ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ସଂଵତ୍ସରାନ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଆଶୁତୋଷ ଉମାପତିଃ । ଵରେଣ ଚ୍ଛନ୍ଦଯାମାସ ଶାଲ୍ଵଂ ଶରଣମାଗତମ୍

ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ସହଜରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ, ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥିବାରୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ କହିଲେ।

ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍ । ଅଭେଦ୍ଯଂ କାମଗଂ ଵଵ୍ରେ ସ ଯାନଂ ଵୃଷ୍ଣିଭୀଷଣମ୍

ଶାଲ୍ବ ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେନି, ଇଚ୍ଛାମତେ ଯେଉଁଠି ଚାଲିପାରିବ, ଏମିତି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯାନ ଚାହିଲେ, ଯାହା ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ଦେଖି ଭୟ ପାଉଥିଲେ।

ତଥେତି ଗିରିଶାଦିଷ୍ଟୋ ମଯଃ ପରପୁରଂଜଯଃ । ପୁରଂ ନିର୍ମାଯ ଶାଲ୍ଵାଯ ପ୍ରାଦାତ୍ ସୌଭମଯସ୍ମଯମ୍

ଗିରିଶ କହିଲେ, 'ତଥାastu', ତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶତ୍ରୁନଗର ଜିତିଥିବା ମୟା ଏକ ଲୋହାର ସୌଭ ନାମକ ନଗର ତିଆରି କରି ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ସ ଲବ୍ଧ୍ଵା କାମଗଂ ଯାନଂ ତମୋଧାମ ଦୁରାସଦମ୍ । ଯଯସ୍ଦ୍‌ଵାରଵତୀଂ ଶାଲ୍ଵୋ ଵୈରଂ ଵୃଷ୍ଣିକୃତଂ ସ୍ମରନ୍

ଏହି ଇଚ୍ଛାପୂରଣ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଅପରିଜିତ ଯାନ ପାଇ ଶାଲ୍ବ, ଭୃଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁତା କରିଥିଲେ, ତାହା ମନେକରି ଦ୍ୱାରାବତୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ନିରୁଧ୍ଯ ସେନଯା ଶାଲ୍ଵୋ ମହତ୍ଯା ଭରତର୍ଷଭ । ପୁରୀଂ ବଭଞ୍ଜୋପଵନାନ୍ ଉଦ୍ଯାନାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ

ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାଲ୍ବ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ସହରକୁ ଅଘାତ କଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ।

ସଗୋପୁରାଣି ଦ୍ଵାରାଣି ପ୍ରାସାଦାଟ୍ଟାଲତୋଲିକାଃ । ଵିହାରାନ୍ ସ ଵିମାନାଗ୍ର୍ଯାନ୍ ନିପେତୁଃ ଶସ୍ତ୍ରଵୃଷ୍ଟଯଃ

ସହରର ଦ୍ୱାର, ଗୋପୁର, ମହଳ, ବାଲକନି, ବିହାର ଓ ଉଚ୍ଚ ମନ୍ଦିରମାନେ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ପଡ଼ିଲା।

ଶିଲା ଦ୍ରୁମାଶ୍ଚାଶନଯଃ ସର୍ପା ଆସାରଶର୍କରାଃ । ପ୍ରଚଣ୍ଡଶ୍ଚକ୍ରଵାତୋଽଭୂତ୍ ରଜସାଚ୍ଛାଦିତା ଦିଶଃ

ପାଥର, ଗଛ, ବିଜୁଳି, ସାପ ଏବଂ କଣ୍ଟାକୁଣ୍ଡ ଝଡ଼ି ପଡ଼ିଲା; ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା, ଧୂଳିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଢାକିଗଲା।

ଇତ୍ଯର୍ଦ୍ଯମାନା ସୌଭେନ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନଗରୀ ଭୃଶମ୍ । ନାଭ୍ଯପଦ୍ଯତ ଶଂ ରାଜନ୍ ତ୍ରିପୁରେଣ ଯଥା ମହୀ

ଏଭଳି ଭାବେ, ସୌଭ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହର ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲା, ରାଜନ, ମାନେ ଯେପରି ତ୍ରିପୁର ଆକ୍ରମଣ କାଳରେ ପୃଥିବୀରେ ଶାନ୍ତି ନଥିଲା।

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବାଧ୍ଯମାନା ନିଜାଃ ପ୍ରଜାଃ । ମ ଭୈଷ୍ଟେତ୍ଯଭ୍ଯଧାଦ୍‌ ଵୀରୋ ରଥାରୂଢୋ ମହାଯଶାଃ

ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭଗବାନ ନିଜ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ରଥରେ ଚଢ଼ି, 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!' ବୋଲି କହିଲେ।

ସାତ୍ଯକିଶ୍ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ସାମ୍ବୋଽକ୍ରୂରଃ ସହାନୁଜଃ । ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ଭାନୁଵିନ୍ଦଶ୍ଚ ଗଦଶ୍ଚ ଶୁକସାରଣୌ

ସାତ୍ୟକି, ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସାମ୍ବ, ଅକୃର ତାଙ୍କ ଭାଉଁ, ହାର୍ଦ୍ଦିକ୍ୟ, ଭାନୁବିନ୍ଦ, ଗଦା, ଶୁକ ଓ ସାରଣ—

ଅପରେ ଚ ମହେଷ୍ଵାସା ରଥଯୂଥପଯୂଥପାଃ । ନିର୍ଯଯୁର୍ଦଂଶିତା ଗୁପ୍ତା ରଥେଭାଶ୍ଵପଦାତିଭିଃ

ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧର ଓ ରଥବାହିନୀ ନାୟକମାନେ ମଧ୍ୟ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଦାତି ସହିତ ସଜ୍ଜ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ବାହାରିଲେ।

ତତଃ ପ୍ରଵଵୃତେ ଯୁଦ୍ଧଂ ଶାଲ୍ଵାନାଂ ଯଦୁଭିଃ ସହ । ଯଥାସୁରାଣାଂ ଵିବୁଧୈଃ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍

ତାପରେ ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନା ଓ ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବ-ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଭୟଙ୍କର ଓ କନ୍ପାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ତାଶ୍ଚ ସୌଭପତେର୍ମାଯା ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରୈ ରୁକ୍ମିଣୀସୁତଃ । କ୍ଷଣେନ ନାଶଯାମାସ ନୈଶଂ ତମ ଇଵୋଷ୍ଣଗୁଃ

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ପୁଅ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୌଭପତିଙ୍କ ସମସ୍ତ ମାୟାକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ କଲେ, ଯେପରି ଉଷ୍ଣସୂର୍ଯ୍ୟ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ହଟାଏ।

ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଵିଂଶତ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଣପୁଙ୍ଖୈରଯୋମୁଖୈଃ । ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ଧ୍ଵଜିନୀପାଲଂ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ

ସୁନା ଅଙ୍କିତ ଓ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡି ଥିବା ପଚିଶଟି ଶର ଦ୍ୱାରା ଶାଲ୍ବଙ୍କ ସେନାପତିଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

ଶତେନାତାଡଯଚ୍ଛାଲ୍ଵଂ ଏକୈକେନାସ୍ଯ ସୈନିକାନ୍ । ଦଶଭିର୍ଦଶଭିର୍ନେତୄନ୍ ଵାହନାନି ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ

ଶାଲ୍ବଙ୍କୁ ଶତ ଶର ଦ୍ୱାରା, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଏକ ଏକ ଶର ଦ୍ୱାରା, ନେତାମାନେକୁ ଦଶ ଦଶ ଶର ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଯାନମାନେକୁ ତିନି ତିନି ଶର ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।

ତଦଦ୍‌ଭୁତଂ ମହତ୍ କର୍ମ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପୂଜଯାମାସୁଃ ସର୍ଵେ ସ୍ଵପରସୈନିକାଃ

ମହାନ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବିରାଟ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ସେନା, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ଉଭୟ, ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ବହୁରୂପୈକରୂପଂ ତଦ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ । ମାଯାମଯଂ ମଯକୃତଂ ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯଂ ପରୈରଭୂତ୍

ମୟାଙ୍କ ଏହି ମାୟାମୟ ସୃଷ୍ଟିଟି କେବେ ବହୁରୂପ, କେବେ ଏକ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, କେବେ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ।

କ୍ଵଚିଦ୍‌ଭୂମୌ କ୍ଵଚିଦ୍‌ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଗିରିମୂର୍ଧ୍ନି ଜଲେ କ୍ଵଚିତ୍ । ଅଲାତଚକ୍ରଵଦ୍‌ ଭ୍ରାମ୍ଯତ୍ ସୌଭଂ ତଦ୍ ଦୁରଵସ୍ଥିତମ୍

କେବେ ଭୂମିରେ, କେବେ ଆକାଶରେ, କେବେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସୌଭ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ଭଳି ଘୂରୁଥିଲା।

ଯତ୍ର ଯତ୍ରୋପଲକ୍ଷ୍ଯେତ ସସୌଭଃ ସହସୈନିକଃ । ଶାଲ୍ଵଃ ତତସ୍ତତୋଽମୁଞ୍ଚନ୍ ଶରାନ୍ ସାତ୍ଵତଯୂଥପାଃ

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଶାଲ୍ବ, ସେ ସୌଭ ଓ ସେଙ୍କର ସେନା ସହିତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେଠି ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ନାୟକମାନେ ତାଙ୍କ ତୀର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ।

ଶରୈରଗ୍ନ୍ଯର୍କସଂସ୍ପର୍ଶୈଃ ଆଶୀଵିଷଦୁରାସଦୈଃ । ପୀଡ୍ଯମାନପୁରାନୀକଃ ଶାଲ୍ଵୋଽମୁହ୍ଯତ୍ ପରେରିତୈଃ

ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାପଦାୟକ ବାଣ ଓ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଘାତକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନା ବହୁତ କଷ୍ଟ ପାଇଲେ, ସେମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ।

ଶାଲ୍ଵାନୀକପଶସ୍ତ୍ରୌଘୈଃ ଵୃଷ୍ଣିଵୀରା ଭୃଶାର୍ଦିତାଃ । ନ ତତ୍ଯଜୂ ରଣଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଲୋକଦ୍ଵଯଜିଗୀଷଵଃ

ଶାଳ୍ବଙ୍କ ସେନାର ଅସଂଖ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷାରେ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଷ୍ଣି ନାୟକମାନେ ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଦୁଇଟି ଲୋକ ଜିତିବା ଆଶାରେ ରହିଲେ।

ଶାଲ୍ଵାମାତ୍ଯୋ ଦ୍ଯୁମାନ୍ ନାମ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ପ୍ରାକ୍ ପ୍ରପୀଡିତଃ । ଆସାଦ୍ଯ ଗଦଯା ମୌର୍ଵ୍ଯା ଵ୍ଯାହତ୍ଯ ଵ୍ଯନଦଦ୍ ବଲୀ

ଶାଳ୍ବଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ୟୁମାନ୍ ନାମକ, ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲେ; ସେ ଭାରୀ ଗଦା ନେଇ ଆସି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ଜୋରେ ଘୋଷ ଦେଲେ।

ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଗଦଯା ଶୀର୍ଣ ଵକ୍ଷଃସ୍ଥଲମରିଂଦମମ୍ । ଅପୋଵାହ ରଣାତ୍ ସୂତୋ ଧର୍ମଵିଦ୍ ଦାରୁକାତ୍ମଜଃ

ଶତ୍ରୁମାରି ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛାତି ଗଦା ଘାତରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଦାରୁକଙ୍କ ପୁଅ ତାଙ୍କର ସାରଥି, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରୁ ବାହାରେ ନେଇଗଲେ।

ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞୋ ମୁହୂର୍ତେନ କାର୍ଷ୍ଣିଃ ସାରଥିମବ୍ରଵୀତ୍ । ଅହୋ ଅସାଧ୍ଵିଦଂ ସୂତ ଯଦ୍ ରଣାନ୍ମେଽପସର୍ପଣମ୍

ସ୍ପନ୍ଦନ ଫେରିବା ପରେ କାର୍ଷ୍ଣି ତାଙ୍କର ରଥଚାଳକଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହା, ରଥଚାଳକ, ତୁମେ ମୋତେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ହଟାଇ ନେଇଛ, ଏହା କେତେ ଅନୁଚିତ!'

ନ ଯଦୂନାଂ କୁଲେ ଜାତଃ ଶ୍ରୂଯତେ ରଣଵିଚ୍ଯୁତଃ । ଵିନା ମତ୍କ୍ଲୀବଚିତ୍ତେନ ସୂତେନ ପ୍ରାପ୍ତକିଲ୍ବିଷାତ୍

ଯଦୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କେହି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡି ଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି କେବେ ଶୁଣାଯାଇନି—ସେଉଁଠି ଏକ ରଥଚାଳକ ଅପୁରୁଷ ମନ ଧାରଣ କରି ଅପରାଧ କରିଛି।

କିଂ ନୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽଭିସଙ୍‌ଗମ୍ଯ ପିତରୌ ରାମକେଶଵୌ । ଯୁଦ୍ଧାତ୍ ସମ୍ଯଗପକ୍ରାନ୍ତଃ ପୃଷ୍ଟସ୍ତତ୍ରାତ୍ମନଃ କ୍ଷମମ୍

ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଛୁଆ ହୋଇ ମୋର ପିତାମାନେ, ରାମ ଓ କେଶବଙ୍କୁ ଯାଇ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବି, ସେଉଁଠି ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲେ, କେଉଁ ଉଚିତ ଉତ୍ତର ଦେବି?

ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମେ କଥଯିଷ୍ଯନ୍ତି ହସନ୍ତ୍ଯୋ ଭ୍ରାତୃଜାମଯଃ । କ୍ଲୈବ୍ଯଂ କଥଂ କଥଂ ଵୀର ତଵାନ୍ଯୈଃ କଥ୍ଯତାଂ ମୃଧେ

ନିଶ୍ଚୟ, ମୋ ଭାଇମାନଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଜନାନୀମାନେ ହସିହସି କହିବେ: 'କିପରି, କିପରି ତୁମର ଭୟ, ହେ ବୀର, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିପାରିଲେ?'

ସାରଥିରୁଵାଚ - ଧର୍ମଂ ଵିଜାନତାଽଽଯୁଷ୍ମନ୍ କୃତମେତନ୍ମଯା ଵିଭୋ । ସୂତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତଂ ରକ୍ଷେଦ୍ ରଥିନଂ ସାରଥିଂ ରଥୀ

ସାରଥି କହିଲେ: ମହାପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ କ’ଣ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଜାଣି, ମୁଁ ଏହି କାମ କରିଛି। ଯେମିତି ଏକ ସାରଥି ଯୋଦ୍ଧାକୁ ଦୁଃଖରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ଏମିତି ଯୋଦ୍ଧା ମଧ୍ୟ ସାରଥିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ରଖେ।

ଏତଦ୍‌ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ଭଵାନ୍ ମଯାପୋଵାହିତୋ ରଣାତ୍ । ଉପସୃଷ୍ଟଃ ପରେଣେତି ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଗଦଯା ହତଃ

ମୁଁ ଏହି କଥା ଜାଣି, ଆପଣଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ହଟାଇ ନେଇଯାଇଥିଲି; କାରଣ ଶତ୍ରୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଗଦା ଘାତରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ।