ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତପୁରାଣମ୍

ରାଜସୂଯେ ଭଗଵତୋଽଗ୍ରପୂଜନଂ ତତୋ ରୁଷ୍ଟସ୍ଯ ଦୁର୍ଵଦତ୍ତଃ ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ଭଗଵତା ଵଧଶ୍ଚ - ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ( ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ ) ଏଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଜରାସନ୍ଧଵଧଂ ଵିଭୋଃ । କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚାନୁଭାଵଂ ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରୀତସ୍ତମବ୍ରଵୀତ୍

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଏଭଳି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜରାସନ୍ଧ ବଧ ଓ ତାଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ - ଯେ ସ୍ଯୁସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଗୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଲୋକମହେଶ୍ଵରାଃ । ଵହନ୍ତି ଦୁର୍ଲଭଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଶିରସୈଵାନୁଶାସନମ୍

ଶ୍ରୀଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ତିନି ଲୋକର ଗୁରୁମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାଶ୍ୱରମାନେ, ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଜିନିଷ ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶିର ଉପରେ ନିୟମ ଧରିଥାନ୍ତି।

ସ ଭଵାନ୍ ଅରଵିନ୍ଦାକ୍ଷୋ ଦୀନାନାଂ ଈଶମାନିନାମ୍ । ଧତ୍ତେଽନୁଶାସନଂ ଭୂମନ୍ ତଦତ୍ଯନ୍ତଵିଡମ୍ବନମ୍

ହେ କମଳନୟନ, ଆପଣ ଦୁଃଖିତ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜକୁ ମାଲିକ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିୟମ ରଖନ୍ତି; ଏହା ଏକ ଗଭୀର ରହସ୍ୟ।

ନ ହ୍ଯେକସ୍ଯାଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ । କର୍ମଭିର୍ଵର୍ଧତେ ତେଜୋ ହ୍ରସତେ ଚ ଯଥା ରଵେଃ

ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ତେଜ ବଢ଼େ ନାହିଁ କିମ୍ବା କମିଯାଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅପ୍ରଭାବିତ ରହେ।

ନ ଵୈ ତେଽଜିତ ଭକ୍ତାନାଂ ମମାହମିତି ମାଧଵ । ତ୍ଵଂ ତଵେତି ଚ ନାନାଧୀଃ ପଶୂନାମିଵ ଵୈକୃତୀ

ହେ ଅଜିତ, ମାଧବ, ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟରେ 'ମୋର' କିମ୍ବା 'ତୁମର' ଭେଦ ନାହିଁ; ଏହି ଭିନ୍ନତା ପଶୁମାନଙ୍କ ଭଳି।

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ - ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଯଜ୍ଞିଯେ କାଲେ ଵଵ୍ରେ ଯୁକ୍ତାନ୍ ସ ଋତ୍ଵିଜଃ । କୃଷ୍ଣାନୁମୋଦିତଃ ପାର୍ଥୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ — ଏପରି କହି, ଯଜ୍ଞର ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ପାର୍ଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭଳି ଯୋଗ୍ୟ ଋତ୍ବିଜମାନେ ବାଛିଲେ।

ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ସୁମନ୍ତୁର୍ଗୋତମୋଽସିତଃ । ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ୍ଯଵନଃ କଣ୍ଵୋ ମୈତ୍ରେଯଃ କଵଷସ୍ତ୍ରିତଃ

ବ୍ୟାସ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ସୁମନ୍ତୁ, ଗୋତମ, ଅସିତ, ବଶିଷ୍ଠ, ଚ୍ୟବନ, କଣ୍ବ, ମୈତ୍ରେୟ, କବଷ ଓ ତୃତି।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଵାମଦେଵଃ ସୁମତିର୍ଜୈମିନିଃ କ୍ରତୁଃ । ପୈଲଃ ପରାଶରୋ ଗର୍ଗୋ ଵୈଶମ୍ପାଯନ ଏଵ ଚ

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବାମଦେବ, ସୁମତି, ଜୈମିନି, କ୍ରତୁ, ପୈଳ, ପରାଶର, ଗର୍ଗ ଓ ବୈଶମ୍ପାୟନ।

ଅଥର୍ଵା କଶ୍ଯପୋ ଧୌମ୍ଯୋ ରାମୋ ଭାର୍ଗଵ ଆସୁରିଃ । ଵୀତିହୋତ୍ରୋ ମଧୁଚ୍ଛନ୍ଦା ଵୀରସେନୋଽକୃତଵ୍ରଣଃ

ଅଥର୍ବା, କଶ୍ୟପ, ଧୌମ୍ୟ, ଭାର୍ଗବ ରାମ, ଆସୁରି, ବୀତିହୋତ୍ର, ମଧୁଛନ୍ଦା, ବୀରସେନ ଓ ଅକୃତବ୍ରଣ।

ଉପହୂତାସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଦ୍ରୋଣଭୀଷ୍ମକୃପାଦଯଃ । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ସହସୁତୋ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ

ଅନ୍ୟ ଅନେକ ମହାନୁଭାବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେପରିକି ଦ୍ରୋଣ, ଭୀଷ୍ମ, କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ସହିତ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରା ଯଜ୍ଞଦିଦୃକ୍ଷଵଃ । ତତ୍ରେଯୁଃ ସର୍ଵରାଜାନୋ ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରକୃତଯୋ ନୃପ

ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର, ସମସ୍ତେ ଯଜ୍ଞ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ। ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇଥିଲେ, ରାଜା।

ତତସ୍ତେ ଦେଵଯଜନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସ୍ଵର୍ଣଲାଙ୍‌ଗଲୈଃ । କୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ଯଥାମ୍ନାଯଂ ଦୀକ୍ଷଯାଂ ଚକ୍ରିରେ ନୃପମ୍

ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସୁନାର ହାଳ ଦ୍ୱାରା ଯଥା ପ୍ରଥା, ଦେବମଣ୍ଡପ ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ।

ହୈମାଃ କିଲୋପକରଣା ଵରୁଣସ୍ଯ ଯଥା ପୁରା । ଇନ୍ଦ୍ରାଦଯୋ ଲୋକପାଲା ଵିରିଞ୍ଚିଭଵସଂଯୁତାଃ

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ସୁନାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ପୂର୍ବେ ବରୁଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯେପରି। ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଲୋକପାଳମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ସହିତ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

ସଗଣାଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵା ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ । ମୁନଯୋ ଯକ୍ଷରକ୍ଷାଂସି ଖଗକିନ୍ନରଚାରଣାଃ

ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ବଡ଼ ସର୍ପ, ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପକ୍ଷୀ, କିନ୍ନର ଓ ଚାରଣମାନେ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନେ ସହିତ ଆସିଥିଲେ।

ରାଜାନଶ୍ଚ ସମାହୂତା ରାଜପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ । ରାଜସୂଯଂ ସମୀଯୁଃ ସ୍ମ ରାଜ୍ଞଃ ପାଣ୍ଡୁସୁତସ୍ଯ ଵୈ

ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ରାନୀମାନେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଥିଲେ।

ମେନିରେ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତସ୍ଯ ସୂପପନ୍ନମଵିସ୍ମିତାଃ । ଅଯାଜଯନ୍ ମହାରାଜଂ ଯାଜକା ଦେଵଵର୍ଚସଃ । ରାଜସୂଯେନ ଵିଧିଵତ୍ ପ୍ରଚେତସମିଵାମରାଃ

ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଭାବିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ଥିବା ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ। ଦିବ୍ୟ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁରୋହିତମାନେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜସୂୟ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ବେ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପାଇଁ କରିଥିଲେ।

ସୂତ୍ଯେଽହନ୍ଯଵନୀପାଲୋ ଯାଜକାନ୍ ସଦସସ୍ପତୀନ୍ । ଅପୂଜଯନ୍ ମହାଭାଗାନ୍ ଯଥାଵତ୍ ସୁସମାହିତଃ

ଯଜ୍ଞ ଦିନରେ, ଭୂମିପତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋଯୋଗରେ, ବଡ଼ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୋହିତ ଓ ସଭାପତିମାନେଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ସଦସ୍ଯାଗ୍ର୍ଯାର୍ହଣାର୍ହଂ ଵୈ ଵିମୃଶନ୍ତଃ ସଭାସଦଃ । ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ ନନ୍ନନୈକାନ୍ତ୍ଯାତ୍ ସହଦେଵସ୍ତଦାବ୍ରଵୀତ୍

ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ, କିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ ତାହା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ମତିକୁ ଆସିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତେବେ ସହଦେବ କହିଲେ।

ଅର୍ହତି ହ୍ଯଚ୍ଯୁତଃ ଶ୍ରୈଷ୍ଠ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ସାତ୍ଵତାଂ ପତିଃ । ଏଷ ଵୈ ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ଦେଶକାଲଧନାଦଯଃ

ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ, ଅଚ୍ୟୁତ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ପାଇବାଯୋଗ୍ୟ। ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସ୍ଥାନ, ସମୟ, ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଯସ୍ ଆତ୍ମକମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ କ୍ରତଵଶ୍ଚ ଯଦାତ୍ମକାଃ । ଅଗ୍ନିରାହୁତଯୋ ମଂତ୍ରାଃ ସାଙ୍ଖ୍ଯଂ ଯୋଗଶ୍ଚ ଯତ୍ପରଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା ସେ, ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରିଛନ୍ତି। ଅଗ୍ନିହୋମ, ମନ୍ତ୍ର, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ—ସବୁ ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ହୁଏ।

ଏକ ଏଵାଦ୍‌ଵିତୀଯୋଽସୌ ଅଵୈତଦାତ୍ମ୍ଯମିଦଂ ଜଗତ୍ । ଆତ୍ମନାତ୍ମାଶ୍ରଯଃ ସଭ୍ଯାଃ ସୃଜତ୍ଯଵତି ହନ୍ତ୍ଯଜଃ

ସେ ଏକମାତ୍ର, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରିଛି। ଓ ସଭ୍ୟମାନେ, ଜନ୍ମହୀନ ସେ ନିଜ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ସଂହାର କରନ୍ତି।

ଵିଵିଧାନୀହ କର୍ମାଣି ଜନଯନ୍ ଯଦଵେକ୍ଷଯା । ଈହତେ ଯଦଯଂ ସର୍ଵଃ ଶ୍ରେଯୋ ଧର୍ମାଦିଲକ୍ଷଣମ୍

ସେ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

ତସ୍ମାତ୍ କୃଷ୍ଣାଯ ମହତେ ଦୀଯତାଂ ପରମାର୍ହଣମ୍ । ଏଵଂ ଚେତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଆତ୍ମନଶ୍ଚାର୍ହଣଂ ଭଵେତ୍

ଏହିପରି, ବଡ଼ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦିଅ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ନିଜ ଆତ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ମିଳିବ।

ସର୍ଵଭୂତାତ୍ମଭୂତାଯ କୃଷ୍ଣାଯାନନ୍ଯଦର୍ଶିନେ । ଦେଯଂ ଶାନ୍ତାଯ ପୂର୍ଣାଯ ଦତ୍ତସ୍ଯାନନ୍ତ୍ଯମିଚ୍ଛତା

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆତ୍ମା ଯିଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଶାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯିଏ, ସେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ଯିଏ ଦାନର ଅନନ୍ତ ଫଳ ଆଶା କରେ, ସେଠି ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସହଦେଵୋଽଭୂତ୍ ତୂଷ୍ଣୀଂ କୃଷ୍ଣାନୁଭାଵଵିତ୍ । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସର୍ଵେ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ସତ୍ତମାଃ

ଏଭଳି କହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଜାଣିଥିବା ସହଦେବ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ 'ଭଲ, ଭଲ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦ୍‌ଵିଜେରିତଂ ରାଜା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ହାର୍ଦଂ ସଭାସଦାମ୍ । ସମର୍ହଯଦ୍‌ଧୃଷୀକେଶଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରଣଯଵିହ୍ଵଲଃ

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ସଭାସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ଅନୁଭବି, ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରେମରେ ଭିଜି, ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।

ତତ୍ପାଦାଵଵନିଜ୍ଯାପଃ ଶିରସା ଲୋକପାଵନୀଃ । ସଭାର୍ଯଃ ସାନୁଜାମାତ୍ଯଃ ସକୁଟୁମ୍ବୋ ଵହନ୍ମୁଦା

ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ଜଳ ମାଥାରେ ଧରି, ନିଜ ରାନୀ, ଭାଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିବାର ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଧରିଥିଲେ।

ଵାସୋଭିଃ ପୀତକୌଷେଯୈଃ ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ । ଅର୍ହଯିତ୍ଵାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୋ ନାଶକତ୍ ସମଵେକ୍ଷିତୁମ୍

ହଳଦୀଆ ରେଶମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହନା ପିନ୍ଧାଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଇତ୍ଥଂ ସଭାଜିତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋ ଜନାଃ । ନମୋ ଜଯେତି ନେମୁସ୍ତଂ ନିପେତୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟଯଃ

ଏଭଳି ସମ୍ମାନ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କଲେ, 'ଜୟ ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା।