ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଅପରେ ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ରଥଯୂଥପଯୂଥପାଃ । ନିର୍ଯଯୁର୍ଦଂଶିତା ଗୁପ୍ତା ରଥେଭାଶ୍ଵପଦାତିଭିଃ

ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ରଥବାହିନୀ ନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହିତ ସଜ୍ଜ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଶାଲ୍ଵାନାଂ ଯଦୁଭିଃ ସହ । ଯଥାସୁରାଣାଂ ଵିବୁଧୈଃ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍

ତାପରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ କନ୍ପାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ତାଶ୍ଚ ସୌଭପତେର୍ମାଯା ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈ ରୁକ୍ମିଣୀସୁତଃ । କ୍ଷଣେନ ନାଶଯାମାସ ନୈଶଂ ତମ ଇଵୋଷ୍ଣଗୁଃ

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୌଭପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ କଲେ, ଯେପରି ଉଷ୍ଣସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ହଟାଏ।

ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈରଯୋମୁଖୈଃ । ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ଧ୍ଵଜିନୀପାଲଂ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ

ସୁନା ଅଙ୍କିତ ଓ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ପଚିଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

ଶତେନାତାଡଯଚ୍ଛାଲ୍ଵଂ ଏକୈକେନାସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍ । ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ନେତୄନ୍ ଵାହନାନି ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ

ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଶତ ଶର ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଏକ ଏକ ଶର ଦ୍ୱାରା, ନେତାମାନେକୁ ଦଶ ଦଶ ଶର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଯାନମାନେକୁ ତିନି ତିନି ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।

ତଦଦ୍‌ଭୁତଂ ମହତ୍ କର୍ମ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପୂଜଯାମାସୁଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵପରସୈନିକାଃ

ମହାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସେନା, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ବହୁରୂପୈକରୂପଂ ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ । ମାଯାମଯଂ ମଯକୃତଂ ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ ପରୈରଭୂତ୍

ମୟାଙ୍କ ଏହି ମାୟାମୟ ସୃଷ୍ଟିଟି କେବେ ବହୁରୂପ, କେବେ ଏକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ।

କ୍ଵଚିଦ୍‌ଭୂମୌ କ୍ଵଚିଦ୍‌ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନି ଜଲେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅଲାତଚକ୍ରଵଦ୍‌ ଭ୍ରାମ୍ଯତ୍ ସୌଭଂ ତଦ୍ ଦୁରଵସ୍ଥିତମ୍

କେବେ ଭୂମିରେ, କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସୌଭ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଭଳି ଘୂରୁଥିଲା।

ଯତ୍ର ଯତ୍ରୋପଲକ୍ଷ୍ଯେତ ସସୌଭଃ ସହସୈନିକଃ । ଶାଲ୍ଵଃ ତତସ୍ତତୋଽମୁଞ୍ଚନ୍ ଶରାନ୍ ସାତ୍ଵତଯୂଥପାଃ

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଶାଲ୍ବ, ସେ ସୌଭ ଓ ସେଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।

ଶରୈରଗ୍ନ୍ଯର୍କସଂସ୍ପର୍ଶୈଃ ଆଶୀଵିଷଦୁରାସଦୈଃ । ପୀଡ୍ଯମାନପୁରାନୀକଃ ଶାଲ୍ଵୋଽମୁହ୍ଯତ୍ ପରେରିତୈଃ

ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପଦାୟକ ବାଣ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଘାତକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନା ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ।

ଶାଲ୍ଵାନୀକପଶସ୍ତ୍ରୌଘୈଃ ଵୃଷ୍ଣିଵୀରା ଭୃଶାର୍ଦିତାଃ । ନ ତତ୍ଯଜୂ ରଣଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଲୋକଦ୍ଵଯଜିଗୀଷଵଃ

ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନାର ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଷ୍ଣି ନାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଦୁଇଟି ଲୋକ ଜିତିବା ଆଶାରେ ରହିଲେ।

ଶାଲ୍ଵାମାତ୍ଯୋ ଦ୍ଯୁମାନ୍ ନାମ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ଆସାଦ୍ଯ ଗଦଯା ମୌର୍ଵ୍ଯା ଵ୍ଯାହତ୍ଯ ଵ୍ଯନଦଦ୍ ବଲୀ

ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ନାମକ, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ସେ ଭାରୀ ଗଦା ନେଇ ଆସି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ଜୋରେ ଘୋଷ ଦେଲେ।

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଗଦଯା ଶୀର୍ଣ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲମରିଂଦମମ୍ । ଅପୋଵାହ ରଣାତ୍ ସୂତୋ ଧର୍ମଵିଦ୍ ଦାରୁକାତ୍ମଜଃ

ଶତ୍ରୁମାରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଗଦା ଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କର ସାରଥି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରେ ନେଇଗଲେ।

ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ମୁହୂର୍ତେନ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ସାରଥିମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅହୋ ଅସାଧ୍ଵିଦଂ ସୂତ ଯଦ୍ ରଣାନ୍ମେଽପସର୍ପଣମ୍

ସ୍ପନ୍ଦନ ଫେରିବା ପରେ କାର୍ଷ୍ଣି ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହା, ରଥଚାଳକ, ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟାଇ ନେଇଛ, ଏହା କେତେ ଅନୁଚିତ!'

ନ ଯଦୂନାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ଶ୍ରୂଯତେ ରଣଵିଚ୍ଯୁତଃ । ଵିନା ମତ୍କ୍ଲୀବଚିତ୍ତେନ ସୂତେନ ପ୍ରାପ୍ତକିଲ୍ବିଷାତ୍

ଯଦୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡି ଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି କେବେ ଶୁଣାଯାଇନି—ସେଉଁଠି ଏକ ରଥଚାଳକ ଅପୁରୁଷ ମନ ଧାରଣ କରି ଅପରାଧ କରିଛି।

କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽଭିସଙ୍‌ଗମ୍ଯ ପିତରୌ ରାମକେଶଵୌ । ଯୁଦ୍ଧାତ୍ ସମ୍ଯଗପକ୍ରାନ୍ତଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ତତ୍ରାତ୍ମନଃ କ୍ଷମମ୍

ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆ ହୋଇ ମୋର ପିତାମାନେ, ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଯାଇ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲେ, କେଉଁ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେବି?

ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମେ କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ହସନ୍ତ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୃଜାମଯଃ । କ୍ଲୈବ୍ଯଂ କଥଂ କଥଂ ଵୀର ତଵାନ୍ଯୈଃ କଥ୍ଯତାଂ ମୃଧେ

ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀମାନେ ହସିହସି କହିବେ: 'କିପରି, କିପରି ତୁମର ଭୟ, ହେ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିପାରିଲେ?'

ସାରଥିରୁଵାଚ - ଧର୍ମଂ ଵିଜାନତାଽଽଯୁଷ୍ମନ୍ କୃତମେତନ୍ମଯା ଵିଭୋ । ସୂତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ ରକ୍ଷେଦ୍ ରଥିନଂ ସାରଥିଂ ରଥୀ

ସାରଥି କହିଲେ: ମହାପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ କ’ଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିଛି। ଯେମିତି ଏକ ସାରଥି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦୁଃଖରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ସାରଥିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖେ।

ଏତଦ୍‌ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଵାନ୍ ମଯାପୋଵାହିତୋ ରଣାତ୍ । ଉପସୃଷ୍ଟଃ ପରେଣେତି ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଗଦଯା ହତଃ

ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ହଟାଇ ନେଇଯାଇଥିଲି; କାରଣ ଶତ୍ରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗଦା ଘାତରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଶାଲ୍ଵଯୁଦ୍ଧେ ଷଟ୍ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ଶାଲ୍ବ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ବିଷୟରେ ଛଉଠିଏ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।

ଭଗଵତା ସୌଭସହିତସ୍ଯ ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ଵିନାଶଃ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ସ ତୂପସ୍ପୃଶ୍ଯ ସଲିଲଂ ଦଂଶିତୋ ଧୃତକାର୍ମୁକଃ । ନଯ ମାଂ ଦ୍ଯୁମତଃ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ଵୀରସ୍ଯେତ୍ଯାହ ସାରଥିମ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: ପ୍ରଭୁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ପବିତ୍ର ହେଲେ, ହାତରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରି, ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ମୋତେ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ନାମକ ବୀରଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇ ଚାଲ।'

ଵିଧମନ୍ତଂ ସ୍ଵସୈନ୍ଯାନି ଦ୍ଯୁମନ୍ତଂ ରୁକ୍ମିଣୀସୁତଃ । ପ୍ରତିହତ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯନ୍ ନାରାଚୈରଷ୍ଟଭିଃ ସ୍ମଯନ୍

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କର ପୁଅ ହସିହସି ଦ୍ୟୁମାନ୍ଙ୍କୁ ଆଠଟି ଲୋହାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ସେନାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।

ଚତୁର୍ଭିଶ୍ଚତୁରୋ ଵାହାନ୍ ସୂତମେକେନ ଚାହନତ୍ । ଦ୍ଵାଵାଭ୍ଯଂ ଧନୁଶ୍ଚ କେତୁଂ ଚ ଶରେଣାନ୍ଯେନ ଵୈ ଶିରଃ

ସେ ଚାରିଟି ତୀରରେ ଚାରିଟି ଘୋଡ଼ାକୁ, ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ସାରଥିକୁ, ଦୁଇଟି ତୀରରେ ଧନୁଷ ଓ ପତାକାକୁ, ଏବଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ତୀରରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କଲେ।

ଗଦସାତ୍ଯକିସାମ୍ବାଦ୍ଯା ଜଘ୍ନୁଃ ସୌଭପତେର୍ବଲମ୍ । ପେତୁଃ ସମୁଦ୍ରେ ସୌଭେଯାଃ ସର୍ଵେ ସଂଛିନ୍ନକନ୍ଧରାଃ

ଗଦା, ସାତ୍ୟକି, ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସୌଭପତିଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରିଦେଲେ; ସମସ୍ତ ସୌଭଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଗଳା କଟାଯାଇ ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

ଏଵଂ ଯଦୂନାଂ ଶାଲ୍ଵାନାଂ ନିଘ୍ନତାମିତରେତରମ୍ । ଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ରିଣଵରାତ୍ରଂ ତଦ୍ ଅଭୂତ୍ ତୁମୁଲମୁଲ୍ବଣମ୍

ଏଭଳି ଯଦୁମାନେ ଓ ଶାଲ୍ବମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ମାରିଥିବାବେଳେ, ସେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଏକୋଣେଇଶି ଦିନ ଓ ରାତି ଯାଏଁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ ଚାଲିଥିଲା।

ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଂ ଗତଃ କୃଷ୍ଣ ଆହୂତୋ ଧର୍ମସୂନୁନା । ରାଜସୂଯେଽଥ ନିଵୃତ୍ତେ ଶିଶୁପାଲେ ଚ ସଂସ୍ଥିତେ

ଧର୍ମର ପୁଅଙ୍କର ଆମନ୍ତ୍ରଣରେ କୃଷ୍ଣ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ଓ ଶିଶୁପାଳ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ,

କୁରୁଵୃଦ୍ଧାନନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ମୁନୀଂଶ୍ଚ ସସୁତାଂ ପୃଥାମ୍ । ନିମିତ୍ତାନ୍ଯତିଘୋରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ ଦ୍ଵାଵାରଵତୀଂ ଯଯୌ

କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ପୃଥା ସହିତ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଅପଶକୁନ ଦେଖି, ସେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ଚଲିଗଲେ।

ଆହ ଚାହମିହାଯାତ ଆର୍ଯମିଶ୍ରାଭିସଙ୍‌ଗତଃ । ରାଜନ୍ଯାଶ୍ଚୈଦ୍ଯପକ୍ଷୀଯା ନୂନଂ ହନ୍ଯୁଃ ପୁରୀଂ ମମ

ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ; ଚେଦିର ସହଯୋଗୀ ରାଜାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନଗରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବେ।'

ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତତ୍କଦନଂ ସ୍ଵାନାଂ ନିରୂପ୍ଯ ପୁରରକ୍ଷଣମ୍ । ସୌଭଂ ଚ ଶାଲ୍ଵରାଜଂ ଚ ଦାରୁକଂ ପ୍ରାହ କେଶଵଃ

ନିଜ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ନଗରର ରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, କେଶବ ଦାରୁକଙ୍କୁ ସୌଭ ଓ ଶାଲ୍ବ ରାଜା ବିଷୟରେ କହିଲେ।