ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଭଗଵତା ସୌଭସହିତସ୍ଯ ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ଵିନାଶଃ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ସ ତୂପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଲିଲଂ ଦଂଶିତୋ ଧୃତକାର୍ମୁକଃ । ନଯ ମାଂ ଦ୍ଯୁମତଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଵୀରସ୍ଯେତ୍ଯାହ ସାରଥିମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପବିତ୍ର ହେଲେ, ହାତରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ନାମକ ବୀରଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଚାଲ।'

ଵିଧମନ୍ତଂ ସ୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଦ୍ଯୁମନ୍ତଂ ରୁକ୍ମିଣୀସୁତଃ । ପ୍ରତିହତ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯନ୍ ନାରାଚୈରଷ୍ଟଭିଃ ସ୍ମଯନ୍

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କର ପୁଅ ହସିହସି ଦ୍ୟୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଆଠଟି ଲୋହାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ ସୂତମେକେନ ଚାହନତ୍ । ଦ୍ଵାଵାଭ୍ଯଂ ଧନୁଶ୍ଚ କେତୁଂ ଚ ଶରେଣାନ୍ଯେନ ଵୈ ଶିରଃ

ସେ ଚାରିଟି ତୀରରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ, ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ସାରଥିକୁ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ଧନୁଷ ଓ ପତାକାକୁ, ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।

ଗଦସାତ୍ଯକିସାମ୍ବାଦ୍ଯା ଜଘ୍ନୁଃ ସୌଭପତେର୍ବଲମ୍ । ପେତୁଃ ସମୁଦ୍ରେ ସୌଭେଯାଃ ସର୍ଵେ ସଂଛିନ୍ନକନ୍ଧରାଃ

ଗଦା, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୌଭପତିଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ସୌଭଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଗଳା କଟାଯାଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଏଵଂ ଯଦୂନାଂ ଶାଲ୍ଵାନାଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍ । ଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ରିଣଵରାତ୍ରଂ ତଦ୍ ଅଭୂତ୍ ତୁମୁଲମୁଲ୍ବଣମ୍

ଏଭଳି ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଲ୍ବମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଏକୋଣେଇଶି ଦିନ ଓ ରାତି ଯାଏଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ଚାଲିଥିଲା।

ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଗତଃ କୃଷ୍ଣ ଆହୂତୋ ଧର୍ମସୂନୁନା । ରାଜସୂଯେଽଥ ନିଵୃତ୍ତେ ଶିଶୁପାଲେ ଚ ସଂସ୍ଥିତେ

ଧର୍ମର ପୁଅଙ୍କର ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ କୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଓ ଶିଶୁପାଳ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ,

କୁରୁଵୃଦ୍ଧାନନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମୁନୀଂଶ୍ଚ ସସୁତାଂ ପୃଥାମ୍ । ନିମିତ୍ତାନ୍ଯତିଘୋରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ ଦ୍ଵାଵାରଵତୀଂ ଯଯୌ

କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ପୃଥା ସହିତ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚଲିଗଲେ।

ଆହ ଚାହମିହାଯାତ ଆର୍ଯମିଶ୍ରାଭିସଙ୍‌ଗତଃ । ରାଜନ୍ଯାଶ୍ଚୈଦ୍ଯପକ୍ଷୀଯା ନୂନଂ ହନ୍ଯୁଃ ପୁରୀଂ ମମ

ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ; ଚେଦିର ସହଯୋଗୀ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।'

ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତତ୍କଦନଂ ସ୍ଵାନାଂ ନିରୂପ୍ଯ ପୁରରକ୍ଷଣମ୍ । ସୌଭଂ ଚ ଶାଲ୍ଵରାଜଂ ଚ ଦାରୁକଂ ପ୍ରାହ କେଶଵଃ

ନିଜ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ନଗରର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ସୌଭ ଓ ଶାଲ୍ବ ରାଜା ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ରଥଂ ପ୍ରାପଯ ମେ ସୂତ ଶାଲ୍ଵସ୍ଯାନ୍ତିକମାଶୁ ଵୈ । ସମ୍ଭ୍ରମସ୍ତେ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମାଯାଵୀ ସୌଭରାଡଯମ୍

'ହେ ସାରଥି, ମୋ ରଥକୁ ତୁରନ୍ତ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ନେଇଯା; ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଏହି ସୌଭର ରାଜା ମାୟାବୀ।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତଶ୍ଚୋଦଯାମାସ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଦାରୁକଃ । ଵିଶନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵେ ପରେ ଚାରୁଣାନୁଜମ୍

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦାରୁକ ରଥରେ ବସି ଚାଲିଗଲେ; ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ସମସ୍ତେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

ଶାଲ୍ଵଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣମାଲୋକ୍ଯ ହତପ୍ରାଯବଲେଶ୍ଵରଃ । ପ୍ରାହରତ୍ କୃଷ୍ଣସୂତାଯ ଶକ୍ତିଂ ଭୀମରଵାଂ ମୃଧେ

ଶାଲ୍ବ, ଯାହାଙ୍କ ସେନା ପ୍ରାୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦାରୁକଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସହିତ ଏକ ଶକ୍ତି ଛାଡ଼ିଲେ।

ତାମାପତନ୍ତୀଂ ନଭସି ମହୋଲ୍କାମିଵ ରଂହସା । ଭାସଯନ୍ତୀଂ ଦିଶଃ ଶୌରିଃ ସାଯକୈଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନତ୍

ସେ ଅସ୍ତ୍ରଟି ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଉଲ୍କା ପରି ଦୂତିମାନ ହୋଇ ଦିଗଗୁଡ଼ିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲା, ଶୌରି ତାହାକୁ ତୀରରେ ଶତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ।

ତଂ ଚ ଷୋଡଶଭିର୍ଵିଦ୍ଧ୍ଵା ବାଣୈଃ ସୌଭଂ ଚ ଖେ ଭ୍ରମତ୍ । ଅଵିଧ୍ଯଚ୍ଛରସନ୍ଦୋହୈଃ ଖଂ ସୂର୍ଯ ଇଵ ରଶ୍ମିଭିଃ

ତାପରେ, କୃଷ୍ଣ ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଷୋଳ ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ ଓ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ସୌଭକୁ ମଧ୍ୟ ତୀରବୃଷ୍ଟିରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି।

ଶାଲ୍ଵଃ ଶୌରେସ୍ତୁ ଦୋଃ ସଵ୍ଯଂ ଶାର୍ଙ୍‌ଗଂ ଶାର୍ଙ୍‌ଗଧନ୍ଵନଃ । ବିଭେଦ ନ୍ଯପତଦ୍ ହସ୍ତାତ୍ ଶାର୍ଙ୍‌ଗମାସୀତ୍ ତଦଦ୍‌ଭୁତମ୍

ଶାଲ୍ବ, ଶୌରିଙ୍କ ବାମ ହାତକୁ ଆଘାତ କରି, ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ବାଙ୍କ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।

ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍‌ ଭୂତାନାଂ ତତ୍ର ପଶ୍ଯତାମ୍ । ନିନଦ୍ଯ ସୌଭରାଡୁଚ୍ଚୈଃ ଇଦମାହ ଜନାର୍ଦନମ୍

ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ସୌଭର ରାଜା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରି, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଯତ୍ତ୍ଵଯା ମୂଢ ନଃ ସଖ୍ଯୁଃ ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯା ହୃତେକ୍ଷତାମ୍ । ପ୍ରମତ୍ତଃ ସ ସଭାମଧ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯାପାଦିତଃ ସଖା

'ମୂର୍ଖ, ତୁମ ପାଇଁ ଆମ ବନ୍ଧୁ—ମୋ ଭାଉଣୀର ସ୍ୱାମୀ—ସଭାମଧ୍ୟରେ ହତ୍ୟା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପହୃତ ହେଲେ, ତୁମେ ଅବିବେକରେ ଏହା କରିଥିଲ।'

ତଂ ତ୍ଵାଦ୍ଯ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ଅପରାଜିତମାନିନମ୍ । ନଯାମ୍ଯପୁନରାଵୃତ୍ତିଂ ଯଦି ତିଷ୍ଠେର୍ମମାଗ୍ରତଃ

'ଆଜି ତୁମେ ଯଦି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ିଅ, ତେବେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ତୁମେ ଯେଉଁପଥରୁ ଫେରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠାକୁ ପଠାଇଦେବି; ତୁମେ ନିଜକୁ ଅଜୟ ଭାବୁଛ।'

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ଵୃଥା ତ୍ଵଂ କତ୍ଥସେ ମନ୍ଦ ନ ପଶ୍ଯସ୍ଯନ୍ତିକେଽନ୍ତକମ୍ । ପୌରୁଷଂ ଦର୍ଶଯନ୍ତି ସ୍ମ ଶୂରା ନ ବହୁଭାଷିଣଃ

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଅକାରଣ ଗର୍ବ କରୁଛ; ମୂଢ଼, ତୁମେ ନିଜ ନିକଟରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଖୁନାହାଁ। ସତ୍ୟ ଶୂରମାନେ କଥାରେ ନୁହେଁ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାନ୍ତି।'

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ଶାଲ୍ଵଂ ଗଦଯା ଭୀମଵେଗଯା । ତତାଡ ଜତ୍ରୌ ସଂରବ୍ଧଃ ସ ଚକମ୍ପେ ଵମନ୍ନସୃକ୍

ଏପରି କହି, ପ୍ରଭୁ ଭୟଙ୍କର ଗଦାରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ଛାତିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆଘାତ କଲେ; ଶାଲ୍ବ କମ୍ପିଗଲେ ଓ ରକ୍ତ ବମିଲେ।

ଗଦାଯାଂ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତାଯାଂ ଶାଲ୍ଵସ୍ତ୍ଵନ୍ତରଧୀଯତ । ତତୋ ମୁହୂର୍ତ ଆଗତ୍ଯ ପୁରୁଷଃ ଶିରସାଚ୍ଯୁତମ୍ । ଦେଵକ୍ଯା ପ୍ରହିତୋଽସ୍ମୀତି ନତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଵଚୋ ରୁଦନ୍

ଗଦା ପ୍ରତିହତ ହେବା ପରେ, ଶାଲ୍ବ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ଏକ ଲୋକ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଶିର ନମାଇ, କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି କହିଲେ: 'ମୁଁ ଦେବକୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଛି।'

କୃଷ୍ଣ କୃଷ୍ଣ ମହାବାହୋ ପିତା ତେ ପିତୃଵତ୍ସଲ । ବଦ୍ଧ୍ଵାପନୀତଃ ଶାଲ୍ଵେନ ସୌନିକେନ ଯଥା ପଶୁଃ

'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ବଳଶାଳୀ, ତୁମ ପିତା, ଯିଏ ତୁମକୁ ବହୁତ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଶାଲ୍ବ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଶୁ ପରି ବାନ୍ଧି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।'

ନିଶମ୍ଯ ଵିପ୍ରିଯଂ କୃଷ୍ଣୋ ମାନୁଷୀଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଗତଃ । ଵିମନସ୍କୋ ଘୃଣୀ ସ୍ନେହାଦ୍ ବଭାଷେ ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା

ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହରେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କଲେ, ମନ ଭାରି ହେଲା ଓ କ୍ଷମାଭାବ ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସାଧାରଣ ମନୁଷ୍ୟ ପରି କଥା କହିଲେ।

କଥଂ ରାମମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଂ ଜିତ୍ଵାଜେଯଂ ସୁରାସୁରୈଃ । ଶାଲ୍ଵେନାଲ୍ପୀଯସା ନୀତଃ ପିତା ମେ ବଲଵାନ୍ ଵିଧିଃ

ମୋ ପିତା ବଳବାନ ରାମ, ଯିଏ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଜିତିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଶାଲ୍ବ ଭଳି ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଧରି ନେଇଯିବାକୁ ପଡ଼ିଲେ? ଏହା ଭାଗ୍ୟର ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି।

ଇତି ବ୍ରୁଵାଣେ ଗୋଵିନ୍ଦେ ସୌଭରାଟ୍ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ । ଵସୁଦେଵମିଵାନୀଯ କୃଷ୍ଣଂ ଚେଦମୁଵାଚ ସଃ

ଏଭଳି ଗୋବିନ୍ଦ କହୁଥିବାବେଳେ, ସୌଭର ରାଜା ଆସିଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭଳି ଭାବରେ ଆଣି, ସେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଏଷ ତେ ଜନିତା ତାତୋ ଯଦର୍ଥମିହ ଜୀଵସି । ଵଧିଷ୍ଯେ ଵୀକ୍ଷତସ୍ତେଽମୁଂ ଈଶଶ୍ଚେତ୍ ପାହି ବାଲିଶ

ଏହିଅଛନ୍ତି ତୁମ ପିତା, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଏଠି ଜୀବନ୍ତ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ଆଖି ଆଗରେ ମାରିଦେବି। ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରଭୁ ଅଟୁଟ ଅଛ, ତେବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର, ମୂର୍ଖ।

ଏଵଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ମାଯାଵୀ ଖଡ୍ଗେନାନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ । ଉତ୍କୃତ୍ଯ ଶିର ଆଦାଯ ଖସ୍ଥଂ ସୌଭଂ ସମାଵିଶତ୍

ଏଭଳି ଭୟ ଦେଇ, ମାୟାବୀ ଶାଲ୍ବ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ନେଇ, ଆକାଶରେ ଥିବା ସୌଭ ଦୁର୍ଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

( ମିଶ୍ର ) ତତୋ ମୁହୂର୍ତଂ ପ୍ରକୃତାଵୁପପ୍ଲୁତଃ ସ୍ଵବୋଧ ଆସ୍ତେ ସ୍ଵଜନାନୁଷଙ୍‌ଗତଃ । ମହାନୁଭାଵସ୍ତଦବୁଧ୍ଯଦାସୁରୀଂ ମାଯାଂ ସ ଶାଲ୍ଵପ୍ରସୃତାଂ ମଯୋଦିତାମ୍

ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱଜନମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଦେଖି, ସ୍ୱଭାବିକ ସ୍ନେହରେ ଭାସିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଶୀଘ୍ରେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ, ଏହା ଶାଲ୍ବଙ୍କ ମାୟା, ମାୟାସୁରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ହୋଇଥିଲା।

ନ ତତ୍ର ଦୂତଂ ନ ପିତୁଃ କଲେଵରଂ ପ୍ରବୁଦ୍ଧ ଆଜୌ ସମପଶ୍ଯଦଚ୍ଯୁତଃ । ସ୍ଵାପ୍ନଂ ଯଥା ଚାମ୍ବରଚାରିଣଂ ରିପୁଂ ସୌଭସ୍ଥମାଲୋକ୍ଯ ନିହନ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ

ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ସଚେତନ ହେଇ, ଅଚ୍ୟୁତ କୌଣସି ଦୂତ ବା ପିତାଙ୍କ ଦେହ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଜାଗିଥିବା ପରି, ସେ ଶତ୍ରୁକୁ ଆକାଶରେ, ସୌଭ ଉପରେ ଦେଖିଲେ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।