ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ଏକ ଏଵାଦ୍‌ଵିତୀଯୋଽସୌ ଅଵୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଆତ୍ମନାତ୍ମାଶ୍ରଯଃ ସଭ୍ଯାଃ ସୃଜତ୍ଯଵତି ହନ୍ତ୍ଯଜଃ

ସେ ଏକମାତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରିଛି। ଓ ସଭ୍ୟମାନେ, ଜନ୍ମହୀନ ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ଵିଵିଧାନୀହ କର୍ମାଣି ଜନଯନ୍ ଯଦଵେକ୍ଷଯା । ଈହତେ ଯଦଯଂ ସର୍ଵଃ ଶ୍ରେଯୋ ଧର୍ମାଦିଲକ୍ଷଣମ୍

ସେ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ତସ୍ମାତ୍ କୃଷ୍ଣାଯ ମହତେ ଦୀଯତାଂ ପରମାର୍ହଣମ୍ । ଏଵଂ ଚେତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଆତ୍ମନଶ୍ଚାର୍ହଣଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି, ବଡ଼ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ମିଳିବ।

ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତାଯ କୃଷ୍ଣାଯାନନ୍ଯଦର୍ଶିନେ । ଦେଯଂ ଶାନ୍ତାଯ ପୂର୍ଣାଯ ଦତ୍ତସ୍ଯାନନ୍ତ୍ଯମିଚ୍ଛତା

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଯିଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯିଏ, ସେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦାନର ଅନନ୍ତ ଫଳ ଆଶା କରେ, ସେଠି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହଦେଵୋଽଭୂତ୍ ତୂଷ୍ଣୀଂ କୃଷ୍ଣାନୁଭାଵଵିତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ସତ୍ତମାଃ

ଏଭଳି କହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିବା ସହଦେବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍‌ଵିଜେରିତଂ ରାଜା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହାର୍ଦଂ ସଭାସଦାମ୍ । ସମର୍ହଯଦ୍‌ଧୃଷୀକେଶଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଣଯଵିହ୍ଵଲଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ସଭାସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବି, ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭିଜି, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ତତ୍ପାଦାଵଵନିଜ୍ଯାପଃ ଶିରସା ଲୋକପାଵନୀଃ । ସଭାର୍ଯଃ ସାନୁଜାମାତ୍ଯଃ ସକୁଟୁମ୍ବୋ ଵହନ୍ମୁଦା

ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ଜଳ ମାଥାରେ ଧରି, ନିଜ ରାନୀ, ଭାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିବାର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଧରିଥିଲେ।

ଵାସୋଭିଃ ପୀତକୌଷେଯୈଃ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ଅର୍ହଯିତ୍ଵାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୋ ନାଶକତ୍ ସମଵେକ୍ଷିତୁମ୍

ହଳଦୀଆ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହନା ପିନ୍ଧାଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଥଂ ସଭାଜିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଜନାଃ । ନମୋ ଜଯେତି ନେମୁସ୍ତଂ ନିପେତୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟଯଃ

ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, 'ଜୟ ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।

( ଵସଂତତିଲକା ) ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଦମଘୋଷସୁତଃ ସ୍ଵପୀଠାଦ୍ ଉତ୍ଥାଯ କୃଷ୍ଣଗୁଣଵର୍ଣନଜାତମନ୍ଯୁଃ । ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ଯ ବାହୁମିଦମାହ ସଦସ୍ଯମର୍ଷୀ ସଂଶ୍ରାଵଯନ୍ ଭଗଵତେ ପରୁଷାଣ୍ଯଭୀତଃ

ଏପରି ଶୁଣି ଦମଘୋଷଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜ ଆସନରୁ ଉଠି, ହାତ ଉଠାଇ, ଭୟ ନ କରି, ସଭାରେ କଠୋର କଥା କହିଲେ ଓ ଏହାକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶୁଣାଇଲେ।

( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଈଶୋ ଦୁରତ୍ଯଯଃ କାଲ ଇତି ସତ୍ଯଵତୀ ଶ୍ରୁତିଃ । ଵୃଦ୍ଧାନାମପି ଯଦ୍ ବୁଦ୍ଧିଃ ବାଲଵାକ୍ଯୈର୍ଵିଭିଦ୍ଯତେ

ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ବେଦ ଧାରାଣା କହେ: 'ପ୍ରଭୁ ହେଉଛନ୍ତି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାଳ।' ତଥାପି, ବଡ଼ମାନେ ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧି ରଖନ୍ତି, ତାହା ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ କଥାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ।

ଯୂଯଂ ପାତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ମା ମନ୍ଧ୍ଵଂ ବାଲଭାଷୀତମ୍ । ସଦସସ୍ପତଯଃ ସର୍ଵେ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ ସମ୍ମତୋଽର୍ହଣେ

ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମୂଲ୍ୟ ବିଚାର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ପିଲାମାନେ କହିଥିବା କଥାକୁ ଗଭୀରତାରେ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ସଭାର ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ସମ୍ମାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରିଛନ୍ତି।

ତପୋଵିଦ୍ଯାଵ୍ରତଧରାନ୍ ଜ୍ଞାନଵିଧ୍ଵସ୍ତକଲ୍ମଷାନ୍ । ପରମଋଷୀନ୍ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠାନ୍ ଲୋକପାଲୈଶ୍ଚ ପୂଜିତାନ୍

ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନରେ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରିଛନ୍ତି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଋଷି ଓ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି—

ସଦସ୍ପତୀନ୍ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଗୋପାଲଃ କୁଲପାଂସନଃ । ଯଥା କାକଃ ପୁରୋଡାଶଂ ସପର୍ଯାଂ କଥମର୍ହତି

ଏମିତି ସଭାପତିମାନେ ଥିବା ବେଳେ, ଗୋପାଳ ଏବଂ ବଂଶର ଅପମାନ ହୋଇଥିବା ଜଣେ, କିପରି ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ? ଯେପରି କାଉ ହୋମର ଅଂଶ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେପରି।

ଵର୍ଣାଶ୍ରମକୁଲାପେତଃ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତଃ । ସ୍ଵୈରଵର୍ତୀ ଗୁଣୈର୍ହୀନଃ ସପର୍ଯାଂ କଥମର୍ହତି

ବର୍ଣ୍ଣ, ଆଶ୍ରମ ଓ କୁଳ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାର ଥିବା, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳିଥିବା, ଗୁଣ ନଥିବା—ଏମିତି ଜଣେ କିପରି ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ?

ଯଯାତିନୈଷାଂ ହି କୁଲଂ ଶପ୍ତଂ ସଦ୍‌ଭିର୍ବହିଷ୍କୃତମ୍ । ଵୃଥାପାନରତଂ ଶଶ୍ଵତ୍ ସପର୍ଯାଂ କଥମର୍ହତି

ଏମାନଙ୍କର ବଂଶକୁ ଯୟାତି ଶାପ ଦେଇଥିଲେ ଓ ସଜ୍ଜନମାନେ ବାହାର କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସଦା ଅର୍ଥହୀନ ପାନରେ ଲିନ ଥାନ୍ତି—ଏମିତି ଜଣେ କିପରି ପୂଜାର ଯୋଗ୍ୟ ହେବ?

ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସେଵିତାନ୍ ଦେଶାନ୍ ହିତ୍ଵୈତେଽବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସମ୍ । ସମୁଦ୍ରଂ ଦୁର୍ଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ବାଧନ୍ତେ ଦସ୍ଯଵଃ ପ୍ରଜାଃ

ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଦେଶ ଛାଡ଼ି, ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ହୀନ ଥିବା, ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଅପରିଚଳନୀୟ ସ୍ଥାନରେ ଥାଇ, ଏମାନେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଉତ୍ପୀଡ଼ନ କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ଆଦୀନ୍ଯଭଦ୍ରାଣି ବଭାଷେ ନଷ୍ଟମଙ୍‌ଗଲଃ । ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଯଥା ସିଂହଃ ଶିଵାରୁତମ୍

ଏଭଳି ଅଶୁଭ କଥା କହି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ହରାଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ, ଶିଂହ ଯେପରି ଶିଆଳର ଚିତ୍କାରକୁ ଅଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।

ଭଗଵନ୍ ନିନ୍ଦନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃସହଂ ତତ୍ସଭାସଦଃ । କର୍ଣୌ ପିଧାଯ ନିର୍ଜଗ୍ମୁଃ ଶପନ୍ତଶ୍ଚେଦିପଂ ରୁଷା

ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣି, ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ କାନ ଢାକି, କ୍ରୋଧରେ ଚେଦିରାଜାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ, ସଭା ଛାଡ଼ି ଚଲିଗଲେ।

ନିନ୍ଦାଂ ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୃଣ୍ଵନ୍ ତତ୍ପରସ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ଵା । ତତୋ ନାପୈତି ଯଃ ସୋଽପି ଯାତ୍ଯଧଃ ସୁକୃତାଚ୍ଚ୍ଯୁତଃ

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭୁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିନ୍ଦା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଜଣେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାଏ ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ନିକଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ପତିତ ହୁଏ।

ତତଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମତ୍ସ୍ଯକୈକଯସୃଞ୍ଜଯାଃ । ଉଦାଯୁଧାଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁଃ ଶିଶୁପାଲଜିଘାଂସଵଃ

ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନେ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୈକୟ ଓ ସୃଞ୍ଜୟ ରାଜାମାନେ କ୍ରୋଧରେ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ, ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।

ତତଶ୍ଚୈଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵସଂଭ୍ରାନ୍ତୋ ଜଗୃହେ ଖଡ୍ଗଚର୍ମଣୀ । ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷୀଯାନ୍ ରାଜ୍ଞଃ ସଦସି ଭାରତ

ତାପରେ, ଭାରତ, ଚେଦିରାଜା ଅଶାନ୍ତ ହେବା ନାହିଁ, ତାଲୱାର ଓ ଢାଲ ଧରି, ସଭାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପକ୍ଷର ରାଜାମାନେକୁ ତିରସ୍କାର କଲେ।

ତାଵଦୁତ୍ଥାଯ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ନିଵାର୍ଯ ସ୍ଵଯଂ ରୁଷା । ଶିରଃ କ୍ଷୁରାନ୍ତଚକ୍ରେଣ ଜହାର ପତତୋ ରିପୋଃ

ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଦଳକୁ ରୋକି, କ୍ରୋଧରେ ନିଜ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ପତନ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।

ଶବ୍ଦଃ କୋଲାହଲୋଽଥାସୀନ୍ ଶିଶୁପାଲେ ହତେ ମହାନ୍ । ତସ୍ଯାନୁଯାଯିନୋ ଭୂପା ଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ଜୀଵିତୈଷିଣଃ

ଶିଶୁପାଳ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଓ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତତା ହେଲା; ତାଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ରାଜାମାନେ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ଚାରିପଟେ ପଳାଇଗଲେ।

ଚୈଦ୍ଯଦେହୋତ୍ଥିତଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ଵାସୁଦେଵମୁପାଵିଶତ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଉଲ୍କେଵ ଭୁଵି ଖାଚ୍ଚ୍ଯୁତା

ଚେଦିରାଜାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଠିଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ଭାସୁଦେବଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼େ।

ଜନ୍ମତ୍ରଯାନୁଗୁଣିତ ଵୈରସଂରବ୍ଧଯା ଧିଯା । ଧ୍ଯାଯନ୍ ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତୋ ଭାଵୋ ହି ଭଵକାରଣମ୍

ତିନି ଜନ୍ମର ଶତ୍ରୁତା ଜମା ହୋଇଥିବା ମନରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାହାରେ ଏକାଗ୍ର ହେଲା; କାରଣ, ମନର ଭାବ ହେଉଛି ପୁନଃଜନ୍ମର କାରଣ।

ଋତ୍ଵିଗ୍ଭ୍ଯଃ ସସଦସ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିନାଂ ଵିପୁଲାମଦାତ୍ । ସର୍ଵାନ୍ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ ଚକ୍ରେଽଵଭୃଥମେକରାଟ୍

ଯଜ୍ଞରେ ଯଜ୍ମାନ, ପୁରୋହିତ ଓ ସହାୟକମାନେ ଠିକ୍ ରୀତିରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ; ଏକାଟି ରାଜା ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ ଓ ଅବଭୃଥ ସ୍ନାନ କଲେ।

ସାଧଯିତ୍ଵା କ୍ରତୁଃ ରାଜ୍ଞଃ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ । ଉଵାସ କତିଚିନ୍ ମାସାନ୍ ସୁହୃଦ୍‌ଭିଃ ଅଭିଯାଚିତଃ

ରାଜାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ସଫଳ କରି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ସମ୍ମିତ୍ରମାନେ ଅନୁରୋଧ କରିଥିବାରୁ, କିଛି ମାସ ରହିଲେ।

ତତୋଽନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ରାଜାନଂ ଅନିଚ୍ଛନ୍ତମପୀଶ୍ଵରଃ । ଯଯୌ ସଭାର୍ଯଃ ସାମାତ୍ଯଃ ସ୍ଵପୁରଂ ଦେଵକୀସୁତଃ

ତାପରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇ, ଯଦିଓ ରାଜା ଚାହିଲେନି, ଦେବକୀପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଜନାନୀ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ସହରକୁ ଯାଇଲେ।