ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ - ପିତାମହସ୍ଯ ତେ ଯଜ୍ଞେ ରାଜସୂଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ବାନ୍ଧଵାଃ ପରିଚର୍ଯାଯାଂ ତସ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରେମବଂଧନାଃ

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣୀ କହିଲେ: ତୁମ ପିତାମହଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକମାନେ ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ଭୀମୋ ମହାନସାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସୁଯୋଧନଃ । ସହଦେଵସ୍ତୁ ପୂଜାଯାଂ ନକୁଲୋ ଦ୍ରଵ୍ଯସାଧନେ

ଭୀମ ରସୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ସୁୟୋଧନ ଧନ ଦେଖୁଥିଲେ; ସହଦେବ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ନକୁଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗାଉଥିଲେ।

ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଜିଷ୍ଣୁଃ କୃଷ୍ଣଃ ପାଦାଵନେଜନେ । ପରିଵେଷଣେ ଦ୍ରୁପଦଜା କର୍ଣୋ ଦାନେ ମହାମନାଃ

ଅର୍ଜୁନ ବଡ଼ମାନଙ୍କର ସେବା କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ପାଦ ଧୁଉଥିଲେ; ଦ୍ରୁପଦର କନ୍ୟା ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରୁଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଉଦାର ମନେ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।

ଯୁଯୁଧାନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ଵିଦୁରାଦଯଃ । ବାହ୍ଲୀକପୁତ୍ରା ଭୂର୍ଯାଦ୍ଯା ଯେ ଚ ସନ୍ତର୍ଦନାଦଯଃ

ୟୁୟୁଧାନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବାହ୍ଲୀକପୁତ୍ର, ଭୂରି ଓ ସନ୍ତର୍ଦନମାନେ — ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ନିରୂପିତା ମହାଯଜ୍ଞେ ନାନାକର୍ମସୁ ତେ ତଦା । ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସ୍ମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ

ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିଜ ନିଜ କାମରେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରୁଥିଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଋତ୍ଵିକ୍ ସଦସ୍ଯବହୁଵିତ୍ସୁ ସୁହୃତ୍ତମେଷୁ ସ୍ଵିଷ୍ଟେଷୁ ସୂନୃତସମର୍ହଣଦକ୍ଷିଣାଭିଃ । ଚୈଦ୍ଯେ ଚ ସାତ୍ଵତପତେଶ୍ଚରଣଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଚକ୍ରୁସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଵଭୃଥ ସ୍ନପନଂ ଦ୍ଯୁନଦ୍ଯାମ୍

ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ, ସହାୟକ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦାନ, ମିଠା କଥା ଓ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଲେ; ଶିଶୁପାଳ ବଧ ପରେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଯଜ୍ଞ ଅଂଗଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ମୃଦଙ୍‌ଗଶଙ୍ଖପଣଵ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଯାନକଗୋମୁଖାଃ । ଵାଦିତ୍ରାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି ନେଦୁରାଵଭୃଥୋତ୍ସଵେ

ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ପଣବ, ଧୁନ୍ଧୁରୀ, ଆନକ ଓ ଗୋମୁଖ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଆବଭୃଥ ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

ନର୍ତକ୍ଯୋ ନନୃତୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଗାଯକା ଯୂଥଶୋ ଜଗୁଃ । ଵୀଣାଵେଣୁତଲୋନ୍ନାଦଃ ତେଷାଂ ସ ଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍

ଖୁସିରେ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ନାଚିଲେ, ଗାୟକମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଗାଇଲେ; ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତାଳର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା।

ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜପତାକାଗ୍ରୈଃ ଇଭେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯନ୍ଦନାର୍ଵଭିଃ । ସ୍ଵଲଙ୍କୃତୈର୍ଭଟୈର୍ଭୂପା ନିର୍ଯଯୂ ରୁକ୍ମମାଲିନଃ

ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ ହାତୀ ଓ ରଥରେ, ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଶୂରବୀର ସହିତ ରାଜାମାନେ ବାହାରିଗଲେ।

ଯଦୁସୃଞ୍ଜଯକାମ୍ବୋଜ କୁରୁକେକଯକୋଶଲାଃ । କମ୍ପଯନ୍ତୋ ଭୁଵଂ ସୈନ୍ଯୈଃ ଯଜନପୁରଃସରାଃ

ଯଦୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କାମ୍ବୋଜ, କୁରୁ, କେକୟ ଓ କୋଶଳ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ନେଇ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଯିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

ସଦସ୍ଯର୍ତ୍ଵିଗ୍ଦ୍‌ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମଘୋଷେଣ ଭୂଯସା । ଦେଵର୍ଷିପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷିଣଃ

ସଭ୍ୟ, ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ; ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।

ସ୍ଵଲଂକୃତା ନରା ନାର୍ଯୋ ଗନ୍ଧସ୍ରଗ୍ ଭୂଷଣାମ୍ବରୈଃ । ଵିଲିଂପନ୍ତ୍ଯୋ ଅଭିସିଂଚ ଵିଜହ୍ରୁର୍ଵିଵିଧୈ ରସୈଃ

ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା, ଗହନା ଓ ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ।

ତୈଲଗୋରସଗନ୍ଧୋଦ ହରିଦ୍ରାସାନ୍ଦ୍ରକୁଂକୁମୈଃ । ପୁମ୍ଭିର୍ଲିପ୍ତାଃ ପ୍ରଲିଂପନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଜହ୍ରୁର୍ଵାରଯୋଷିତଃ

ତେଲ, ଗୋଘୃତ, ସୁଗନ୍ଧି ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ହଳଦୀ ଓ ଗାଢ଼ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇ, ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳି, ଏକାଉଁଠି ମଜା କରୁଥିଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଗୁପ୍ତା ନୃଭିର୍ନିରଗମନ୍ନୁପଲବ୍ଧୁମେତଦ୍ ଦେଵ୍ଯୋ ଯଥା ଦିଵି ଵିମାନଵରୈର୍ନୃଦେଵ୍ଯଃ । ତା ମାତୁଲେଯସଖିଭିଃ ପରିଷିଚ୍ଯମାନାଃ ସଵ୍ରୀଡହାସଵିକସଦ୍ ଵଦନା ଵିରେଜୁଃ

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ରହି, ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚି ଯାଉଥିଲେ; ମାମାଘର ଓ ସଖୀମାନେ ପାଣି ଛିଟିଲେ, ଲଜ୍ଜା ହାସରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇଲା।

ତା ଦେଵରାନୁତ ସଖୀନ୍ ସିନ୍ସିଷିଚୁର୍ଦୃତୀଭିଃ କ୍ଲିନ୍ନାମ୍ବରା ଵିଵୃତଗାତ୍ରକୁଚୋରୁମଧ୍ଯାଃ । ଔତ୍ସୁକ୍ଯମୁକ୍ତ କଵରା ଚ୍ଚ୍ଯଵମାନମାଲ୍ଯାଃ କ୍ଷୋଭଂ ଦଧୁର୍ମଲଧିଯାଂ ରୁଚିରୈର୍ଵିହାରୈଃ

ସେହି ରାଣୀମାନେ ଓ ସଖୀମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଟିଲେ; ପୋଶାକ ଭିଜି, ଦେହ ଓ ବକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଳା ଖସିଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ମନୋହର ଖେଳ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଘଟାଇଲା।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ସ ସମ୍ରାଡ୍ ରଥମାରୁଢଃ ସଦଶ୍ଵଂ ରୁକ୍ମମାଲିନମ୍ । ଵ୍ଯରୋଚତ ସ୍ଵପତ୍ନୀଭିଃ କ୍ରିଯାଭିଃ କ୍ରତୁରାଡିଵ

ସେ ସମ୍ରାଟ୍ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥରେ, ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଜଣେ ଯଜ୍ଞପତି ଭଳି ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ।

ପତ୍ନୀସଂଯାଜାଵଭୃଥ୍ଯୈଃ ଚରିତ୍ଵା ତେ ତମୃତ୍ଵିଜଃ । ଆଚାନ୍ତଂ ସ୍ନାପଯାଂ ଚକ୍ରୁଃ ଗଂଗାଯାଂ ସହ କୃଷ୍ଣଯା

ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ଋତ୍ବିଜ୍ମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ରାଜାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ।

ଦେଵଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ନେଦୁଃ ନରଦୁଂଦୁଭିଭିଃ ସମମ୍ । ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାଃ

ଦେବତାଙ୍କ ଡମ୍ବ ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଡମ୍ବ ଏକାଉଁଠି ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା; ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ମଣିଷମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରିଥିଲେ।

ସସ୍ନୁସ୍ତତ୍ର ତତଃ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାଶ୍ରମଯୁତା ନରାଃ । ମହାପାତକ୍ଯପି ଯତଃ ସଦ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯେତ କିଲ୍ବିଷାତ୍

ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜନ, ଯେଉଁମାନେ ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଥିଲେ, ସ୍ନାନ କରିଥିଲେ; କାରଣ, ବଡ଼ ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସାଥିକ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।

ଅଥ ରାଜାହତେ କ୍ଷୌମେ ପରିଧାଯ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତଃ । ଋତ୍ଵିକ୍ ସଦସ୍ଯ ଵିପ୍ରାଦୀନ୍ ଆନର୍ଚାଭରଣାମ୍ବରୈଃ

ତାପରେ ରାଜା ଉତ୍ତମ କ୍ଷୌମ ପିନ୍ଧି, ଭଲ ଭଲ ଗହନା ଲଗାଇ, ଋତ୍ବିଜ୍, ସଭ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନୋଂକୁ ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୋଶାକ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ବନ୍ଧୂଞ୍ଜ୍ଞାତୀନ୍ ନୃପାନ୍ ମିତ୍ର ସୁହୃଦୋଽନ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ଅଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ ପୂଜଯାମାସ ନାରାଯଣପରୋ ନୃପଃ

ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଥିବା ସେଇ ରାଜା, ବାନ୍ଧବ, ଜ୍ଞାତି, ଅନ୍ୟ ରାଜା, ମିତ୍ର ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ସମ୍ମାନ କଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ସର୍ଵେ ଜନାଃ ସୁରରୁଚୋ ମଣିକୁଣ୍ଡଲସ୍ରଗ୍ ଉଷ୍ଣୀଷକଞ୍ଚୁକ ଦୁକୂଲମହାର୍ଘ୍ଯହାରାଃ । ନାର୍ଯଶ୍ଚ କୁଣ୍ଡଲଯୁଗାଲକଵୃନ୍ଦଜୁଷ୍ଟ ଵକ୍ତ୍ରଶ୍ରିଯଃ କନକମେଖଲଯା ଵିରେଜୁଃ

ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇ, ମଣିର କଣ୍ଠା, ମାଳା, ପାଗ, ଜାକେଟ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ହାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ନାରୀମାନେ ଦୁଇ ଦୁଇ କଣ୍ଠା, ବହୁ ବାଲା ଓ ସୁନାର କମରବନ୍ଧା ପିନ୍ଧି, ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଥ ଋତ୍ଵିଜୋ ମହାଶୀଲାଃ ସଦସ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରିଯଵିଟ୍ଶୁଦ୍ରା ରାଜାନୋ ଯେ ସମାଗତାଃ

ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଥିବା ଋତ୍ବିଜ୍, ସଭ୍ୟ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ରାଜାମାନେ ଏକାଉଁଠି ହେଲେ।

ଦେଵର୍ଷିପିତୃଭୂତାନି ଲୋକପାଲାଃ ସହାନୁଗାଃ । ପୂଜିତାସ୍ତଂ ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ସ୍ଵଧାମାନି ଯଯୁର୍ନୃପ

ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଭୂତମାନେ, ଲୋକପାଳ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସମ୍ମାନ ପାଇ, ଅନୁମତି ଦେଇ, ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।

ହରିଦାସସ୍ଯ ରାଜର୍ଷେ ରାଜସୂଯମହୋଦଯମ୍ । ନୈଵାତୃପ୍ଯନ୍ ପ୍ରଶଂସନ୍ତଃ ପିବନ୍ ମର୍ତ୍ଯୋଽମୃତଂ ଯଥା

ହରିଦାସଙ୍କର ରାଜସୂୟ ମହୋତ୍ସବକୁ ରାଜାମାନେ ଏମିତି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ କେବେ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ହେଉନଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ମଣିଷ ଅମୃତ ପିଇଲେ କେବେ ଅପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ସୁହୃତ୍ ସଂବଂନ୍ଧି ବାନ୍ଧଵାନ୍ । ପ୍ରେମ୍ଣା ନିଵାରଯାମାସ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ତ୍ଯାଗକାତରଃ

ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଓ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ବିଦାୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବି ଅନିଚ୍ଛାରେ ବିଦାୟ କଲେ।

ଭଗଵାନପି ତତ୍ରାଙ୍‌ଗ ନ୍ଯଵାତ୍ସୀତ୍ ତତ୍ପ୍ରିଯଂକରଃ । ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଯଦୁଵୀରାଂଶ୍ଚ ସାମ୍ବାଦୀଂଶ୍ଚ କୁଶସ୍ଥଲୀମ୍

ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଭଗବାନ ସେଠାରେ କିଛିଦିନ ରହିଲେ, ଏବଂ ସାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଯଦୁବୀରମାନେଙ୍କୁ କୁଶସ୍ଥଳୀକୁ ପଠାଇଲେ।

ଇତ୍ଥଂ ରାଜା ଧର୍ମସୁତୋ ମନୋରଥମହାର୍ଣଵମ୍ । ସୁଦୁସ୍ତରଂ ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ କୃଷ୍ଣେନାସୀଦ୍ ଗତଜ୍ଵରଃ

ଏଭଳି ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ତାଙ୍କର ମନର ଅପାର ଆକାଂକ୍ଷାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦୁଃଖ ହୀନ ହେଲେ।

ଏକଦାନ୍ତଃପୁରେ ତସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ଶ୍ରିଯମ୍ । ଅତପ୍ଯଦ୍ ରାଜସୂଯସ୍ଯ ମହିତ୍ଵଂ ଚାଚ୍ଯୁତାତ୍ମନଃ

ଏକଦିନ ରାଜମହଳରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜସୂୟର ଏତେ ଭବ୍ୟତା ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମହିମା ଦେଖି ଅନ୍ତରେ ଜ୍ୱଳନ ଅନୁଭବ କଲେ।