ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଈଶୋ ଦୁରତ୍ଯଯଃ କାଲ ଇତି ସତ୍ଯଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ । ଵୃଦ୍ଧାନାମପି ଯଦ୍ ବୁଦ୍ଧିଃ ବାଲଵାକ୍ଯୈର୍ଵିଭିଦ୍ଯତେ

ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ବେଦ ଧାରାଣା କହେ: 'ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳ।' ତଥାପି, ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ରଖନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ କଥାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।

ଯୂଯଂ ପାତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମା ମନ୍ଧ୍ଵଂ ବାଲଭାଷୀତମ୍ । ସଦସସ୍ପତଯଃ ସର୍ଵେ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ ସମ୍ମତୋଽର୍ହଣେ

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୂଲ୍ୟ ବିଚାର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ପିଲାମାନେ କହିଥିବା କଥାକୁ ଗଭୀରତାରେ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସଭାର ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରିଛନ୍ତି।

ତପୋଵିଦ୍ଯାଵ୍ରତଧରାନ୍ ଜ୍ଞାନଵିଧ୍ଵସ୍ତକଲ୍ମଷାନ୍ । ପରମଋଷୀନ୍ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାନ୍ ଲୋକପାଲୈଶ୍ଚ ପୂଜିତାନ୍

ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନରେ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରିଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଋଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି—

ସଦସ୍ପତୀନ୍ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଗୋପାଲଃ କୁଲପାଂସନଃ । ଯଥା କାକଃ ପୁରୋଡାଶଂ ସପର୍ଯାଂ କଥମର୍ହତି

ଏମିତି ସଭାପତିମାନେ ଥିବା ବେଳେ, ଗୋପାଳ ଏବଂ ବଂଶର ଅପମାନ ହୋଇଥିବା ଜଣେ, କିପରି ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ? ଯେପରି କାଉ ହୋମର ଅଂଶ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେପରି।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୁଲାପେତଃ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତଃ । ସ୍ଵୈରଵର୍ତୀ ଗୁଣୈର୍ହୀନଃ ସପର୍ଯାଂ କଥମର୍ହତି

ବର୍ଣ୍ଣ, ଆଶ୍ରମ ଓ କୁଳ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାର ଥିବା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା, ଗୁଣ ନଥିବା—ଏମିତି ଜଣେ କିପରି ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ?

ଯଯାତିନୈଷାଂ ହି କୁଲଂ ଶପ୍ତଂ ସଦ୍‌ଭିର୍ବହିଷ୍କୃତମ୍ । ଵୃଥାପାନରତଂ ଶଶ୍ଵତ୍ ସପର୍ଯାଂ କଥମର୍ହତି

ଏମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ଯୟାତି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ବାହାର କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସଦା ଅର୍ଥହୀନ ପାନରେ ଲିନ ଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଜଣେ କିପରି ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ?

ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସେଵିତାନ୍ ଦେଶାନ୍ ହିତ୍ଵୈତେଽବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ । ସମୁଦ୍ରଂ ଦୁର୍ଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ବାଧନ୍ତେ ଦସ୍ଯଵଃ ପ୍ରଜାଃ

ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ହୀନ ଥିବା, ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଅପରିଚଳନୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଥାଇ, ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଆଦୀନ୍ଯଭଦ୍ରାଣି ବଭାଷେ ନଷ୍ଟମଙ୍‌ଗଲଃ । ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଯଥା ସିଂହଃ ଶିଵାରୁତମ୍

ଏଭଳି ଅଶୁଭ କଥା କହି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ, ଶିଂହ ଯେପରି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାରକୁ ଅଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।

ଭଗଵନ୍ ନିନ୍ଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃସହଂ ତତ୍ସଭାସଦଃ । କର୍ଣୌ ପିଧାଯ ନିର୍ଜଗ୍ମୁଃ ଶପନ୍ତଶ୍ଚେଦିପଂ ରୁଷା

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣି, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ କାନ ଢାକି, କ୍ରୋଧରେ ଚେଦିରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସଭା ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ।

ନିନ୍ଦାଂ ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ ତତ୍ପରସ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ଵା । ତତୋ ନାପୈତି ଯଃ ସୋଽପି ଯାତ୍ଯଧଃ ସୁକୃତାଚ୍ଚ୍ଯୁତଃ

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଜଣେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ନିକଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ।

ତତଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମତ୍ସ୍ଯକୈକଯସୃଞ୍ଜଯାଃ । ଉଦାଯୁଧାଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁଃ ଶିଶୁପାଲଜିଘାଂସଵଃ

ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୈକୟ ଓ ସୃଞ୍ଜୟ ରାଜାମାନେ କ୍ରୋଧରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।

ତତଶ୍ଚୈଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଜଗୃହେ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଣୀ । ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷୀଯାନ୍ ରାଜ୍ଞଃ ସଦସି ଭାରତ

ତାପରେ, ଭାରତ, ଚେଦିରାଜା ଅଶାନ୍ତ ହେବା ନାହିଁ, ତାଲୱାର ଓ ଢାଲ ଧରି, ସଭାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପକ୍ଷର ରାଜାମାନେକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।

ତାଵଦୁତ୍ଥାଯ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ନିଵାର୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ରୁଷା । ଶିରଃ କ୍ଷୁରାନ୍ତଚକ୍ରେଣ ଜହାର ପତତୋ ରିପୋଃ

ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦଳକୁ ରୋକି, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ପତନ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।

ଶବ୍ଦଃ କୋଲାହଲୋଽଥାସୀନ୍ ଶିଶୁପାଲେ ହତେ ମହାନ୍ । ତସ୍ଯାନୁଯାଯିନୋ ଭୂପା ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଜୀଵିତୈଷିଣଃ

ଶିଶୁପାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତତା ହେଲା; ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ରାଜାମାନେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲେ।

ଚୈଦ୍ଯଦେହୋତ୍ଥିତଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ଵାସୁଦେଵମୁପାଵିଶତ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଉଲ୍କେଵ ଭୁଵି ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା

ଚେଦିରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଠିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼େ।

ଜନ୍ମତ୍ରଯାନୁଗୁଣିତ ଵୈରସଂରବ୍ଧଯା ଧିଯା । ଧ୍ଯାଯନ୍ ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତୋ ଭାଵୋ ହି ଭଵକାରଣମ୍

ତିନି ଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଜମା ହୋଇଥିବା ମନରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲା; କାରଣ, ମନର ଭାବ ହେଉଛି ପୁନଃଜନ୍ମର କାରଣ।

ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସସଦସ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିନାଂ ଵିପୁଲାମଦାତ୍ । ସର୍ଵାନ୍ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ଚକ୍ରେଽଵଭୃଥମେକରାଟ୍

ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ମାନ, ପୁରୋହିତ ଓ ସହାୟକମାନେ ଠିକ୍ ରୀତିରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଏକାଟି ରାଜା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ ଓ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।

ସାଧଯିତ୍ଵା କ୍ରତୁଃ ରାଜ୍ଞଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଉଵାସ କତିଚିନ୍ ମାସାନ୍ ସୁହୃଦ୍‌ଭିଃ ଅଭିଯାଚିତଃ

ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମିତ୍ରମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ, କିଛି ମାସ ରହିଲେ।

ତତୋଽନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଜାନଂ ଅନିଚ୍ଛନ୍ତମପୀଶ୍ଵରଃ । ଯଯୌ ସଭାର୍ଯଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଦେଵକୀସୁତଃ

ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଯଦିଓ ରାଜା ଚାହିଲେନି, ଦେବକୀପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଯାଇଲେ।

ଵର୍ଣିତଂ ତଦୁପାଖ୍ଯାନଂ ମଯା ତେ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ । ଵୈକୁଣ୍ଠଵାସିନୋର୍ଜନ୍ମ ଵିପ୍ରଶାପାତ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୁଇ ଵୈକୁଣ୍ଠବାସୀଙ୍କର କଥା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଘଟଣା, ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି।

ରାଜସୂଯାଵଭୃଥ୍ଯେନ ସ୍ନାତୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରସଭାମଧ୍ଯେ ଶୁଶୁଭେ ସୁରରାଡିଵ

ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କରି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି ଚମକି ଉଠିଲେ।

ରାଜ୍ଞା ସଭାଜିତାଃ ସର୍ଵେ ସୁରମାନଵଖେଚରାଃ । କୃଷ୍ଣଂ କ୍ରତୁଂ ଚ ଶଂସନ୍ତଃ ସ୍ଵଧାମାନି ଯଯୁର୍ମୁଦା

ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଜନମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଯଜ୍ଞର ସ୍ତୁତି କରି, ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।

ଦୁର୍ଯୋଧନମୃତେ ପାପଂ କଲିଂ କୁରୁକୁଲାମଯମ୍ । ଯୋ ନ ସେହେ ଶ୍ରୀଯଂ ସ୍ଫୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ଯ ତାମ୍

କୁରୁବଂଶର କଳିର ଅବତାର ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛଡ଼ା, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କର ବଡ଼ ଶ୍ରୀ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ କେହି ଦୁଃଖ ଭାବିଲେନି।

ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତଯେଦ୍ ଵିଷ୍ଣୋଃ କର୍ମ ଚୈଦ୍ଯ ଵଧାଦିକମ୍ । ରାଜମୋକ୍ଷଂ ଵିତାନଂ ଚ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ

ଯେ କେହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଶିଶୁପାଳ ବଧ, ରାଜାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି।

ଇତି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତେ ମହାପୁରାଣେ ପାରମହଂସ୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାଂ ଦଶମସ୍କନ୍ଧେ ଉତ୍ତରାର୍ଧେ ଶିଶୁପାଲଵଧୋ ନାମ ଚତୁଃସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ

ଏହିପରି, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମହାପୁରାଣର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ, 'ଶିଶୁପାଳ ବଧ' ନାମକ ଚଉଅଠିଅ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।

ରାଜସୂଯାନ୍ତେଽଵଭୃଥସ୍ନାନମହୋତ୍ସଵଃ; ମଯନିର୍ମିତାଯାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସଭାଯାଂ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଵମାନନଂ ଚ - ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଅଜାତଶତ୍ରୋସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜସୂଯମହୋଦଯମ୍ । ସର୍ଵେ ମୁମୁଦିରେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନୃଦେଵା ଯେ ସମାଗତାଃ

ରାଜା କହିଲେ: ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କର ରାଜସୂୟ ମହୋତ୍ସବ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ରାଜା, ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ରାଜାନଃ ସର୍ଷଯଃ ସୁରାଃ । ଇତି ଶ୍ରୁତଂ ନୋ ଭଗଵନ୍ ତତ୍ର କାରଣମୁଚ୍ଯତାମ୍

ଦୁର୍ୟୋଧନ ଛଡ଼ା, ସମସ୍ତ ରାଜା, ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ; ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିଛି, ପ୍ରଭୁ, ଏହାର କାରଣ କହନ୍ତୁ।

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ - ପିତାମହସ୍ଯ ତେ ଯଜ୍ଞେ ରାଜସୂଯେ ମହାତ୍ମନଃ । ବାନ୍ଧଵାଃ ପରିଚର୍ଯାଯାଂ ତସ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରେମବଂଧନାଃ

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣୀ କହିଲେ: ତୁମ ପିତାମହଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାର ଲୋକମାନେ ସ୍ନେହରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ।

ଭୀମୋ ମହାନସାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସୁଯୋଧନଃ । ସହଦେଵସ୍ତୁ ପୂଜାଯାଂ ନକୁଲୋ ଦ୍ରଵ୍ଯସାଧନେ

ଭୀମ ରସୋଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ସୁୟୋଧନ ଧନ ଦେଖୁଥିଲେ; ସହଦେବ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, ନକୁଳ ଦ୍ରବ୍ୟ ଯୋଗାଉଥିଲେ।