ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - କୃଷ୍ଣସ୍ଯାସୀତ୍ ସଖା କଶ୍ଚିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ । ଵିରକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଷୁ ପ୍ରଶାନ୍ତାତ୍ମା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ

ଶୁକ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଦଜ୍ଞ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ବିରକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ମନ ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ।

ଯଦୃଚ୍ଛଯୋପପନ୍ନେନ ଵର୍ତମାନୋ ଗୃହାଶ୍ରମୀ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା କୁଚୈଲସ୍ଯ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମା ଚ ତଥାଵିଧା

ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହା ଯାହା ମିଳିଥିଲା, ତାହାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସାଥୀ ଭୁକ୍ତିରେ କ୍ଷୀଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପରି, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଫାଟିଯାଇଥିଲା।

ପତିଵ୍ରତା ପତିଂ ପ୍ରାହ ମ୍ଲାଯତା ଵଦନେନ ସା । ଦରିଦ୍ରଂ ସୀଦମାନା ଵୈ ଵେପମାନାଭିଗମ୍ଯ ଚ

ସେ ପତିବ୍ରତା ଜୀବନ ସାଥୀ, ମ୍ଲାନ ମୁହଁରେ, ଦରିଦ୍ର ଏବଂ ଦୁଃଖିତ ପତିଙ୍କୁ କମ୍ପିତ ଦେହରେ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।

ନନୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵତଃ ସଖା ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ରିଯଃ ପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଶ୍ଚ ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଭଗଵାନ୍ ସାତ୍ଵତର୍ଷଭଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭଗବାନ ଶ୍ରୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନୁହେଁ କି? ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭଲ ପାଉଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଏବଂ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ।

ତମୁପୈହି ମହାଭାଗ ସାଧୂନାଂ ଚ ପରାଯଣମ୍ । ଦାସ୍ଯତି ଦ୍ରଵିଣଂ ଭୂରି ସୀଦତେ ତେ କୁଟୁମ୍ବିନେ

ମହାଭାଗ, ସେ ଜଣେ ସାଧୁମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଅ। ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୁଃଖିତ ଗୃହସ୍ଥ ତୁମକୁ ବହୁ ଧନ ଦେବେ।

ଆସ୍ତେଽଧୁନା ଦ୍ଵାରଵତ୍ଯାଂ ଭୋଜଵୃଷ୍ଣ୍ଯନ୍ଧକେଶ୍ଵରଃ । ସ୍ମରତଃ ପାଦକମଲଂ ଆତ୍ମାନମପି ଯଚ୍ଛତି । କିଂ ନ୍ଵର୍ଥକାମାନ୍ ଭଜତୋ ନାତ୍ଯଭୀଷ୍ଟାନ୍ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁଃ

ସେ ଏବେ ଦ୍ୱାରକାରେ ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଏବଂ ଅନ୍ଧକମାନଙ୍କର ମାଳିକ ଭାବରେ ରହୁଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ପଦକମଳକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ନିଜକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଜଗତ୍‌ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବେନି କି?

ସ ଏଵଂ ଭାର୍ଯଯା ଵିପ୍ରୋ ବହୁଶଃ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ମୃଦୁ । ଅଯଂ ହି ପରମୋ ଲାଭ ଉତ୍ତମଃଶ୍ଲୋକଦର୍ଶନମ୍

ଏଭଳି, ଜୀବନ ସାଥୀଙ୍କର ମୃଦୁ ଅନୁରୋଧରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଲେ, 'ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀମନ୍‌ନାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସବୁଠୁ ବଡ ଲାଭ।'

ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ମନସା ଗମନାଯ ମତିଂ ଦଧେ । ଅପ୍ଯସ୍ତ୍ଯୁପାଯନଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଗୃହେ କଲ୍ଯାଣି ଦୀଯତାମ୍

ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। 'ଘରେ କିଛି ଉପହାର ଅଛି କି, ଶୁଭେ? କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହିଁ।'

ଯାଚିତ୍ଵା ଚତୁରୋ ମୁଷ୍ଟୀନ୍ ଵିପ୍ରାନ୍ ପୃଥୁକତଣ୍ଡୁଲାନ୍ । ଚୈଲଖଣ୍ଡେନ ତାନ୍ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭର୍ତ୍ରେ ପ୍ରାଦାଦୁପାଯନମ୍

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଚାରି ମୁଷ୍ଟି ଚିରା ଚାହିଲେ, ଏକ ଚିରା ଖଣ୍ଡରେ ଗୁଠି ଭାର୍ତ୍ତାକୁ ଉପହାର ଭାବେ ଦେଲେ।

ସ ତାନାଦାଯ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ଵାରକାଂ କିଲ । କୃଷ୍ଣସନ୍ଦର୍ଶନଂ ମହ୍ଯଂ କଥଂ ସ୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯନ୍

ସେ ଏହା ନେଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଇଲେ, 'କିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦର୍ଶନ ମିଳିବ?' ଭାବିବା।

ତ୍ରୀଣି ଗୁଲ୍ମାନ୍ଯତୀଯାଯ ତିସ୍ରଃ କକ୍ଷାଶ୍ଚ ସଦ୍ଵିଜଃ । ଵିପ୍ରୋଽଗମ୍ଯାନ୍ଧକଵୃଷ୍ଣୀନାଂ ଗୃହେଷ୍ଵଚ୍ଯୁତଧର୍ମିଣାମ୍

ସଦ୍‌ବିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିନିଟି ଦୁଃଖ ଏବଂ ତିନିଟି ଦ୍ୱାର ଅଟିକି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଅନ୍ଧକ ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କର ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଗୃହଂ ଦ୍‌ଵ୍ଯଷ୍ଟସହସ୍ରାଣାଂ ମହିଷୀଣାଂ ହରେର୍ଦ୍ଵିଜଃ । ଵିଵେଶୈକତମଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦଂ ଗତୋ ଯଥା

ହରିଙ୍କର ଶୋଳେ ହଜାର ରାଣୀଙ୍କର ଏକ ଘରକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ପାଇ ମନରେ ଖୁସି ହେଲେ।

ତଂ ଵିଲୋକ୍ଯାଚ୍ଯୁତୋ ଦୂରାତ୍ ପ୍ରିଯାପର୍ଯଙ୍କମାସ୍ଥିତଃ । ସହସୋତ୍ଥାଯ ଚାଭ୍ଯେତ୍ଯ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଗ୍ରହୀନ୍ମୁଦା

ସେଉଁଠାରୁ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ଅଚ୍ୟୁତ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କର ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଆଗକୁ ଯାଇ, ଦୁଇହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ସଖ୍ଯୁଃ ପ୍ରିଯସ୍ଯ ଵିପ୍ରର୍ଷେଃ ଅଙ୍‌ଗସଙ୍‌ଗାତିନିର୍ଵୃତଃ । ପ୍ରୀତୋ ଵ୍ଯମୁଞ୍ଚଦବ୍ବିନ୍ଦୂନ୍ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣଃ

ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ, ଦ୍ୱିଜ ମୁନିଙ୍କ ଶରୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ଲୋଟସ୍ ନୟନୀ ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିଲା।

ଅଥୋପଵେଶ୍ଯ ପର୍ଯଙ୍କେ ସ୍ଵଯଂ ସଖ୍ଯୁଃ ସମର୍ହଣମ୍ । ଉପହୃତ୍ଯାଵନିଜ୍ଯାସ୍ଯ ପାଦୌ ପାଦାଵନେଜନୀଃ

ତା’ପରେ, ସେ ନିଜ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଶଯ୍ୟାରେ ବସାଇ, ନିଜେ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଜଳ ଆଣି ନିଜ ହାତରେ ପାଦ ଧୋଇଦେଲେ।

ଅଗ୍ରହୀଚ୍ଛିରସା ରାଜନ୍ ଭଗଵାନ୍ ଲୋକପାଵନଃ । ଵ୍ଯଲିମ୍ପଦ୍ ଦିଵ୍ଯଗନ୍ଧେନ ଚନ୍ଦନାଗୁରୁକୁଙ୍କମୈଃ

ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଶିର ନମାଇ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ ଓ କୁଙ୍କୁମର ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗରେ ମଲିଦେଲେ।

ଧୂପୈଃ ସୁରଭିଭିର୍ମିତ୍ରଂ ପ୍ରଦୀପାଵଲିଭିର୍ମୁଦା । ଅର୍ଚିତ୍ଵାଽଽଵେଦ୍ଯ ତାମ୍ବୂଲଂ ଗାଂ ଚ ସ୍ଵାଗତମବ୍ରଵୀତ୍

ସୁଗନ୍ଧ ଧୂପ ଓ ପ୍ରଦୀପର ଶାରି ଦ୍ୱାରା ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ପାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ଗାଈ ଦାନ କରି ସ୍ନେହ ଭରା ଶବ୍ଦରେ ସ୍ବାଗତ କଲେ।

କୁଚୈଲଂ ମଲିନଂ କ୍ଷାମଂ ଦ୍‌ଵିଜଂ ଧମନିସଂତତମ୍ । ଦେଵୀ ପର୍ଯଚରତ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଵୈ

ଫଟା ଓ ମେଲା ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶରୀରରେ ଶିରା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେବୀ ନିଜେ ଚାମରା ବାହାରି ହାତେ ଝାଲି ଦେଇ ସେବା କଲେ।

ଅନ୍ତଃପୁରଜନୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣେନାମଲକୀର୍ତିନା । ଵିସ୍ମିତୋଽଭୂଦତିପ୍ରୀତ୍ଯା ଅଵଧୂତଂ ସଭାଜିତମ୍

ଅମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ଅବଧୂତଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

କିମନେନ କୃତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଅଵଧୂତେନ ଭିକ୍ଷୁଣା । ଶ୍ରିଯା ହୀନେନ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଗର୍ହିତେନାଧମେନ ଚ

ଏହି ଅବଧୂତ, ଏହି ଭିକ୍ଷୁ ଏହି ଜଗତରେ ଧନ-ଢାଳ ହୀନ, ଅପମାନିତ ଓ ନିମ୍ନ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଏମିତି ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଛନ୍ତି?

ଯୋଽସୌ ତ୍ରିଲୋକଗୁରୁଣା ଶ୍ରୀନିଵାସେନ ସମ୍ଭୃତଃ । ପର୍ଯଙ୍କସ୍ଥାଂ ଶ୍ରିଯଂ ହିତ୍ଵା ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋଽଗ୍ରଜୋ ଯଥା

ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ଗୁରୁ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ସେଉଁଠି ଶ୍ରୀ ଦେବୀ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ବଡ଼ଭାଇ ପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।

କଥଯାଂ ଚକ୍ରତୁର୍ଗାଥାଃ ପୂର୍ଵା ଗୁରୁକୁଲେ ସତୋଃ । ଆତ୍ମନୋର୍ଲଲିତା ରାଜନ୍ କରୌ ଗୃହ୍ଯ ପରସ୍ପରମ୍

ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ପୂର୍ବ ସମୟର ମଧୁର ଘଟଣାମାନେ ହସି ହସି କଥା ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କର ହାତ ଧରି।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ଅପି ବ୍ରହ୍ମନ୍ଗୁରୁକୁଲାଦ୍‌ ଭଵତା ଲବ୍ଧଦକ୍ଷିଣାତ୍ । ସମାଵୃତ୍ତେନ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଭାର୍ଯୋଢା ସଦୃଶୀ ନ ଵା

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ — ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଶିକ୍ଷା ଶେଷ କରି, ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଏହା ପରେ ଏକ ଯୋଗ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ କି ନାହିଁ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ?

ପ୍ରାଯୋ ଗୃହେଷୁ ତେ ଚିତ୍ତଂ ଅକାମଵିହିତଂ ତଥା । ନୈଵାତିପ୍ରୀଯସେ ଵିଦ୍ଵନ୍ ଧନେଷୁ ଵିଦିତଂ ହି ମେ

ମୋତେ ଭଲଭାବରେ ଜଣାଶି, ହେ ପଣ୍ଡିତ, ତୁମର ମନ ଘରେ ନାହିଁ, ଧନରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; କାରଣ ତୁମେ ନିର୍ଲୋଭ ଓ ଅସକ୍ତ, ଏହି ସବୁ ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ମାନ ନାହଁ।

କେଚିତ୍ କୁର୍ଵନ୍ତି କର୍ମାଣି କାମୈରହତଚେତସଃ । ତ୍ଯଜନ୍ତଃ ପ୍ରକୃତୀର୍ଦୈଵୀଃ ଯଥାହଂ ଲୋକସଙ୍‌ଗ୍ରହମ୍

କିଛି ଲୋକ ଇଚ୍ଛାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ କାମ କରନ୍ତି, ଦେବତା ସ୍ୱଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେପରିକି ମୁଁ ଏହି ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ କରେ।

କଚ୍ଚିଦ୍‌ ଗୁରୁକୁଲେ ଵାସଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ମରସି ନୌ ଯତଃ । ଦ୍‌ଵିଜୋ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତମସଃ ପାରମଶ୍ନୁତେ

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଆମେ ଯେଉଁଠି ରହୁଥିଲୁ, ସେ ସମୟକୁ ମନେ ପକାଉଛ କି? ଦ୍ୱିଜ ଜଣେ ଯଦି ଯଥାର୍ଥ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ସେ ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଜିତିପାରେ।

ସ ଵୈ ସତ୍କର୍ମଣାଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଦ୍ଵିଜାତେରିହ ସମ୍ଭଵଃ । ଆଦ୍ଯୋଽଙ୍‌ଗ ଯତ୍ରାଶ୍ରମିଣାଂ ଯଥାହଂ ଜ୍ଞାନଦୋ ଗୁରୁଃ

ଏଠି, ଯିଏ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ ଦ୍ୱିଜର ଜନ୍ମର ମୂଳ ଓ ଆଶ୍ରମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯେପରିକି ମୁଁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିବା ଗୁରୁ।

ନନ୍ଵର୍ଥକୋଵିଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵତାମିହ । ଯେ ମଯା ଗୁରୁଣା ଵାଚା ତରନ୍ତ୍ଯଞ୍ଜୋ ଭଵାର୍ଣଵମ୍

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଠାରେ ଯେମାନେ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ଶିକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପାରନ୍ତି।

ନାହମିଜ୍ଯାପ୍ରଜାତିଭ୍ଯାଂ ତପସୋପଶମେନ ଵା । ତୁଷ୍ଯେଯଂ ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମା ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଯଥା

ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମା, ମୋତେ ଯେପରି ସେବା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଖୁସି କରାଯାଏ, ସେପରି ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଦମନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ଖୁସି କରିହେବ ନାହିଁ।