଯ୍ଯଥ ପରେ ପଶ୍ଯତାଭାତମକ୍ଷରେ

ଏପରି, ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆତ୍ମା ଏବଂ ପରମାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଅକ୍ଷୟକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋରେ ଏବଂ ପରେ ଉଭୟକୁ ଦେଖନ୍ତି।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଅଧ୍ଯାତ୍ମଶିକ୍ଷଯା ଗୋପ୍ଯ ଏଵଂ କୃଷ୍ଣେନ ଶିକ୍ଷିତାଃ । ତଦନୁସ୍ମରଣଧ୍ଵସ୍ତ ଜୀଵକୋଶାସ୍ତମଧ୍ଯଗନ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ— ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉପଦେଶରେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନିଜ ଜୀବନ ଶକ୍ତିକୁ ହରାଇ, ଆତ୍ମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଆହୁଶ୍ଚ ତେ ନଲିନନାଭ ପଦାରଵିନ୍ଦଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରୈର୍ହୃଦି ଵିଚିନ୍ତ୍ଯମଗାଧବୋଧୈଃ । ସଂସାରକୂପପତିତୋତ୍ତରଣାଵଲମ୍ବଂ ଗେହଂ ଜୁଷାମପି ମନସ୍ଯୁଦିଯାତ୍ ସଦା ନଃ

ସେମାନେ କହିଲେ— ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯିଏ ସଂସାର ରୂପୀ କୂଆଁରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଆଶ୍ରୟ, ସେ ନଳିନନାଭଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସଦା ଆମ ମନରେ ଉଦିତ ହେଉ, ଯେପରି ଆମେ ଘରେ ରହୁଛୁ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଵୃଷ୍ଣୀଗୋପସଂଗମୋ ନାମ ଦ୍ଵ୍ଯଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ 'ବୃଷ୍ଣି ଓ ଗୋପମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ' ନାମକ ବୟାସୀଠିଏଠି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।