ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଶବ୍ଦଃ କୋଲାହଲୋଽଥାସୀନ୍ ଶିଶୁପାଲେ ହତେ ମହାନ୍ । ତସ୍ଯାନୁଯାଯିନୋ ଭୂପା ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଜୀଵିତୈଷିଣଃ

ଶିଶୁପାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତତା ହେଲା; ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ରାଜାମାନେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲେ।

ଚୈଦ୍ଯଦେହୋତ୍ଥିତଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ଵାସୁଦେଵମୁପାଵିଶତ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଉଲ୍କେଵ ଭୁଵି ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା

ଚେଦିରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଠିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼େ।

ଜନ୍ମତ୍ରଯାନୁଗୁଣିତ ଵୈରସଂରବ୍ଧଯା ଧିଯା । ଧ୍ଯାଯନ୍ ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତୋ ଭାଵୋ ହି ଭଵକାରଣମ୍

ତିନି ଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଜମା ହୋଇଥିବା ମନରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲା; କାରଣ, ମନର ଭାବ ହେଉଛି ପୁନଃଜନ୍ମର କାରଣ।

ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସସଦସ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିନାଂ ଵିପୁଲାମଦାତ୍ । ସର୍ଵାନ୍ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ଚକ୍ରେଽଵଭୃଥମେକରାଟ୍

ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ମାନ, ପୁରୋହିତ ଓ ସହାୟକମାନେ ଠିକ୍ ରୀତିରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଏକାଟି ରାଜା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ ଓ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।

ସାଧଯିତ୍ଵା କ୍ରତୁଃ ରାଜ୍ଞଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଉଵାସ କତିଚିନ୍ ମାସାନ୍ ସୁହୃଦ୍‌ଭିଃ ଅଭିଯାଚିତଃ

ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମିତ୍ରମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ, କିଛି ମାସ ରହିଲେ।

ତତୋଽନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଜାନଂ ଅନିଚ୍ଛନ୍ତମପୀଶ୍ଵରଃ । ଯଯୌ ସଭାର୍ଯଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଦେଵକୀସୁତଃ

ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଯଦିଓ ରାଜା ଚାହିଲେନି, ଦେବକୀପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଯାଇଲେ।

ଵର୍ଣିତଂ ତଦୁପାଖ୍ଯାନଂ ମଯା ତେ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ । ଵୈକୁଣ୍ଠଵାସିନୋର୍ଜନ୍ମ ଵିପ୍ରଶାପାତ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଇ ଵୈକୁଣ୍ଠବାସୀଙ୍କର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଘଟଣା, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

ରାଜସୂଯାଵଭୃଥ୍ଯେନ ସ୍ନାତୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସଭାମଧ୍ଯେ ଶୁଶୁଭେ ସୁରରାଡିଵ

ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି ଚମକି ଉଠିଲେ।

ରାଜ୍ଞା ସଭାଜିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁରମାନଵଖେଚରାଃ । କୃଷ୍ଣଂ କ୍ରତୁଂ ଚ ଶଂସନ୍ତଃ ସ୍ଵଧାମାନି ଯଯୁର୍ମୁଦା

ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ସ୍ତୁତି କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଦୁର୍ଯୋଧନମୃତେ ପାପଂ କଲିଂ କୁରୁକୁଲାମଯମ୍ । ଯୋ ନ ସେହେ ଶ୍ରୀଯଂ ସ୍ଫୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ଯ ତାମ୍

କୁରୁବଂଶର କଳିର ଅବତାର ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛଡ଼ା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ଶ୍ରୀ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ କେହି ଦୁଃଖ ଭାବିଲେନି।

ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତଯେଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମ ଚୈଦ୍ଯ ଵଧାଦିକମ୍ । ରାଜମୋକ୍ଷଂ ଵିତାନଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଯେ କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିଶୁପାଳ ବଧ, ରାଜାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଶିଶୁପାଲଵଧୋ ନାମ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ, 'ଶିଶୁପାଳ ବଧ' ନାମକ ଚଉଅଠିଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ରାଜସୂଯାନ୍ତେଽଵଭୃଥସ୍ନାନମହୋତ୍ସଵଃ; ମଯନିର୍ମିତାଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସଭାଯାଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଵମାନନଂ ଚ - ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଜାତଶତ୍ରୋସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୂଯମହୋଦଯମ୍ । ସର୍ଵେ ମୁମୁଦିରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନୃଦେଵା ଯେ ସମାଗତାଃ

ରାଜା କହିଲେ: ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କର ରାଜସୂୟ ମହୋତ୍ସବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ରାଜାନଃ ସର୍ଷଯଃ ସୁରାଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତଂ ନୋ ଭଗଵନ୍ ତତ୍ର କାରଣମୁଚ୍ଯତାମ୍

ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛଡ଼ା, ସମସ୍ତ ରାଜା, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ; ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି, ପ୍ରଭୁ, ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ - ପିତାମହସ୍ଯ ତେ ଯଜ୍ଞେ ରାଜସୂଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ବାନ୍ଧଵାଃ ପରିଚର୍ଯାଯାଂ ତସ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରେମବଂଧନାଃ

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣୀ କହିଲେ: ତୁମ ପିତାମହଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକମାନେ ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ଭୀମୋ ମହାନସାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସୁଯୋଧନଃ । ସହଦେଵସ୍ତୁ ପୂଜାଯାଂ ନକୁଲୋ ଦ୍ରଵ୍ଯସାଧନେ

ଭୀମ ରସୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ସୁୟୋଧନ ଧନ ଦେଖୁଥିଲେ; ସହଦେବ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ନକୁଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗାଉଥିଲେ।

ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ଜିଷ୍ଣୁଃ କୃଷ୍ଣଃ ପାଦାଵନେଜନେ । ପରିଵେଷଣେ ଦ୍ରୁପଦଜା କର୍ଣୋ ଦାନେ ମହାମନାଃ

ଅର୍ଜୁନ ବଡ଼ମାନଙ୍କର ସେବା କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ପାଦ ଧୁଉଥିଲେ; ଦ୍ରୁପଦର କନ୍ୟା ଭୋଜନ ପରିବେଶନ କରୁଥିଲେ, କର୍ଣ୍ଣ ଉଦାର ମନେ ଦାନ ଦେଉଥିଲେ।

ଯୁଯୁଧାନୋ ଵିକର୍ଣଶ୍ଚ ହାର୍ଦିକ୍ଯୋ ଵିଦୁରାଦଯଃ । ବାହ୍ଲୀକପୁତ୍ରା ଭୂର୍ଯାଦ୍ଯା ଯେ ଚ ସନ୍ତର୍ଦନାଦଯଃ

ୟୁୟୁଧାନ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ହାର୍ଦିକ୍ୟ, ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବାହ୍ଲୀକପୁତ୍ର, ଭୂରି ଓ ସନ୍ତର୍ଦନମାନେ — ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ନିରୂପିତା ମହାଯଜ୍ଞେ ନାନାକର୍ମସୁ ତେ ତଦା । ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ସ୍ମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଵଃ

ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ନିଜ ନିଜ କାମରେ, ଏହି ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କରୁଥିଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଋତ୍ଵିକ୍ ସଦସ୍ଯବହୁଵିତ୍ସୁ ସୁହୃତ୍ତମେଷୁ ସ୍ଵିଷ୍ଟେଷୁ ସୂନୃତସମର୍ହଣଦକ୍ଷିଣାଭିଃ । ଚୈଦ୍ଯେ ଚ ସାତ୍ଵତପତେଶ୍ଚରଣଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ଚକ୍ରୁସ୍ତତସ୍ତ୍ଵଵଭୃଥ ସ୍ନପନଂ ଦ୍ଯୁନଦ୍ଯାମ୍

ଯଜ୍ଞର ପୁରୋହିତ, ସହାୟକ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦାନ, ମିଠା କଥା ଓ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଲେ; ଶିଶୁପାଳ ବଧ ପରେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଯଜ୍ଞ ଅଂଗଣରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତେ ଦିବ୍ୟ ନଦୀରେ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ମୃଦଙ୍‌ଗଶଙ୍ଖପଣଵ ଧୁନ୍ଧୁର୍ଯାନକଗୋମୁଖାଃ । ଵାଦିତ୍ରାଣି ଵିଚିତ୍ରାଣି ନେଦୁରାଵଭୃଥୋତ୍ସଵେ

ମୃଦଙ୍ଗ, ଶଂଖ, ପଣବ, ଧୁନ୍ଧୁରୀ, ଆନକ ଓ ଗୋମୁଖ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ଆବଭୃଥ ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବରେ ଗଞ୍ଜି ଉଠିଲା।

ନର୍ତକ୍ଯୋ ନନୃତୁର୍ହୃଷ୍ଟା ଗାଯକା ଯୂଥଶୋ ଜଗୁଃ । ଵୀଣାଵେଣୁତଲୋନ୍ନାଦଃ ତେଷାଂ ସ ଦିଵମସ୍ପୃଶତ୍

ଖୁସିରେ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନାମାନେ ନାଚିଲେ, ଗାୟକମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ଗାଇଲେ; ବୀଣା, ବାଁଶୀ ଓ ତାଳର ଶବ୍ଦ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଲା।

ଚିତ୍ରଧ୍ଵଜପତାକାଗ୍ରୈଃ ଇଭେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯନ୍ଦନାର୍ଵଭିଃ । ସ୍ଵଲଙ୍କୃତୈର୍ଭଟୈର୍ଭୂପା ନିର୍ଯଯୂ ରୁକ୍ମମାଲିନଃ

ସୁନ୍ଦର ସୁନ୍ଦର ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ ହାତୀ ଓ ରଥରେ, ସୁନାର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଶୂରବୀର ସହିତ ରାଜାମାନେ ବାହାରିଗଲେ।

ଯଦୁସୃଞ୍ଜଯକାମ୍ବୋଜ କୁରୁକେକଯକୋଶଲାଃ । କମ୍ପଯନ୍ତୋ ଭୁଵଂ ସୈନ୍ଯୈଃ ଯଜନପୁରଃସରାଃ

ଯଦୁ, ସୃଞ୍ଜୟ, କାମ୍ବୋଜ, କୁରୁ, କେକୟ ଓ କୋଶଳ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସେନା ନେଇ, ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳକୁ ଯିବାବେଳେ ପୃଥିବୀ କମ୍ପି ଉଠିଲା।

ସଦସ୍ଯର୍ତ୍ଵିଗ୍ଦ୍‌ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ବ୍ରହ୍ମଘୋଷେଣ ଭୂଯସା । ଦେଵର୍ଷିପିତୃଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷିଣଃ

ସଭ୍ୟ, ଋତ୍ବିଜ୍ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହ ବଡ଼ ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ; ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ।

ସ୍ଵଲଂକୃତା ନରା ନାର୍ଯୋ ଗନ୍ଧସ୍ରଗ୍ ଭୂଷଣାମ୍ବରୈଃ । ଵିଲିଂପନ୍ତ୍ଯୋ ଅଭିସିଂଚ ଵିଜହ୍ରୁର୍ଵିଵିଧୈ ରସୈଃ

ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା, ଗହନା ଓ ଉତ୍ତମ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଏକାଉଁଠି ଖେଳୁଥିଲେ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରସରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠୁଥିଲେ।

ତୈଲଗୋରସଗନ୍ଧୋଦ ହରିଦ୍ରାସାନ୍ଦ୍ରକୁଂକୁମୈଃ । ପୁମ୍ଭିର୍ଲିପ୍ତାଃ ପ୍ରଲିଂପନ୍ତ୍ଯୋ ଵିଜହ୍ରୁର୍ଵାରଯୋଷିତଃ

ତେଲ, ଗୋଘୃତ, ସୁଗନ୍ଧି ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ହଳଦୀ ଓ ଗାଢ଼ କୁଙ୍କୁମ ଲଗାଇ, ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳି, ଏକାଉଁଠି ମଜା କରୁଥିଲେ।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଗୁପ୍ତା ନୃଭିର୍ନିରଗମନ୍ନୁପଲବ୍ଧୁମେତଦ୍ ଦେଵ୍ଯୋ ଯଥା ଦିଵି ଵିମାନଵରୈର୍ନୃଦେଵ୍ଯଃ । ତା ମାତୁଲେଯସଖିଭିଃ ପରିଷିଚ୍ଯମାନାଃ ସଵ୍ରୀଡହାସଵିକସଦ୍ ଵଦନା ଵିରେଜୁଃ

ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷାରେ ରହି, ରାଣୀମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚି ଯାଉଥିଲେ; ମାମାଘର ଓ ସଖୀମାନେ ପାଣି ଛିଟିଲେ, ଲଜ୍ଜା ହାସରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇଲା।

ତା ଦେଵରାନୁତ ସଖୀନ୍ ସିନ୍ସିଷିଚୁର୍ଦୃତୀଭିଃ କ୍ଲିନ୍ନାମ୍ବରା ଵିଵୃତଗାତ୍ରକୁଚୋରୁମଧ୍ଯାଃ । ଔତ୍ସୁକ୍ଯମୁକ୍ତ କଵରା ଚ୍ଚ୍ଯଵମାନମାଲ୍ଯାଃ କ୍ଷୋଭଂ ଦଧୁର୍ମଲଧିଯାଂ ରୁଚିରୈର୍ଵିହାରୈଃ

ସେହି ରାଣୀମାନେ ଓ ସଖୀମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପାଣି ଛିଟିଲେ; ପୋଶାକ ଭିଜି, ଦେହ ଓ ବକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମାଳା ଖସିଯାଉଥିଲା, ତାଙ୍କର ମନୋହର ଖେଳ ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ଘଟାଇଲା।