ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

କୁଚୈଲଂ ମଲିନଂ କ୍ଷାମଂ ଦ୍‌ଵିଜଂ ଧମନିସଂତତମ୍ । ଦେଵୀ ପର୍ଯଚରତ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଵୈ

ଫଟା ଓ ମେଲା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶରୀରରେ ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେବୀ ନିଜେ ଚାମରା ବାହାରି ହାତେ ଝାଲି ଦେଇ ସେବା କଲେ।

ଅନ୍ତଃପୁରଜନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣେନାମଲକୀର୍ତିନା । ଵିସ୍ମିତୋଽଭୂଦତିପ୍ରୀତ୍ଯା ଅଵଧୂତଂ ସଭାଜିତମ୍

ଅମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ଅବଧୂତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

କିମନେନ କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଅଵଧୂତେନ ଭିକ୍ଷୁଣା । ଶ୍ରିଯା ହୀନେନ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଗର୍ହିତେନାଧମେନ ଚ

ଏହି ଅବଧୂତ, ଏହି ଭିକ୍ଷୁ ଏହି ଜଗତରେ ଧନ-ଢାଳ ହୀନ, ଅପମାନିତ ଓ ନିମ୍ନ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଏମିତି ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଛନ୍ତି?

ଯୋଽସୌ ତ୍ରିଲୋକଗୁରୁଣା ଶ୍ରୀନିଵାସେନ ସମ୍ଭୃତଃ । ପର୍ଯଙ୍କସ୍ଥାଂ ଶ୍ରିଯଂ ହିତ୍ଵା ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋଽଗ୍ରଜୋ ଯଥା

ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଗୁରୁ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ଭାଇ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

କଥଯାଂ ଚକ୍ରତୁର୍ଗାଥାଃ ପୂର୍ଵା ଗୁରୁକୁଲେ ସତୋଃ । ଆତ୍ମନୋର୍ଲଲିତା ରାଜନ୍ କରୌ ଗୃହ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍

ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ପୂର୍ବ ସମୟର ମଧୁର ଘଟଣାମାନେ ହସି ହସି କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ହାତ ଧରି।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ଅପି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଗୁରୁକୁଲାଦ୍‌ ଭଵତା ଲବ୍ଧଦକ୍ଷିଣାତ୍ । ସମାଵୃତ୍ତେନ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାର୍ଯୋଢା ସଦୃଶୀ ନ ଵା

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରି, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଏହା ପରେ ଏକ ଯୋଗ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ କି ନାହିଁ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ?

ପ୍ରାଯୋ ଗୃହେଷୁ ତେ ଚିତ୍ତଂ ଅକାମଵିହିତଂ ତଥା । ନୈଵାତିପ୍ରୀଯସେ ଵିଦ୍ଵନ୍ ଧନେଷୁ ଵିଦିତଂ ହି ମେ

ମୋତେ ଭଲଭାବରେ ଜଣାଶି, ହେ ପଣ୍ଡିତ, ତୁମର ମନ ଘରେ ନାହିଁ, ଧନରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଅସକ୍ତ, ଏହି ସବୁ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ମାନ ନାହଁ।

କେଚିତ୍ କୁର୍ଵନ୍ତି କର୍ମାଣି କାମୈରହତଚେତସଃ । ତ୍ଯଜନ୍ତଃ ପ୍ରକୃତୀର୍ଦୈଵୀଃ ଯଥାହଂ ଲୋକସଙ୍‌ଗ୍ରହମ୍

କିଛି ଲୋକ ଇଚ୍ଛାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାମ କରନ୍ତି, ଦେବତା ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେପରିକି ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କରେ।

କଚ୍ଚିଦ୍‌ ଗୁରୁକୁଲେ ଵାସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ମରସି ନୌ ଯତଃ । ଦ୍‌ଵିଜୋ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତମସଃ ପାରମଶ୍ନୁତେ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଆମେ ଯେଉଁଠି ରହୁଥିଲୁ, ସେ ସମୟକୁ ମନେ ପକାଉଛ କି? ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଯଦି ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଜିତିପାରେ।

ସ ଵୈ ସତ୍କର୍ମଣାଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦ୍ଵିଜାତେରିହ ସମ୍ଭଵଃ । ଆଦ୍ଯୋଽଙ୍‌ଗ ଯତ୍ରାଶ୍ରମିଣାଂ ଯଥାହଂ ଜ୍ଞାନଦୋ ଗୁରୁଃ

ଏଠି, ଯିଏ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ଦ୍ୱିଜର ଜନ୍ମର ମୂଳ ଓ ଆଶ୍ରମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯେପରିକି ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁ।

ନନ୍ଵର୍ଥକୋଵିଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵତାମିହ । ଯେ ମଯା ଗୁରୁଣା ଵାଚା ତରନ୍ତ୍ଯଞ୍ଜୋ ଭଵାର୍ଣଵମ୍

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରନ୍ତି।

ନାହମିଜ୍ଯାପ୍ରଜାତିଭ୍ଯାଂ ତପସୋପଶମେନ ଵା । ତୁଷ୍ଯେଯଂ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଯଥା

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ମୋତେ ଯେପରି ସେବା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରାଯାଏ, ସେପରି ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦମନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଖୁସି କରିହେବ ନାହିଁ।

ଅପି ନଃ ସ୍ମର୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵୃତ୍ତଂ ନିଵସତାଂ ଗୁରୌ । ଗୁରୁଦାରୈଶ୍ଚୋଦିତାନାଂ ଇନ୍ଧନାନଯନେ କ୍ଵଚିତ୍

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିବାବେଳେ ଆମେ କେମିତି ଆଚରଣ କରୁଥିଲୁ, ଏବଂ ଗୁରୁମାନେ ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ କାହାରି ଜଳାଣି ଆଣିବାକୁ କହୁଥିଲେ, ସେ ସମୟକୁ ମନେ ପକାଉଛ କି?

ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ମହାରଣ୍ଯଂ ଅପର୍ତୌ ସୁମହଦ୍ ଦ୍ଵିଜ । ଵାତଵର୍ଷଂ ଅଭୂତ୍ତୀଵ୍ରଂ ନିଷ୍ଠୁରାଃ ସ୍ତନଯିତ୍ନଵଃ

ଆମେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଝଡ଼ ଆସିଲା, ତେଜ ବାତାସ ଓ କଠିନ ଗର୍ଜନ ହେବା ଲାଗିଲା।

ସୂର୍ଯଶ୍ଚାସ୍ତଂ ଗତସ୍ତାଵତ୍ ତମସା ଚାଵୃତା ଦିଶଃ । ନିମ୍ନଂ କୂଲଂ ଜଲମଯଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ

ସେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଗଲା; ନିମ୍ନ ତଟ ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, କିଛି ଚିହ୍ନଟ ହେଉନଥିଲା।

( ଵଂଶସ୍ଥା ) ଵଯଂ ଭୃଶମ୍ତତ୍ର ମହାନିଲାମ୍ବୁଭିଃ ନିହନ୍ଯମାନା ମହୁରମ୍ବୁସମ୍ପ୍ଲଵେ । ଦିଶୋଽଵିଦନ୍ତୋଽଥ ପରସ୍ପରଂ ଵନେ ଗୃହୀତହସ୍ତାଃ ପରିବଭ୍ରିମାତୁରାଃ

ସେଠାରେ ଆମେ ବଡ଼ ବାତାସ ଓ ବର୍ଷାରେ ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ ପାଇଲୁ; ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯିବା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲୁ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିଗ ବୁଝିପାରୁନଥିଲୁ, ଏବଂ ଏକାଉଁ ଦେଖିପାରୁନଥିଲୁ; ଆମେ ହାତ ଧରି ଧରି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲୁ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏତଦ୍‌ ଵିଦିତ୍ଵା ଉଦିତେ ରଵୌ ସାନ୍ଦୀପନିର୍ଗୁରୁଃ । ଅନ୍ଵେଷମାଣୋ ନଃ ଶିଷ୍ଯାନ୍ ଆଚାର୍ଯୋଽପଶ୍ଯଦାତୁରାନ୍

ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବା ସମୟରେ, ଆମ ଗୁରୁ ସାନ୍ଦୀପନି ଆମକୁ ଖୋଜିବାକୁ ଆସି, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।

ଅହୋ ହେ ପୁତ୍ରକା ଯୂଯଂ ଅସ୍ମଦର୍ଥେଽତିଦୁଃଖିତାଃ । ଆତ୍ମା ଵୈ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରେଷ୍ଠଃ ତଂ ଅନାଦୃତ୍ଯ ମତ୍ପରାଃ

ହା ମୋ ପୁଅମାନେ, ତମେ ମୋ ପାଇଁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ସହିଛ; ନିଜ ମଙ୍ଗଳକୁ ଅନଦେଖା କରି, ମୋ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛ।

ଏତଦେଵ ହି ସଚ୍ଛିଷ୍ଯୈଃ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଗୁରୁନିଷ୍କୃତମ୍ । ଯଦ୍‌ ଵୈ ଵିଶୁଦ୍ଧଭାଵେନ ସର୍ଵାର୍ଥାତ୍ମାର୍ପଣଂ ଗୁରୌ

ଏହି ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ସତ୍ୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ; ଶୁଦ୍ଧ ଭାବରେ ସମସ୍ତ କାମ ଏବଂ ନିଜକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ଭୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସତ୍ଯାଃ ସନ୍ତୁ ମନୋରଥାଃ । ଛନ୍ଦାଂସ୍ଯଯାତଯାମାନି ଭଵନ୍ତ୍ଵିହ ପରତ୍ର ଚ

ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ; ତୁମର ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ, ଏଠାରେ ଓ ପରଲୋକରେ ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିଗ୍ରହଣ କର।

ଇତ୍ଥଂଵିଧାନ୍ଯନେକାନି ଵସତାଂ ଗୁରୁଵେଶ୍ମସୁ । ଗୁରୋରନୁଗ୍ରହେଣୈଵ ପୁମାନ୍ ପୂର୍ଣଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଯେ

ଏଭଳି ଅନେକ ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବା ସମୟରେ, କେବଳ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଏକ ମଣିଷ ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ - କିମସ୍ମାଭିରନିର୍ଵୃତ୍ତଂ ଦେଵଦେଵ ଜଗଦ୍‌ଗୁରୋ । ଭଵତା ସତ୍ଯକାମେନ ଯେଷାଂ ଵାସୋ ଗୁରାଵଭୂତ୍

ଶ୍ରୀବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ — ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ଜଗତ୍‌ଗୁରୁ, ଆମେ ତୁମ ଗୃହରେ ବାସ କରିଥିବାବେଳେ, ଆମ ପାଇଁ କଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଗଲା?

ଯସ୍ଯ ଚ୍ଛନ୍ଦୋମଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ଦେହ ଆଵପନଂ ଵିଭୋ । ଶ୍ରେଯସାଂ ତସ୍ଯ ଗୁରୁଷୁ ଵାସୋଽତ୍ଯନ୍ତଵିଡମ୍ବନମ୍

ଯାହାଙ୍କର ଦେହ ବେଦର ଧ୍ୱନିରୁ ଗଠିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ କରିବା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମ୍ମାନ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଶ୍ରୀଦାମଚରିତେ ଅଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧରେ ଶ୍ରୀଦାମାଙ୍କର କଥା ନାମକ ଅଷୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ସ ଇତ୍ଥଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେନ ସହ ସଙ୍କଥଯନ୍ ହରିଃ । ସର୍ଵଭୂତମନୋଽଭିଜ୍ଞଃ ସ୍ମଯମାନ ଉଵାଚ ତମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଏଭଳି ହରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥା ହେଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଜାଣିଥିବା ସେ ହସି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ କୃଷ୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ ପ୍ରହସନ୍ ପ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରେମ୍ଣା ନିରୀକ୍ଷଣେନୈଵ ପ୍ରେକ୍ଷନ୍ ଖଲୁ ସତାଂ ଗତିଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ହସିଲେ; ଏଭଳି ଦୟାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - କିମୁପାଯନମାନୀତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମେ ଭଵତା ଗୃହାତ୍ । ଅଣ୍ଵପ୍ଯୁପାହୃତଂ ଭକ୍ତୈଃ ପ୍ରେମ୍ଣା ଭୁର୍ଯେଵ ମେ ଭଵେତ୍ । ଭୂର୍ଯପ୍ଯଭକ୍ତୋପହୃତଂ ନ ମେ ତୋଷାଯ କଲ୍ପତେ

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଘରରୁ କଣ ଉପହାର ଆଣିଛ? ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁଠି ଭାବରେ ଛୋଟ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ବଡ଼ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତି ବିନା ବଡ଼ ଉପହାର ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ ନାହିଁ।

ପତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପଂ ଫଲଂ ତୋଯଂ ଯୋ ମେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ତଦହଂ ଭକ୍ତ୍ଯୁପହୃତଂ ଅଶ୍ନାମି ପ୍ରଯତାତ୍ମନଃ

ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଅର୍ପଣ କରେ, ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ମନର ଏହି ଉପହାର ଗ୍ରହଣ କରେ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋଽପି ଦ୍ଵିଜସ୍ତସ୍ମୈ ଵ୍ରୀଡିତଃ ପତଯେ ଶ୍ରିଯଃ । ପୃଥୁକପ୍ରସୃତିଂ ରାଜନ୍ ନ ପ୍ରାଯଚ୍ଛଦଵାଙ୍ମୁଖଃ

ଏଭଳି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀଙ୍କର ପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ହାତରେ ଥିବା ମୁଠିଏ ଭୁଜା ଚିଉଡ଼ା ଦେଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ନିର୍ବାକ ଓ ଲଜ୍ଜାରେ ଥିଲେ।