ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ତଂ ତଥାଯାନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଗଦାମାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ। ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍କୃଷ୍ଣଃ ସିନ୍ଧୁଂ ଵେଲେଵ ପ୍ରତ୍ଯଧାତ୍

ସେଠାରେ ଏଭଳି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ତୁରନ୍ତ ଗଦା ଧରି, ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ଯେପରି ତରଙ୍ଗ ଧାଏ, ସେପରି ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ।

ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାରୂଷୋ ମୁକୁନ୍ଦଂ ପ୍ରାହ ଦୁର୍ମଦଃ। ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଭଵାନଦ୍ଯ ମମ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ

ଗଦା ଉଠାଇ ଦୁର୍ମଦ କାରୂଷ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଭାଗ୍ୟରେ, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ, ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛ।"

ତ୍ଵଂ ମାତୁଲେଯୋ ନଃ କୃଷ୍ଣ ମିତ୍ରଧ୍ରୁଙ୍ମାଂ ଜିଘାଂସସି। ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ଗଦଯା ମନ୍ଦ ହନିଷ୍ଯେ ଵଜ୍ରକଲ୍ପଯା

"ତୁମେ ଆମର ମାମା, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତଥାପି ମୋତେ, ତୁମ ମିତ୍ର ଓ ସହାୟକୁ, ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ଏହିଠାରୁ, ମୂର୍ଖ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବଜ୍ର ସମାନ କଠିନ ଗଦାରେ ମାରିଦେବି।"

ତର୍ହ୍ଯାନୃଣ୍ଯମୁପୈମ୍ଯଜ୍ଞ ମିତ୍ରାଣାଂ ମିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ। ବନ୍ଧୁରୂପମରିଂ ହତ୍ଵା ଵ୍ଯାଧିଂ ଦେହଚରଂ ଯଥା

"ତେବେ, ମୁଁ ମୋର ଋଣ ମୁକ୍ତ ହେବି, ହେ ମିତ୍ରଙ୍କର ମିତ୍ର, ଆପଣ ଭାଇ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ଯେପରି ଦେହରେ ଥିବା ରୋଗକୁ ନଶ୍ଟ କରାଯାଏ।"

ଏଵଂ ରୂକ୍ଷୈସ୍ତୁଦନ୍ଵାକ୍ଯୈଃ କୃଷ୍ଣଂ ତୋତ୍ରୈରିଵ ଦ୍ଵିପମ୍। ଗଦଯାତାଡଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସିଂହଵଦ୍ଵ୍ଯନଦଚ୍ଚ ସଃ

ଏଭଳି କଠୋର କଥାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରି, ହାତୀକୁ ଚାବୁକ ଦେଇ ଯେପରି ଚୋଟ ଦିଅଯାଏ, ସେପରି କରି, ସେ ଗଦାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ ଏବଂ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କଲେ।

ଗଦଯାଭିହତୋଽପ୍ଯାଜୌ ନ ଚଚାଲ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ। କୃଷ୍ଣୋଽପି ତମହନ୍ଗୁର୍ଵ୍ଯା କୌମୋଦକ୍ଯା ସ୍ତନାନ୍ତରେ

ଯଦିଓ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଦା ଘାତ ଖାଇଲେ, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ଏକ ଦଳିଲେ ନାହିଁ; ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କୌମୋଦକୀ ଗଦାରେ ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଘାତ କଲେ।

ଗଦାନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯ ଉଦ୍ଵମନ୍ରୁଧିରଂ ମୁଖାତ୍। ପ୍ରସାର୍ଯ କେଶବାହ୍ଵଙ୍ଘ୍ରୀନ୍ଧରଣ୍ଯାଂ ନ୍ଯପତଦ୍ଵ୍ଯସୁଃ

ଗଦା ଘାତରେ ହୃଦୟ ଭାଙ୍ଗିଯିବାରୁ, ମୁଁହରୁ ରକ୍ତ ବହିଲା; କେଶ, ବାହୁ ଓ ପାଦ ପ୍ରସାରି, ସେ ନିର୍ଜୀବ ଭାବେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ତତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ କୃଷ୍ଣମାଵିଶଦଦ୍ଭୁତମ୍। ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଥା ଚୈଦ୍ଯଵଧେ ନୃପ

ତାପରେ, ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଆଲୋକ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ—ଯେପରି ଶିଶୁପାଳ ବଧ ସମୟରେ ହେଇଥିଲା, ହେ ରାଜା।

ଵିଦୂରଥସ୍ତୁ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୃଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ। ଆଗଚ୍ଛଦସିଚର୍ମାଭ୍ଯାମୁଚ୍ଛ୍ଵସଂସ୍ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା

ତାଙ୍କର ଭାଇ ବିଦୂରଥ, ଭାଇର ଶୋକରେ ଭିଜିଯାଇ, ତାଲୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇ, ଭାରି ଶ୍ୱାସ ନେଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆଗକୁ ଆସିଲେ।

ତସ୍ଯ ଚାପତତଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚକ୍ରେଣ କ୍ଷୁରନେମିନା। ଶିରୋ ଜହାର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସକିରୀଟଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍

ସେ ଝପଟି ଆସୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ଚକ୍ରରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ, କାଟିଦେଲେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର।

ଏଵଂ ସୌଭଂ ଚ ଶାଲ୍ଵଂ ଚ ଦନ୍ତଵକ୍ରଂ ସହାନୁଜମ୍। ହତ୍ଵା ଦୁର୍ଵିଷହାନନ୍ଯୈରୀଡିତଃ ସୁରମାନଵୈଃ

ଏଭଳି, ଶାଲ୍ବ, ସୌଭ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭାଇ—ଅନ୍ୟମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାରି, ସେ ଦେବତା ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ।

ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗୈଃ। ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପିତୃଗଣୈର୍ଯକ୍ଷୈଃ କିନ୍ନରଚାରଣୈଃ

ମୁନି, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ମହାନାଗ, ଅପ୍ସରା, ପିତୃଗଣ, ଯକ୍ଷ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

ଉପଗୀଯମାନଵିଜଯଃ କୁସୁମୈରଭିଵର୍ଷିତଃ। ଵୃତଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵରୈର୍ଵିଵେଶାଲଙ୍କୃତାଂ ପୁରୀମ୍

ତାଙ୍କର ବିଜୟ ଗୀତ ଗାଇଯାଉଥିଲା, ଫୁଲରେ ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା; ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ସେ ଶୋଭିତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଏଵଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରଃ କୃଷ୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ। ଈଯତେ ପଶୁଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ନିର୍ଜିତୋ ଜଯତୀତି ସଃ

ଏଭଳି, ଯୋଗେଶ୍ୱର, ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ କୃଷ୍ଣ, ପଶୁ ଭଳି ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଜିତା, କେବେ ବିଜୟୀ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯମଂ ରାମଃ କୁରୂଣାଂ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ତୀର୍ଥାଭିଷେକଵ୍ଯାଜେନ ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ କିଲ

କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ବଳରାମ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ନାମରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହି, ଚୁପଚାପ ଚାଲିଗଲେ।

ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରଭାସେ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାନ୍। ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରତିସ୍ରୋତଂ ଯଯୌ ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଵୃତଃ

ପ୍ରଭାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମଣିଷମାନେ ଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ବିପରୀତ ଧାରାକୁ ଯାଇଲେ।

ପୃଥୂଦକଂ ବିନ୍ଦୁସରସ୍ତ୍ରିତକୂପଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍। ଵିଶାଲଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ଚ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରାଚୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍

ସେ ପୃଥୂଦକ, ବିନ୍ଦୁସର, ତ୍ରିତକୂପ, ସୁଦର୍ଶନ, ବିଶାଳ, ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ, ଚକ୍ର ଓ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀକୁ ଦେଖିଲେ।

ଯମୁନାମନୁ ଯାନ୍ଯେଵ ଗଙ୍ଗାମନୁ ଚ ଭାରତ। ଜଗାମ ନୈମିଷଂ ଯତ୍ର ଋଷଯଃ ସତ୍ରମାସତେ

ଯମୁନା ଓ ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଅନୁସରି, ହେ ଭାରତ, ସେ ନୈମିଷକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଋଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ।

ତମାଗତମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ମୁନଯୋ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣଃ। ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଚାର୍ଚଯନ୍

ସେ ଆସିବାକୁ ଦେଖି, ଦୀର୍ଘ ସତ୍ରରେ ନିମଗ୍ନ ମୁନିମାନେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କଲେ, ଉଠି ନମସ୍କାର କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।

ସୋଽର୍ଚିତଃ ସପରୀଵାରଃ କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ। ରୋମହର୍ଷଣମାସୀନଂ ମହର୍ଷେଃ ଶିଷ୍ଯମୈକ୍ଷତ

ଏପରି ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ଉପବେଶ କରାଯିବା ପରେ, ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ରୋମହର୍ଷଣ ଏଠାରେ ବସିଛନ୍ତି।

ଅପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯିନଂ ସୂତମକୃତପ୍ରହ୍ଵଣାଞ୍ଜଲିମ୍। ଅଧ୍ଯାସୀନଂ ଚ ତାନ୍ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚୁକୋପୋଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଧଵଃ

ସେ ସୂତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଉଠିଲେ ନାହିଁ, ହାତ ଯୋଡି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ବସିଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ମାଧବଙ୍କ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ଯସ୍ମାଦସାଵିମାନ୍ଵିପ୍ରାନଧ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରତିଲୋମଜଃ। ଧର୍ମପାଲାଂସ୍ତଥୈଵାସ୍ମାନ୍ଵଧମର୍ହତି ଦୁର୍ମତିଃ

ଏହି ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକଟିଏ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଆମ ପ୍ରତି ଉପରେ ବସିଛି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନା ବ୍ୟକ୍ତି ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଋଷେର୍ଭଗଵତୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯୋଽଧୀତ୍ଯ ବହୂନି ଚ। ସେତିହାସପୁରାଣାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ

ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହୋଇ, ବହୁ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛି ମଧ୍ୟ—

ଅଦାନ୍ତସ୍ଯାଵିନୀତସ୍ଯ ଵୃଥା ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ। ନ ଗୁଣାଯ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ନଟସ୍ଯେଵାଜିତାତ୍ମନଃ

ଯଦି କେହି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଅନୁଶାସନହୀନ, ନିର୍ଥକ ଆତ୍ମମାନ କରେ ଯେ ସେ ପଣ୍ଡିତ, ତେବେ ଏହି ଜ୍ଞାନ କୌଣସି ଉପକାରକ ନୁହେଁ, ଯେପରି ନଟ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରେନି।

ଏତଦର୍ଥୋ ହି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନଵତାରୋ ମଯା କୃତଃ। ଵଧ୍ଯା ମେ ଧର୍ମଧ୍ଵଜିନସ୍ତେ ହି ପାତକିନୋଽଧିକାଃ

ଏହି ଲୋକର ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ଅବତାର ନେଇଛି; ଯେମାନେ ଧର୍ମର ଛଳନା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ, ସେମାନେ ମୋର ହସ୍ତରେ ବଧ ହେବା ଉଚିତ।

ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ନିଵୃତ୍ତୋଽସଦ୍ଵଧାଦପି। ଭାଵିତ୍ଵାତ୍ତଂ କୁଶାଗ୍ରେଣ କରସ୍ଥେନାହନତ୍ପ୍ରଭୁଃ

ଏପରି କହି, ଭଗବାନ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ବଧରୁ ବିରତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି, ହାତରେ ଧରିଥିବା କୁଶ ଶଳକରେ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ।

ହାହେତିଵାଦିନଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯଃ ଖିନ୍ନମାନସାଃ। ଊଚୁଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ଦେଵମଧର୍ମସ୍ତେ କୃତଃ ପ୍ରଭୋ

ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ 'ହା' ବୋଲି କ୍ରନ୍ଦନ କରି କହିଲେ, 'ହେ ସଙ୍କର୍ଷଣ, ଆପଣ ଅଧର୍ମ କରିଛନ୍ତି!'

ଅସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାସନଂ ଦତ୍ତମସ୍ମାଭିର୍ଯଦୁନନ୍ଦନ। ଆଯୁଶ୍ଚାତ୍ମାକ୍ଲମଂ ତାଵଦ୍ଯାଵତ୍ସତ୍ରଂ ସମାପ୍ଯତେ

'ହେ ଯଦୁବଂଶୀ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାସନ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଶରୀର ଶ୍ରମ ନ ହେବା ଦାନ କରିଥିଲୁ।'

ଅଜାନତୈଵାଚରିତସ୍ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମଵଧୋ ଯଥା। ଯୋଗେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଭଵତୋ ନାମ୍ନାଯୋଽପି ନିଯାମକଃ

'ଆପଣ ଅଜାଣି ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଯୋଗେଶ୍ୱର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିୟମରୁ ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଅପବାଦ ନୁହେଁ।'